POL  VERLEN. GREEN

verlain-19

Green 

 

Bax, yarpaqlar, budaqlar, çiçəklər və meyvələr,

Bu da ki, eşqinizlə döyünən ürəyimdir.

Gəlin qırmayın onu iki zərif ağ əllə,

Necə həqir olsa da, hədiyyəmə baxın bir.

 

Şehə başdan ayağa bürünmüşəm gəlincə,

Alnımda dönür buza indi səhər yelindən.

Düşüb ayağınıza, izn verin, dincəlim,

Anıb şirin anları qüssəmi dağıdım mən.

 
İndiyəncən sizin son alovlu busələrlə

Xumar başımı qoyum gül kimi sinənizə.

Məni qayğılandıran fırtına yatsın belə,
Yatım bir azca, çünki siz də dincəlirsiniz.

 

Fransızcadan tərcümə

Qeyd: şeirn adı orijinalda ingiliscədir. Green – yaşıl; gənc; təzə; çiçəklənən

10-11. 01. 2019

Samara

Реклама

POL VERLEN. GÖYÇƏKMİ, ƏSMƏRMİSƏN?

verlain-19

Es-tu brune ou blonde ?

 

Göyçəkmi, əsmərmisən?

Gözlərin nə rəng? Qara?

Mavi ya?

İşıqlı dərinliyə onlarda vurğunam mən.
Dalğalanan, dağılan saçlarına heyranam.

 

Acısan ya şirinsən?

Bəs ürəyin? Mum kimi?

Ya kinli?

Fərqi nə, təbiətə minnətdaram yenə mən,

Ürəyin həm qalibim,  ürəyin həm hakimim.

 

Sadiqsən əhd pozan ya?
Yox önəmi elə bir.

Elədir?

Mətləbimə çatmağa həmişə inadlıyam,

Gözəlliyin ən ümdə istəyimin rəhnidir.

 

Fransızcadan tərcümə

09. 01. 2019

Samara

DALANDAR

DALANDAR.jpg

Yağmayıb belə bəlkə,
Bu yer-göy yaranandan.

Çatdırmır kürüməyə,

Daşımağa dalandar.

 

 

Pompey əsgəri kimi,

Çalışır cavan özbək.

Təbii fəlakəti,
Dəf eləyir təkbətək.

 

 

Qar altda çıxış-giriş,

Maşınları qar basır.

Dayanar gediş-gəliş,
Özbək kürək çalmasa.

 

 

Dalandar özü çoxdan,
Başdan ayağa qardır,
Qarı kürüyüb atan,
Sanki qaradamıdır.

 

 

Bit bazarından alıb —
Əyni-başı pis deyil.

İki gözləri qalıb,

Açıqda… sulu, qıyıq…

 

 

Bəlkə əndicanlıdır,
Bəlkə səmərqəndlidir.
Belə qarı dalandar,
Orda haçan görərdi.

 

 

Qastarbayter deyil ki,

Əsgərdir indi özbək.

Silahdır əlindəki,
İşləyir vuruşan tək.

 

 

Bir vaxt Napoleonu,
Yıxıb sürüyən bu qar,

Sarsıda bilməz onu –

Ondan çörək uman var!

 

 

Vurnuxur, düşünmədən,
Nədir bu, niyə yağır,

Mən kiməm və nədən,
Həyatım belə ağır…

10. 01. 2019

Samara

POL VERLEN.  ALLEQORİYA

verlain-19

        Allégorie

Rəngsiz, can usandıran, ağır və müstəbid yay

İşgəncəyə tamaşa edən eycahan kral.

Səma sənin şərikin, ağ-qızıl alov yayar,
Və əsnər. Əməkçisə işi buraxıb yatar.

 

 

Torağay səhər çağı üzgün, nəğməsi dinmir,
Nə bulud var səmada, nə yel əsir; bir an da
Pozulmayır duruşu bu mavi ənginliyin,
Həndəvər hərəkətsiz, qulaq batır sükutdan.

 

 

Cırcırama qurbanı ağır bir xumarlığın,

İndi daha onların xırdadaş yatağına,
Axıtmır sularını yarı qurumuş bulaq.

