Uşun qoca oğlu Səgrəg boyu
Qalxıb səhər durdum, ana, yerimdən,
Qara yallı Qazlı atıma mindim,
Sürdüm Ala dağın ətəyinəcən.
Gördüm Qalın Oğuz igidlərindən,
Bir məclis qurulub, getdim ora mən.
Atlı çapar gəldi yeyib-içərkən,
Dedi: «Əgrəg adlı igid əsirdi,
Tanrı yol açıbdır, qayıdır indi.
Hamı qabağına tələsib gedir”.
Ana, mən də gedim? Məsləhət nədir?
19.04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmran boyu)
Saxla, itim kafir, hərzə-mərzəni!
Xoşuna gəlmir Al ayğırım mənim? –
Şahə qalxıb oynar görəndə səni!
Əynimdə dəmir don, qısır çiynimi,
Polad üz qılıncım kəsir qınını.
Niyə bəyənmirsən qarğı süngümü?
Dəlib göyə fırlar sənin köksünü!
Tozağacı yayım zar-zar inləyər,
Oxlarım oxdanın kişini dələr.
Başımda igidlər savaş əzmli,
Ərə qorxu vermək ayıb deyilmi?
Vuruşaq, üstələr görək kim kimi.
18.04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmranın boyu)
Haramzada oğlan! Quş kimi oğlan!
Mindiyin Al ayğır arıq, yarımcan!
Nə yaman gödəkdir polad qılıncın,
Sınıb, xəbərin yox, əlində süngün!
Sənin tozağacı yayın çox incə,
Sayı oxlarının cəmi bir neçə.
Yanındakıların yox əyni-başı,
Qaranlıq gözlərin çuxura düşüb.
Yaxşı pusdu səni Şöklü Məliksə,
Dedi: “bu oğlanı tutun, kimdisə.
Bağlayın dalında ağ əllərini,
Tez kəsin başını, aman verməyin.
Şoruldadın yerə alca qanını!
Ağlatma, var isə ağsaqqal atan,
İnlətmə, var isə ağbirçək anan!
Əgər yalnızdırsa, ucalmaz igid,
Boş olar həmişə yovşanın dibi.
Əbləh oğlu əbləh, əcəlin çatıb,
Ağlını başına topla dön, qayıt.
17. 04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmran boyu)
Nə deyirsən, ata, nə söyləyirsən,
Mənə dağ çəkirsən niyə belə sən?
Yerindən qalxaraq mənəm atılan,
Minməyim çox olub Qazlıq atıma.
Ov üçün aşmadım mən Ala dağdan,
Olmadım Bayındır divanında da.
Qazan kim? Əlini onun öpmədim,
Ala ayğırını mənə ver ind!
Qan-tərə batırıb çaparam onu,
Çıxar ver əynindən qara donunu.
Sənə təzə yaxa tikdirərəm mən,
Ver mənə polad üz qılıncını sən,
Baş kəsim səninçin nə qədər desən.
Ver, ata, üstəlik qarğı süngünü,
Deşərəm onunla yağı köksünü.
Hanı ağ lələkli oxun, ver mənə,
Deşib yağıları düzərəm ona.
Üç yüz alagözlü igid də gərək,
Məhəmməd yolunda döyüşə girək.
16-17. 04. 2021, Samara
Məni İnternetdə Bəxtiyar Vahazadənin tənqidinə görə söyən heyvərələr mənə “Gülüstan” poemasını xatırladırlar: guya bu poemanı yazmaqla Bəxtiyar Vahabzadə bərabəri olmayan milli şücaət göstərib.
Məcburam ki, bu gülməli poema haqqında da yazam. Poema doğrudan da gülməlidir. Adına fikir verirsiniz? “Gülüstan”! Fars sözüdür “gül”( گل) və stan. Yəni güllü-çiçəkli yer. Fars sözü! Burda təəccüblü heç nə yoxdur. Azərbyacanın şimalında olan xanlıqlar müstəqil dövlət yox, İran monarxiyasının vassalları olublar və öz aralarında daim çəkişiblər, daim Türkiyənin həmlələrinə məruz qalıblar, Rusiya tərəfinə meyllənəndə İran xanlıqarın ərazisinə qoşun yeridib və s.
