Защитникам Сталина
Onlardı qışqıran: ”Varavvanı sən,
Burax xatirinə əziz bayramın».
Onlardı Sokrata zəhər içirdən,
Gətirib zindana əcəl camını.
İçəydi zəhərlə dolu bu camdan,
Böhtanlar söyləyən ağzı onların,
Zülmün, işgəncənin məftunu olan,
Dünyanı yetimlə dolduranların.
1962
Ruscadan tərcümə
15.03. 2019, Samara
Как тяжко мертвецу среди людей…
Adamların içində ölüyə necə çətin,
Tanıtdırsın özünü. diri və ehtiraslı
Ancaq cəmiyyətə də əlac yox qatılmasan,
Gizlədib iş xətrinə səsini sümüklərin.
Dirilər yuxudadır. Tabutdan qalxır ölü
Gedir banka, senata, məhkəməyə də gedir.
Gecə nə qədər ağsa, kin qaradır o qədər,
Titrəyib cırıldayır lələklər təntənəli.
Məruzə hazırlayır səhərdən axşamacan,
Vəzifənin icrası, nəhayət, başa çatır
Dalını burcudur və ağzını marçıldadır,
Senatora abırsız lətifə danışınca.
Axşamdır. Yağan yağış laççığı sıçradaraq,
Palçığa yol gedəni, evləri, nə var qalan…
Başqa bir eybəcərə ölünüsə bu zaman
Taksomotor çatdırır can səsi çıxararaq.
Adamla dolu, böyük, çoxsütunlu salona,
Ölü tələsir. Onun əynində nəfis frak.
Qarşılayır üzündə şirin təbəssümüylə sarsaq
Sahibə öz əriylə, əri də ki, tay ona.
Məmur qulluğunda o, darıxmaqdan üzülüb,
Musiqi batırıbdır sümük şaqqıltısını.
Dostların əllərini o var gücüylə sıxır,
Diri göstərməlidir burda hökmən özünü!
Sütunun qabağında gözləşə bilir ancaq,
Rəfiqəsiylə — o da, önun kimi ölüdür.
Şərti-kübar nitqinə onlarıbn qulaq assaq,
Əsil, həqiqi sözlər eşidilə də bilir:
“Yorğun dostum, bu salon qəribə gəlir mənə” –
“Yorğun dostum, heç demə, əsil soyuq məzardır” –
“Gecə yarıdır artıq”. “Siz ki valsa NN-ni,
Dəvət eləmisiniz. Sizə vurrulmuş o da…”
Zaldasa NN artıq ehtiraslı baxışla,
Gəzib onu axtarır – həyəcanlanıb qanı.
Gözəllik var üzündə qızlığa məxsus onun,
Canlı sevgidən doğan fərəhindən alışır…
Qulağına önəmsiz nitqlər pıçıldayır,
Cazibəli, füsunkar bu sözlər dirilərə
Və görür ki, allanır zərif, incə çiyinlər
Başı düşdü çiyninə və necə əyilərək…
Adəti üzrə kübar kininin zəhərini,
Bura tanış olmayan kinlə yayıb dağıdır…
“Necə də ağıllıdır! Necə də sevir məni!”
Qadının qulağında yabançı bir səs dinir?
Sümüklər bir-birinə dəyərək şaqqıldayır.
19 fevral 1912
Ruscadan tərcümə
14.03. 2019, Samara
За городом вырос пустынный квартал
Bataqlı bir yerdə, şəhərə yaxın
Şairlər yaşayan məhəllə vardı.
Biri digərini hökmən onların,
Lovğa təbəssümlə qarşılayardı.
Üstündə hüznlü bu bataqlığın;
Nahaq yüksəlirdi ağ şəfəqli gün;
Şərəba və işə bütün vaxtını,
Çünki həsr edərdi buralı sakin.
Sərxoşkən dostluğa and vurardılar,
Hər biri boşboğaz, hər biri naqqal.
Öyüyüb səhərə yaxın, sonra da,
İş heyvanı kimi çalışardılar.
Sonra çıxardılar it sürüsü tək
Baxardılar necə allanır dəniz.
Qızılsaç bir xanım əgər keçdisə,
Təhll edərdilər geniş və dərin.