 

 

Qığılçımlar havada titrəşir dayanmadan,

İşıq axınında da qabarma, çəlilmə var,
Sarı, qara arılar uçur o yan-bu yanda.

 Fransızcadan tərcümə

08.01. 2019

Samara

POL VERLN. HƏMİŞƏKİNDƏN DƏ KASIBAM İNDİ

verlain-19

Je suis plus pauvre que jamais

Həmişəkindən də kasıbam indi,
Və kasıb yox məmim tək,

Ancaq boynun mənim, ağ əllərin də.
Və səndəki sevişmək
Məharəti yoxdur özgə qadında,
Qayğısız  və açıqsan,
Həm gecə, həm gündüz danışığın da,
Lütfün də ürək açan.

 

Gözəl gözlərindir mənim sərvətim,
Fil dişindən yaranma,

Sinəndir, görəndə dayanmaq çətin,

İstəyin qabağına.

Doyan və dincələn ehtiraslarım,

Canlanar yenə orda.

Təzə nəvazişlər yenə araram,

Canımda artar od da.

 

 

Gözəl gözlərindir mənim sərvətim.
Fil dişindən yaranma,

Sinəndir, görəndə dayanmaq çətin,

İstəyin qabağına.

Doyan və dincələn ehtiraslarım,

Canlanar yenə orda.

Təzə nəvazişlər yenə araram,

Canımda artar od da.

 

 

Şübhəsiz ki, mənə yox məhəbbətin,

Səni sevdiyim qədər.

Saysızdır, bilirəm, həm xəyanətin,
Nə də ölçüyə gələr.

Mənsə qəm yemirəm, varlığındadır,

Çünki bütün həyatım.
Qanımı coşduran duyğularım da,
Sənin hökmünə tabe.

 

Fransızcadan tərcümə

06-07. 01. 2019

Samara

DƏNİZ

07 3.jpg

Uşaqkən bilmirdim yaxındır Xəzər,

Lap həndəvərdədir bu mavi dərya.

Dərə-təpəli yol kəsə gedilsə,
On beş kilometr ola-olmaya.

 

 

Küləyi tanıyıb “Xəzri” desək də,
Bəlkə bilən yoxdu əsir dənizdən.

Ay özü dənizdən yaxındı kəndə,

Hər axşam baxırdı göyün üzündən.

 

Kürlə əlləşirdi bizim camaat, adamlar,
Çörəyimiz onda, suyumuz onda,

O taya bu kiçik çayı adlayan,
Aşırdı həddini dünyamızın da.

 

 

Kənd camaatı dəniz xalqı deyildi,
Gəmilər qayıra, dalğalar aşa,

Balaca bir çayın girinci idi,

Gah qorxur quruyar, gah qorxur daşar.

 

 

On beş kilometr aralı bizdən,
Mavi dəniz vardı fırtına dolu.

Kəndi qorxudurdu Xəzri özü də,

Xəzri əsən zaman Kür də qorxulu…

 

 

Çay adamlarıydıq, həqir, çəkingən,
Yoxdu iddiamız böyük işlərə.

Yaxın dəniz kimi duyurduq hərdən,
Öz içimizdəki keşməkeşləri.

 

07. 01. 2019

Samara

POL VERLEN.  SƏN BÜTÜN QADINLARDA YAŞAYIRSAN

verlain-19

Tu vis en toutes les femmes

 

Bütün qadınlarda yaşadığından,
Bütün qadınlar da səndə cəmləşib,

Mənim ürəyimdə alışar hər eşq,

Və mənəm min alov diliylə yanan.

 

 

Gülüşün ya acı, mehriban ya da,

Gözlərin ya Stiks, ya Linyon ola,
Döşlərin  ya xırda, ya da ki, dolu —
Qəlbim onlarındır yenə dünyada.

 

 

Sənin saçlarına üzüm sürtülər

Saya ya qıvrılan, uzun ya qısa

Hər rəngdə, sinən də hələ açıqsa,

Sənin hər telində nəşə nə qədər!

 

 

İçərəm, doymaram dodaqlarından,

İncə də, ətli də olsalar onlar

Bu içkinin necə xumarlığı var,

Tanrı nəsə qatıb, həm də ki, şeytan!