1804-1813 –cü illərdə Rusiya ilə İran arasında gedən müharibələrdə Azərbaycan döyüşən tərəflərdən biri olmayıb, ola da bilməzdi, çünki o vaxt təbiətdə və tarixdə Azərbaycan dövləti yox idi. Müqavilə bağlanan vaxta qədər şimal xanlıqlarının əksəriyyəti Rusiya imperiyasının tərkibinə keçmişdi (Gəncə — 1804-cü ildə), müqavilə əslində çoxdan yaranmış vəziyyəti qeydə alırdı, 1812-ci ilin oktyabrında ağır məğlubiyyətdən sonra İran Azərbaycanın şimal hissəsindəki ərazilərdən əl çəkməyə məcbur olur: bu o deməkdir ki, şimali Azərbaycan o vaxta qədər beynəlxalq hüqüq normalarına görə İran ərazisi olub, Azərbaycan isə beynəlxalq hüqüq subyekti kimi mövcud olmayıb.
Yəni “Azərbaycanı böldülər” iddiası ağ yalandır. Əslində Gülüstan, sonra Türkmənçay müqavilələri Şimali Azərbaycan ərazilərinin birləşdirir, feodal dağınqlığına son qoyulurdu. Bu müqavilələrdən sonra azərbaycanlıların vahid millət kimi inkişafı başlayır.
“Gülüstan” poemasını yazanda Bəxtiyar Vahabzadənin 35 yaşı olub, universitetdə sovet (!) ədəbiyyatını tədris edirdi, bunları gözəl bilməliydi. Və onu da bilməliydi ki, Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, bəlkə də Şəkidə mal otarardı, çünki Azərbaycanda heç bir sovet ədəbiyyatı və heç bir universitet (cənubda Azərbaycan universiteti var?) olmayacaqdı.
İndiki Azərbaycanın əsası Rusiya imperiyasında qoyulub. SSRİ-də isə bitkin halda formalaşıb. Bunun üçün də biz Vlaıimir İliç Leninə minnətdar olmalıyıq. Çünki 1922-ci ildə SSRİ yaradılanda Stalin təkidlə muxtariyyə planını yeridirdi. Yəni milli ucqarlar Rusiyanın tərkibində muxtariyət kimi qalmalıydılar. Lenin bu planı rədd edir, hər milli ucqara müttəfiq respublika statusu – SSRİ tərkibindən çıxmaq hüququ ilə!- verilməsi təkfini irəli sürür. Yəni əslində Lenin bizə qurulu dövlət bağışlayır. Başqa xalqlar kimi əsrlərlə mübarizə aparmadan, sərhədlər uğrunda dəryalarla qan tökmədən hazır dövlət alıb qoyuruq cibimizə. Biz Lenindən narazı ola bilərikmi? Hanı Leninin heykəlləri? Qaytarın qoyun yerinə! Bəxtiyar Vahabzadə özü Lenini sevib, ona poema yazıb, Heydər Əliyevin köməyi ilə SSRİ dövlət mükafatı alıb (5 000 r, bir “Volqa”nın pulu)… Yəni Bəxtiyar Vahabzadə həmişə bilib ki, çörəyi hardan çıxır. Gülüstan poeması isə gənclik lotuluğu olub. Hərçənd 35 yaşlı universitet müəlliminə lotuluq yaraşmaz…
İndi kim Gülüstan müqaviləsindən narazıdırsa, baxsın Cənubi Azərbaycana. 1812-ci ildə İran Rusiyaya qalib gəlsəydi, bizim şimal əraziləri həmişəlik keçərdi İrana. Biz İranın içində dövlət qura bilərdikmi? Yox! Cənubda otuz milyona yaxın azərbaycanlı var, onlar nəinki dövlət qura bilmirlər, hətta bir məktəb də aça bilmirlər…
Şimalda pis-yaxşı dövlətimiz var. Düzdür, parlamentimiz yoxdur, məhkəməmiz yoxdur, məmurlar oğrudurlar… Ancaq dövlət var, ruslar açan akademiya da var, ruslara yaradan kinostudiya da var, ruslar yaradan (Tuqanov!) teatr var… Məktəblərimiz var, mətbuatımız var. Televiziya da var, hərçənd gecə-gündüz yalan danışır…
Bəli, xalq aralı düşüb. Ancaq xalq həmişə birləşə bilər (buna tələsmək lazım deyil, 1990-cı ildə İran sərhədini dağıdanlar başıpozluq edib, İranı düşmənə çeviriblər). Ancaq Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, biz Rusiya imperiyasının tərkibinə keçməsəydik, heç bir dövlət-zad olmayacaqdı…
Bunu azərbaycanca yazıram ki, ruslar oxumasınlar. İndi lazım deyil. Putindən sonra, Rusiyada demokratik rejim yarananda ruslarla oturub Gülüstan müqaviləsinin şərəfinə araq da vurmaq olar…
14.01. 2019
Samara
P.S. Poemanın bədii xüsusiyyətlərini ayrı yazıda təhlil etmək olar. Gülməli şeylər çoxdur. Bir beyt:
“Necə ayırdınız dırnağı ətdən-
Ürəyi bədəndən, canı cəsəddən?”