Onlar qızıl əsri xatiırlardılar,
Bütün naşırləri birgə söyərək.
Acı göz yaşları axıdardılar,
Çeçsə qızıl bulud, solsa bir çiçək…
Belə yaşardılar. Oxucu, indi,
Bəlkə düşünürsən bu pisdir daha
Sənin ömür boyu gördüyün işdən,
Batıb boğulduğun nohurdan ya da?
Yox, əziz oxucum, kor tənqidçim, bil,
Nə yoxsa şairdə, yenə də vardır,
Hörüklər, buludlar və qızıl əsr, —
Ancaq bunlar harda, sən özün harda?…
Razısan özündən və xanımından,
Ortabab günündən-güzəranından.
Bu dünya şairin mey camındadır,
Ona belə gün az, güzəran azdır!
Qoy hasar dibində ölüm bir it tək,
Məhv olum, deyiləm yenə də peşman.
İnanıram: tanrı qarla örtəcək,
Məni, inanıram öpəcək boran.
24 iyul 1908
Ruscadan tərcümə
13.03. 2019 Samara
«Русь моя, жизнь моя, вместе ль нам маяться?…»
Canım Rusiya, birgə can üzək yenədəmi?
Çar və bir də ki, Sibir, Yermak, bir də ki, türmə!
Ayrılmağın, tövbənin vaxtı deyimi indi,
Azad qəlblərə sənin zülmətlərin gərəkmi?
Vardı bildiyin nəsə? İnanırdın Tanrıya?
Sənin nəğmələrindən hansı məna anlanar?
Çud[i] hoqqalar çıxardı, bataqlıqları Merya[ii],
Qurudaraq saldı qat[iii]lar və verst dirəkli yollar…
Çaylarda qayıqları, şəhərləri qırırdın,
Gedib çatmadın ancaq müqəddəs Çarqrada
Çöllərə şahinləri, sonaları yayırdın,
Çöllərdən axıb elə toran qəldi qapqara.
Qara dənizdən dala, Ağ dənizdən o yana,
Gecənin zülmətində və gündüz işığında.
Baxır donuq lal üzlər, vəhşi kimi boylanır,
Od səpilir elə bil tatar baxışlarından.
Yurdunun, yatağının hər gecə üstündədir
Sakit, uzun qızartı, qayğı, təlaş oyadan.
Sən ey yuxulu ilğım, səndəki hikmət nədir?
Azad ruhumla bəlkə bu sənin oyunundur?
28 fevral 1910
Ruscadan tərcümə
12.03. 2019
Samara
[i] Çud – qədim rus dilində pribaltika və fin tayfalarının adı
[ii] Merya – Yuxarı Gjvoljyedə yaşamış qədim tayfanın adı
[iii] Qat – bataqlıqdan və qurunun su basmış hissəsindən tir döşəməklər çəkilən yol
Вы предназначены не мне…
Yox, mənim qismətim deyilsiniz siz,
Eləsə, yuxuma niyə girdiniz?
Bircə yuxu olur bütöv bir gecə,
Görür cəngavəri Xanım beləcə.
Beləcə yağını görür yaralı.
Yurdunu – yurdundan düşən aralı.
Kapitan yuxuda görür okean,
Qızın yuxusunda – çəhrayı duman.
Fəqət mən gördüyüm yuxu br ayrı,
Onun nə izahı, nə də təkrarı.
Onu görərəmsə yenidən əgər,
Damarda qan donar, ürəyim gedər..
Özüm də anlaya bilmirəm heç mən,
Gizli saxlamıram yuxumu nədən.
Sizə də mənim tək gərəksiz olan,
Sözlətri qoymaram fəqət məhv ola.
23 oktyabr 1920
Ruscadan tərcümə
11. 03. 2019
Samara
Ərəstun və Məmmədhüseyn
qardaşlarına
Uçmuşdu kosmosa Qaqarin artıq,
Uçmuşdu Titov da Tereşkova da.
Bizsə qonşulara gedib baxırdıq,
O vaxtlar hələ də televizora.
+
Ucalırdı qazma borularından
Yığılma antenna evin yanında.
Bacadan çıxaraq burulub gedən,
Tüstü aşağıda itirdi ondan.