 

 

Bütün qadınların təcəssümüsən,

Və mənəm beləcə səni çoxaldan,
Hər qadında sevən, sənsə yopladın,
Bütün məhəbbəti: o da ki, mənəm!

Fransızcadan tərcümə

04. 01. 2019

Samara

 

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “SƏNİN GÖZƏL GÖZLƏRİNƏ “BEŞ VERİRƏM…”

Bəxtiyar-Vahabzadə

Müsəlmanlıqda, xristianlıqdan fərqli olaraq, möminin boynuna etiraf mükəlləfiyyəti qoyulmur. Xristian bütün ömrü boyu mənsub olduğuğu kilsəyə, təhlim olunduğu ruhaniyə öz qüsur və günahları haqqında hesabat verir. Xristian üçün kamillik yalnız İsaya aiddir, hər bir sıravi xristian qüsurlu və günahkardır və daimi günahkarlıq hissi xristiandan buna görə də həqirlik tələb edir. Müsəlman tövbəsi, əlbətttə, xristian etirafından fərqlidir. Müsəlman hansı gündənsə hansısa pis vərdişini dayandırmağı tövbə sayır, günahkarlıq hissi – aiə üzvləri qarşısında, icma üzvləri qarşısında – ona yaddır.

Bu, əlbəttə, ədəbiyyatın da təbiətini əsaslı surətdə müəyyənləşdirir.

Rus ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələrində müəllif bütün qəhrəmanlarında var. Nümunəvi pravoslav yazıçı sayılan Dostoyevckinin qəhrəmanı, rahib əbası geyən Alyoşa Karamazov birdən deyir ki, “mən bəkə heç Allaha inanmıram”.

Bu, mömin Dostoyevskinin öz şübhələridir.

Müsəlman yazıçı özünü inadla, səylə öz qəhrəmanından ayırır. “Baxın, mənim qəhrəmanım alçaqdır, qorxaqdır, rəzildir, ancaq onunla mənim aramda ümumi heç nə yoxdur…”

Mən bir vaxt Anarın “Macal” povestindən diplom işi yazmışam. Anar oxucunun onu öz sürüşkən qəhrəmanı ilə eyniləşdirməməsi üçün dəridən-qabıqdan çıxır. Ancaq Anara etirafçılıq, günah hissi xas olsaydı, bugünkü deqradasiyaya gəlib çıxmazdı. Günah hissi, bundan doğan daimi narahatlıq şəxsiyyəti deqradasiyadan qoruyan güclü conservantdır…

Bəxtiyar Vahabzadəni sevənlərə elə gəlkir ki, bu şair bütün şüurlu həyatı ərzində özünü açıb-dağıtmaqla, oxucu qarşısında günahlarını etiraf etməklər məşğul olub.

Belə deyil! Bəxtiyar Vahabzadə daim oxucunun gözünə kül üfürüb.

“Səhvlərim. Səhvlərim” şeirinə baxaq.

Oxucu bu şeirdən etiraf gözləyir, şairdən onun konkret səhvlərini və günahlarını eşitmək istəyir və eşidir də. Ancaq oxucu hipnoz altındadır. Heç bir səhv, günah etirafı yoxdur. Şeir etirafa hazırlıq kimi başlayır, şair diz çökmüş kimidir, indicə başlayacaq, açacaq sandığı…

“Salıb məni əzablara

Mənə gendən baxırsınız bir yad kimi”.

Biz nə eşidirik? Şair əzab çəkir. Biz onun halına yanırıq. O bizim gözümüzdə daha da ucalır.

Sonra məlum olur ki, şair səhv-zad eləməyib. Səhv adlandırdığı şeylər əslində onun ləyaqətidir. Çünki dilini saxlaya bilməyib, ürəyində olanı gozlətməyib, danışıb…

Yox, şair, nahaq əzab çəkirsənmiş! Bu məgər səhvdir? Bu, igidlikdir! Şücaətdir!

Məni istəyən buna xələt… yox, qonorar versin!

Sonrası maraqlıdır. Sonra müəllif əsil müsəlman, azərbaycanlı təbiətini göstərir.