Universitet professoru bilməyib ki, “cəsəd” ərəbcə ölü bədəndir…
X.X.
(Bəkil oğlu Əmranın boyu)
Oğul, oğul! Zülmət həndəvərimi,
Alsa, gözlərimə işıq verənim!
Belimin qüüvəti, gücüsən, oğul!
Gör nələr baş verib, gör nələr olub!
Qalxaraq yerimdən gəldim, oğul mən,
Andır Al ayğırla, nəfəs dərmədən.
Ovladım, quşladım, atım yoruldu,
Sürüşdü, yıxıldım, sındı sağ budum.
Gör qara başıma nə gəldi sonra,
Adladı bir xəbər qara dağları,
Yelə dönüb keçdi qanlı suları,
Keçdi Dəmir qapı Dərbənddən xəbər,
Qurub Şöklü Məlik pusqu, deyirər.
Alsa da dağları duman, o durmuş,
“Bəkili yatanda tutun” buyurmuş.
Dirsəkdən bağlansın ağca əlləri,
Vurulsun, bələnsin qana əsgəri.
Ağüz qız-gəlini gətirin əsir”.
Yerindən duraraq, oğul, gəl indi,
Qarayallı Qazlıq atın belində!
Gecə Ala dağın aş o üzünə,
Tez Bayındır xana çatdır özünü.
Ədəblə salamla Bayındır xanı,
Öpəlini bəylər bəyi Qazanın.
Söylə ki, ağsaqqal atam xəstədir,
De ki, Qazan xandan kömək istədi.
Məmləkət pozulub gedər, gəlməsə,
Əsir aparılar qız-gəlinimsə.
15-16.04. 2021, Samara
Tanımadığım, haqqqında heç vaxt heç nə eşitmədiyim Cavid Zeynallı adlı biri FB səhifəmə girib mənimlə hampazor kolxoz sədrinin suçu ya kətmənçi ilə danışdığı kimi danışır. “Nə hay-küy salmısan, iki-üç yüz manat kitaba pul xərclənib…”
Mən bilmirəm kitaba nə qədər pul xərclənib. Mən Azərbaycanda heç nəyin qiymətini bilmirəm. Bilmirəm ki, çörək neçəyədir. Bu küçük bilir, çünki hər şeyi alıb-satır, yaxşı bilir ki, haçan hay-küy salmaq olar, haçan yox. Yazır ki, bələkdən çıxandan «informasiyanın, ədəbiyyatın içindədir». İnterneti axtarıb hekayələrini tapdım.
“Zəminənin boyun-boğazını iyləməkdən doymazdı, içinə çəkərdi Zəminənin qoxusunu, saçlarını oxşayardı, döşlərini yüngül-yumşaq sıxıb qadının ağlını başından alardı”.
«Zəminənin döşlərindən gələn o qəribə qoxu burnunda, qovrulmuşdu həbsxana çarpayısında».
Cavid Zeynallı ədəbiyyatdırsa, Azərbaycan ədəbiyyatı deqradasiyanın son mərhələsini yaşayır.
“Öləndə sinəmi yumuyun,
Sunəmdə yar ətri var…”
Bunu adsız şair deyib…. Adsız düha…
Bu cəlilabadlı gədə o qədər müasir görünmək istəyir ki, “döş qoxumaqla” kifayətlənmir, cümləni “ki” ilə başlayır:
“Ki, maşının içi-içalatı salamat qalacaq, tez tökülməyəcək.”
