1966-ci ildə Bəxtiyar Vahabzadə “Azərbaycan oğluyam” adlı şşeir yazıb. Bu şeiri akademik şairin öz adından və ya bütün azərəbaycanlı erkəklərin adından yazdığını yüz faiz əminliklə demək olmaz. Əminliklə onu demək olar ki, bu şeir qadınlara aid deyil.
Azərbaycan oğluyam,
Odu Allah sanmışam.
Anam torpaq,
Atam od,
Mən oddan yaranmışam.
Üçüncü misrada deyir ki, anası torpaqdır, bir misra sonra deyir “oddan yaranmışam”. Bu eklektika, hərcmərclik və həftəbecərlik əslində ömrü boyu universitet müəllimi olmuş müəllifin bütün şeirlərinə xasdır.
“Od kimi istiqanlı,
Seltək dəliqanlıyam.”
Burda məhz “Azərbayca oğluna”, yəni azərbaycanlı erkəyə məxsus xarakteristika var? Yapışa biləydin o vaxt yaxasından, deyəydin sənin nəyin dəiqanlıdır? Dəliqanlı ingilisdir, sən bu şeiri qondaranda futbol üzrə dünya çempionu oldu. Dəliqanlı almandır ki, sənin soydaşın Tofiq Bəhrəmovun əslində səhv rəyi nəticəsində dünya çempionatının gümüş medalını aldı. Şeir noyabrda yazılıb. Noyabrın on beşinə qədər yağışdan iliklərinə qədər islana azərbaycanlı məktəblilər pammıq tarlalarında əsir-yesir idilər. Hrdaydı sənin dəliqanlılığın, niyə durub etiraz eləmirdin?
“Həyat qədər qədiməm”.
Bu cəfəng misranın mənası nədir? Yer üzündə həyat dörd milyard il əvvəl yaranıb. Yəni o vaxt “azərbaycanlı erkək” bakteriya şəklində mövcud olub? Dişisiz?
“Od kimi yandıranam.”
Yaxşı, canımızı dişimizə tutub bu misranı udduq. Dalına (şeirin) baxaq:
“Su kimi söndürənəm”
Bəs bu nədir? Azərbaycan oğlu su kimi nəyi söndürür?
“Məni yandırsalar da”
Yuxarıda demişdi ki, oddur. Odun nəyini yandırırlar?
“Suda batırsalar da,
Yenə mənəm, mən mənəm!”
Azərbaycanlı erkəyini niyə suda batırırlar? Suda batırılandan sonra bu erkək necə “mən mənəm” olur?
“Köküm üstdə bitmişəm”
Bəxtiyar Vahabzadənin köklərini bilən var?
Şöhrətim var,
Şanım var.”
Şöhrətlə şanı akademik ayırıb. Çünki şan sözünə ayrı misra kimi qonorar alacaq. Bir kilo mal ətinin pulunu
“Azərbaycan oğluyam,
At belində doğuldum”.
Bəlkə eşşək belində? Danabaş kəndində gözümzə at dəyir?
“Zamanın qazanında
Neçə dəfə dağ oldum.”
Qazanda necə dağ ollaq olar? Bəlkə ocaqda, şişdə?
“Mənim damarlarımda
Gur sellər çağlamışdır.”
Yuxarıda demişdi ki, sellər kimi dəliqanlıdır. Çevir tatı, vur tatı: pul tələsidir.
“Anam cəngilər üstə
Məni qundaqlamışdır.”
Bəxtiyar Vahabzadənin atası yqin evində zurnaçılar ansamblı saxlayırmış körpə şair hər bələnəndə cəngi çalınırmış.
“Azərbaycan oğluyam,
Min ildir,
öz adımın
Keşiyində durmuşam”.
Necə dayanmısan? Sənin heç düz-əməlli adın olub ki, keşiyində dayanasan?
“Silahım olmayanda
Nifrətimi barıttək
Qəlbimə doldurmuşam…”
Bəh-bəh! Millətin bundan xəbərim olmayıb! Silah gəzdirirmiş! “Leninlə söhbət” poemasını yazanda yəqin ki, özünü müvəqqəti tərksiah edib…
“Azərbaycan oğluyam,
Yaşım adımdan qədim.
Heç kəsin toyuğuna
Ömrümdə “kiş” demədim.”
Bu, ağ yalandır. Özgə toyuğuna nəinki kiş demək, hətta özgə toyuğunun başını üzüb qazana basmaq da azərbaycanlı erkəklərdə zirəklik sayılıb…
“Adım doğdu hünərdən
Hünərim, adım oldu”.
Bilmək olmur bu erkək hansı hünəri göstərib və ona hansı adı veriblər. 1966-cı ildir, bir neçə aydan sonra Heydər Əliyev KGB-nin sədri təyin ediləcək…
“Azərbaycan bayrağı
Başımın üstündədir!..
Əqidəmin, eşqimin,
Qanımın rəngi bayraq”
Bu, əlbəttə, sovet Azərbaycanının qırmızı bayrağıdır…
“Ucalsam da günbəgün,
Dünənki son zirvəmə
Bu gün yenə “az” dedim.”
1966-cı ildə azərbaycanlı erkək hara ucalmışdı? Əhalinin çoxu ifrat kasıb vəziyyətdə idi. Bəli, “Neftçi” komandası birinci və sonuncu dəfə SSRİ çempionatında bürünc medal qazanmışdı, ancaq o komandada bir azərbaycanlı oynayırdı: Yaşar Babayev…
Belə cəfəng şeirlər kimdəsə vətənpərvərliyi, vətənə sevgini artıra bilər? Vətənə sevgini heç yaxşı şeirlər də yarada ya artıra bilməz. Əgər Vətən – yəni ölkə, dövlət yoxdursa. Yəni insan özünü doğrudan özünü doğulduğu yerin tamhüquqlu vətəndaşı hiss edə bilmirsə…
Belə cəfəng şeirlər lotuluğu, konformizmi, prinsipsizliyi pərdələmək üçündür. Bəxtiyar Vahabzadənin öz oğluna baxın…
06. 01. 2026, Samara
xeyrulla xayal 