“Adam var ki…”

Aha! Barmağıyla göstərdi! Siz ora baxın, ora, orda “adam var ki…”

«Adam var ki, ömrü boyu

 Dodaqları təbəssümlü

 Təbəssümü,

Bir pay kimi paylar sənə, paylar ona, paylar mənə…

Dili ilə ürəyinin arasında

Yüz-yüz illik yollar durur.

Dodağında güllər açıb

Ürəyində kollar durur….”

Kollar durur! “Adam var ki…” Və o adamı, türkün məsəli, Bəxtiyar Vahabzadə hamıya məlum olan dar bir yerə salıb çıxarır…

Bəs özü?

“Bir dəryaca kədərimdir

Bir damlaca səhvim mənim…”

Eşitdiniz? Bəxtiyar Vahabzadənin səhvi bəlkə də olub. Ancaq bircə damla!

Əzabı isə bir dərya!

Buna görə Bəxtiyar Bəxtiyardır!

Necə qan ağlamasın daş bu gün…

Sonra açıq tərifə geçir:

“Yıxılıram, əyilmirəm!”

“Mən könlümün öz səsiyəm!”

Bəh-bəh!

Sonuncu misra lap fıştırıqdır:

“Mən səhvimdə səhvsizəm!»

Gördünüz? Sovet şairi  olsa da, tamamilə müsəlman əxlaqlı insandır. Bir qram xristianlıq qarışığı yoxdur. Nə bilim Tolstoy, ət yemirəm, əsərlərimin müəlliflik hüququndan imtina edirəm, siyasi dustaqların müdafiəsinə qalxıram, irticanı pisləyirəm, baş götürüb evdən gedirəm…

“Mən səhvimdə səhvsizəm!”

Bəli!

Bəxtiyar Vahabzadə demir ki, Səməd Vurğunun cəfəng yaradıcılığından iki cəfəng dissertasiya yazıb, univesitet professoru olub, Leninə poema yazıb SSRİ dövlət mükafatı alıb yeyib, milli teatrsa cəfəng pyeslər sırıyıb, filologiya fakultəsindən əlli il ərzində beş min savadsız məzun buraxıb ki, gedin azərbaycanlı balalarını yaman günə qoyun…

Bu yazını bir tələbəlik xatirəsiylə bitirirəm.

1980-ci ilin yanvarı İxtisas kursundan imtahan veririk. Bəxtiyar Vahabzadə bilet-zad çəkdirmir. Heç bilet də gətirməyib. Qaldırır ayağa, baxır qiyabiçinin ora-burasına, qiymət yazır.

Sevinc! (gözəl bir gəlin idi, familyası yadımda deyil)

— Sevnic sənsən? Sənin nə gözəl gözlərin var! Sənin elə gözəl gözlərinə “beş” yazıram…

05.01. 2019

Samara

 

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: ALLAH KQB-YƏ LƏNƏT ELƏSİN…

Bəxtiyar-Vahabzadə

İndi Londona Azərbaycanın oliqarxları və başqa boynuyoğunları və belinazikləri gedirlər. Sovet vaxtı Böyük Britaniyanın paytaxrtına sovet şair və yazıçıları səyahət edirdilər. Ordenli, mükafatlı Azərbaycan şairlərindən də bir neçəsi Londonda olub və hər dəfə yəqin KQB-nin tapşırığını yerinə yetirərərk Britaniya iimperilaizmini damğalayan şeirlər yazırdılar. Səməd Vurğun şəxsən babası Şaumyanın intiqamını alaraq Çörçillə ziyafətdə əlbəyaxa olmuşdu. Əliağa Kürçaylı Kiplinqin qəbrinin üstünə getmiş, mərhumu çağırıb demişdi ki, “kişisən, çıx, danışaq…”

Bəxtiyar Vahabzadə Londona 1978-ci ildə gəlib. Londanda Vahabzadəni ən çox sarsıdan demokratiyanın çatışmazlığı olub. Bizim azərbaycanlıya da çörək vermə, su vermə, havasını al, ancaq demokratiyası olsun. Həm də 1978-ci ildə Sovet Azərbaycanında o qədər demokratiya vardı ki, insan Bakıdan Londona gedən kimi demokratiya azlığından təngnəfəs olurdu. Şəxsən özüm o demokratiyanı görmüşəm, yalan deyən…