İndi Füzuliyə baxın:
“Mərdümi-çeşmim ayağına rəvan su tökdü,
Ki, gərək su tökülə sərvin ayağına müdam…”
Bu cəlilabadlı gədənin akademik təhsilindən danışmaq yersizdir. Bu gədə kənddə ədəbiyyat dərsi keçibmi? Bu gədəni “ədəbiyyatın içinə” salan kimdir? Anar? Kamal Abdulla? Rəşad Məcid, Cavid Zeynallı – bunların səviyyəsi gecə klublarında “vışibala” səviyyəsidir. Ancaq “ədəbiyyatın içindədirlər”. Bu ancaq onu göstərə bilər ki, Azərbaycan nəsri, Azərbaycan ədəbiyyatı poxa dönüb…
“Tərslikdən axır vaxtlar camaat da cummuşdu Opelə”
«Radioya səs verib, şıdırğı mahnıdan kayf tutur».
Bu gədəbiyyata kim ədəbiyyat mükafatı verir? Bu gədəyə prezident təqaüdü yazdıran kimdir? Prezident nəyə görə xalqın puluyla gədəbiyyatı, antiədəbiyyatı maliyyələşdirir?
Burası əsil müsibətdir:
“…xəyal Həsəni aparmışdı: xırdavat Məzahiri Zəminə bilib əl atmışdı çiyninə, özünə çəkib boyun-boğazını oxşayanda Məzahir babat birini tutuzdurmuşdu bunun ənginə ki, oğraş, sənin var-yoxunu…”
Başa düşdünüz? Yox? Mən, çətinliklə də olsa, belə başa düşdüm ki, Həsən , Kamal Abdulla demişkən, elə “dəruni” fikrə gedir ki, kişini, yəni Məzahiri, arvadı bilir, istəyir ki, onun döşlərini “yüngül-yumşaq” sıxıb, «qoxusunu çəksin içinə»…
Anar müəllim! Kamal Müəllim! Ehtiyatlı olun! Bir də gördünüz bu cəlilabadlı gədə əl atdı döşünüzə…
Azəribaycan xalqım! Səni təbrik edirəm! Gədəbiyyatın çiçəklənir!
Rəsul Rza oğlu Anar! Gəlib çatdıq? Hələ yox? Əllərin əssə də, Gədəbiyyatın sükanını möhkəm saxla!
Xeyrulla Xəyal
16.04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmranın boyu)
Durmusan yerindən, ata, gəlmisən,
Minib qara yallı ata gəlmisən.
Bəlkə ov qovanda dağ ətəyində,
Uğradın qaradon kafirə birdən?
Qırdırdın alagöz igidləri sən?
De görüm başına nədir gələnlər,
Qurban başım sənə, ağam, ver xəbər.
BƏKİLİN ƏMRANA DEDİYİ
Qalxaraq yerimdən, gəldim ay oğul!
Düşdüm ov dalınca, gedib dağ yolu.
Qaradon kafirə uğramadım mən,
Ölən yox alagöz igidlərimdən.
Oğul, qəm eləmə, hamısı sağdır,
Öz halım üç gündür çox qarışıqdır,
Düşür məni atdan, yatağa çatdır.
14. 04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmranın boyu)
Qarayallı Qazlıq atın belində,
Gəldim, ağüz gözəl, durub yerimdən,
Aşdım dik yamaclı Ala Dağı mən,
Keçdim coşqun, gözəl suların üstdən.
Getdim divanına Bayındır xanın,
Yedim igidlərlə qonaqlığını.
Gördüm ki, qohumla qohum mehriban,
Çəkibdir bizdənsə nəzərini xan.
Gərək el-günümü yığıb bu gündən,
Gedəm doqquz tümən Gürcüstana mən,
Bilin ki, dönmüşəm Oğuz elindən!
12. 04. 2021, Samara
(Bəkil oğlu Əmranın boyu)
Bəyim, qızıl taxtım yiyəsi igid!
Göz açıb gördüyüm, könül verdiyim!
Yola düşüb gəldin durub yerindən,
Yanında yol gəldi igidlərin də.
Aşdın dik yamaclı Ala Dağı sən,
Coşqun axınları adladın asan.
Getdin divanına Bayındır xanın,
Quruldu bəyərlə ov qonaqlığın.
Qohum qohumuyla deyib-güldümü?
Sənə qəribliyin ağır gəldimi?
Görürəm altında atın yox, xanım,
Hanı altın zireh, boş qalb alnın.
Yoxdur bəylərinlə mehribanlığın,
Söylə arvadına, nədir bu halın?
12. 04. 2021, Samara
xeyrulla xayal 