+
Televizor özü ağ-qara, xırda,
Üstündə örtüyü zərif, bahalı.
Kiçik bir otağa yığılardılar,
Arvadlı-kişili kənd adamları.
+
Novruzda sevimli “Arşın mal alan”,
Konsertlər, teatr tamaşaları…
Bayram süfrəsini yarımçıq qoyan,
Ekran qabağına qaçan da vardı…
+
“Neftçi” oynayanda kişilərindi
Televizor — hamı azarkeş, dəli.
Otaq da elə bil irilənirdi,
Hamıya çatırdı, nə qədər gələ.
+
Başlara qoşaraq mən də başımı,
Qonşuya gedərdim hər gün az qala.
Başqaydı ekranda geyim, danışıq,
Alar, ovsunlardı qəlbi uzaqlar…
+
Bəkə qonşu evdə balaca ekran,
Dünyaya açılan pəncərə idi.
Qapı açıq idi kim gələ, haçan –
Budur düşündürən məni indi də…
10. 03. 2019
Samara
Z.N. Qippiusa
Рожденные в года глухие
Əgər doğulubsa kar illərdə kim
Unudar yolunu; Rusiyanın biz
Ağır illərində dünyaya gəldik,
Heç nəyi unutmaz bizim qəlbimiz.
Ah, bizi yandırıb-yaxan bu illər!
Ağıl aparansız ümid verən ya?-
Üzlərə yayılan qanlı şölələr,
Savaş günlərini gətirər yada.
Lallıq var – həyəcan harayı yəqin,
Dinəndən ağızlar qıfıllanıbdı.
Haçansa ürəklər sevinclə zəngin,
İndisə boşluq var məşum, əbədi.
Və qoy bizim ölüm yatağı üstdə,
Quzğunlar qıy vurub uçuşsun yenə.
İlahi, kim əgər ləyaqətlisə,
O da qədəm bassın səltənətinə.
8 sentyabr 1914
Ruscadan tərcümə
09.03. 2019
Samara
S. Solovyova
Бегут неверные дневные тени…
Fani kölgələri gündüzün gedir,
Zəng səsi ucadır, həm də anlanan.
Nurlanıb kilsənin pilləkənləri,
Gözlər canlı daşlar keçərsən haçan.
Keçərsən toxunub sən soyuq daşa,
Kilsə buyuran tək abırlı donda.
Bəlkə yaz çiçəyi əlindən düşər,
Surətlər önündə, zərif toranda.
Çəhrayı kölgələr nədənsə artır,
Zəng səsi ucadır, həm də anlanan.
Qədim pillələrdə qaranlıq yatır,
İçim işıqlanır – lap yaxındasan.
4 yanvar 1902
Ruscadan tərcümə
Samara
08.03. 2019
WYSTAN AUDEN
THE DOOR
Bizim gələcəkdir, girir qapıdan,
Cəllad tək, qanun tək, başsındırma tək.
Ya Karaliçadır qanı da qara,
Gicləri araya qoyan ya Təlxək.
Ondan göz çəkmir ki, böyük şəxslər,
Keçmişi buraxar toranda birdən.
Missioner kimi baxıb irişən
Dul qadın, köpüklü ya da sel gələr.
Qorxanda dalına yığırıq nə var,
Ona çırpılırıq ölüm gələndə
Haçansa bir dəfə o, açıq qalar,
Möcüzəli yurdu görər Alisa
Qızı bu günəşdə çimən diyarsa
Ağladar çox xırda göründüyündən.
İngiliscədən tərcümə
06-07. 2019
Samara
Richard Wilbur
Parable
Oxumuşam ki, Kixot çaparkən hara gəldi
Yolayrıcına çıxdı bir dəfə, və qorxaraq,
Şansı verər əlindən, hara sürsün, bilmədi,
Durdu, at öhdəsinə seçimi buraxaraq.
Nağıl hara çəkərsə, çünki şöhrət ordadır.
Başı yüngül qürurdan, atınsa ayaqları,
Ağır və tövlə sarı gedirdi ağır-ağır.
İngiliscədən tərcümə
05.03. 2019
Samara
xeyrulla xayal 