Hə, Bəxtiyar Vahabzadə Londona gələn kimi restorana getmir, başqa pozğun şairlərimiz kimi striptiz kluba getmir, üz qoyur Hayd Parka. Görür ki, kefi istəyən çıxır kürsüyə, ürəyi nə istəyir, danışır, kimi istəyir, tənqid edir. Ancaq Bəxtiyar Vahabzadə hərif deyil, arifdir! Bəxtiyar Vahabzadə Leninlə bir kitablıq söhbət edib, onu aldatmaq olmaz!

“Bu parkdan kənarda, bağdan uzaqda

Dolaşır ölkəni müdhiş yalanlar.

Ancaq həqiqəti yalnız bu bağda

Deməyə iznin var, ixtiyarın var…”

Yəni Böyük Britaniyanı yalan bürüyüb! Doğrunu danışmağa millət, yəni Britaniya milləti qorxur!

Ah, demokratik Azərbaycan! Vaqif Bayatlı (Crakanlı) demiışkən, Xəzərbaycan!

Birdən ustadı Səməd Vurğunu yadına salır və Şaumyanın intiqamı yadına düşür:

Ölkələr dağıdıb qana batmısan…”

 Səməd Vurğununu gözündən heç nə yayınmır:

“Parkın dövrəsində dəmir çəpər var,

 Haqq sözün önünü kəsir hasarlar…”

Ah, Şaumyanın qanını tökən ingilislər! Parka hasar çəkiblər! Azərbaycanda hasar görməyən şair buna necə dözər?!

Şair bu əzəmətli şeirinin sonunda ümid edir ki, Azərbaycanda olan demokratiya haçansa Britaniyaya da gəlib çıxar…

O qədər gülmüşəm ki, gözümdən yaş sel kimi axıb. Soğan soymaq yalandır…

Allah bu KQB-yə lənət eləsin. Bəxtiyar Vajhabzadəyə  səfərdən qabaq təlimat verəndə ondan Britaniyada ən qədim parlamentin olduğunu gizlədiblər! Ondan gozlədiblər ki, Britaniyada minlərlə qəzet çıxır, televiziya, radio dövlət nəzarətində deyil…

KQB Bəxtiyar Vahabzadəyə başa salmayıb ki, Britaniyanın müstələkəsi olmuş Hindistanda dünyanın ən böyük demokratiyası yaranıb, hakimiyyə vaxtaşırı dəyişir, anqlo-sakson məhkəəsi işləyir…

KQB bunları bilə-bilə Bəxtiyar Vahabzadədən gizlədib…

Dağılasan, ay KQB, necə ki, dağılmışdın, Putin yenə səni bərpa elədi…

Ancaq Bəxtiyar Vahbzadənin şeiri çox gülməlidir. Hərçənd Hay Parka yox, strip kluba getsəydi, bundan yaxışı şeir yazardı. Rəsul Rza kimi: “Məmələrin yerpənək…”

Oyununuz olsun, ay Azərbaycan sovet şairləri…

04. 01. 2019

Samara

POL VERLEN. RƏFİQƏLƏR: 2. YAY

verlain-19

Les Amies. 2. Été

 

Artır nəvazişlər, ehtiras artır,

Alov çoxaldıqca sevgilisində
Körpə az qalır ki, özündən gedə,

“Əzizim, taqətim yoz mənim artıq!”

 

 

“Ölürəm: odlanır sinən elə bil,

Sıxır məni, həm də xumarlandırır,

Dolur nəfəsimə, məni yandırır,
Güclü bədənindən yayılan ətir.

 

 

Yayını yaşayan gözəllərə xas,
Tutqun bir məlahət var bədənində,

Həm kölgə xisləti, həm də kəhraba.

 

 

Qasırğalar coşar sənin səsində,
Və qızıl saçların sanki qan saçar,

Qəfildən gecənin qoynuna qaçar.

 

Fransızcadan tərcümə

02.12. 2019

Samara