Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

«ДЕЛО» ШИРВАНА КЕРИМОВА: КОММЕРСАНТЪ ВРЕТ И НЕ КРАСНЕЕТ…

Авг5

В этом доме на рабочей окраине жил Ширван Керимов. Ездил на «Ниве»… Теперь, оказывается, чуть ли не вся область находилась под его контролем…

Газета Алишера Усманова «Коммерсантъ», а вслед за ней и другие СМИ Самарской области сообщают о  распоряжении губернатора В. Федорищева,

«…согласно которому досрочно прекращены полномочия члена региональной Общественной палаты шестого состава Ширвана Керимова, известного в качестве главы «Лиги азербайджанцев Самарской области».  Дальше газета уже от себя напоминая о лишении Ширвана Керимова гражданства России, пишет, что «С ноября 2023 года по август 2025 года он участ вовал в проекте «Этнические меньшинства и доступ к правосудию», реализуемом британской организацией «Британский совет» (признана нежелательной на территории РФ) при финансировании Европейской комиссии.»

Не думаю, что Коммерсантъ страдает приобретенным слабоумием. Думаю, что он преднамеренно врет. Сам Коммерсантъ, как и другие СМИ области и города, в середине июля называли совсем другую дату участия Ш. Керимова в Британском проекте. Она была точная и правдивая: 2004-2005 гг. Откуда появилась эта новая дата? Чтобы пришить дело Ширвану Керимову об участии в нежелательной организации? Британский совет еще в январе 2008 года закрыл свои региональные отделения. Сотрудничество с Самарской областью, думаю, прекратилась еще раньше, скорее всего в том же 2005 году или годом позже. То есть, Ширван Керимов не то что в 2025 году, даже пятнадцать лет раньше не мог принимать никакого участия в проекте. А репрессии со стороны российских властей против Британского совета, я тоже напоминаю, стали на самом деле ответом на высылку в 2018 году сразу 23  российских дипломатов из Лондона, что в свою очередь было связано с делом Скрипаля. То есть и Британский совет был наказан не за собственные какие-то грехи. А за действия министерства иностранных дел своей страны. Ширван Керимов тут вовсе не при чем. Человека в 2004 году в Самаре включили в состав большой делегации, в которой были по меньшей мере трое высокопоставленных офицера МВД, один или двое из которых впоследствии стали генералами. А рядовой участник поездки, начинающий адвокат и начинающий общественный деятель Ширван Керимов спустя двадцать два года объявляется шпионом. Где справедливость? Хотя бы логика, где она?

Дальше газета Алишера Коммерсантъ вновь от себя пишет: « В общественном совете при ГУ МВД России по Самарской области он лоббировал интересы выходцев из Азербайджана.»

Хотелось бы газета, считающая себя самой информированной и самой крутой, подробно объяснила, как Ширван Керимов лоббировал интересы своих соплеменников. Хотелось бы она приводила примеры – конкретные, доказанные. Перед кем лоббировал? У него какие ресурсы были для этого? Ведь лоббирование – дело весьма дорогостоящее. Ширван Керимов за эти интересы платил? Кому? Сколько?

Я сам несколько раз в качестве журналиста бывал на заседаниях Общественного совета. Там никогда конкретно азербайджанцев или таджиков не обсуждали. Обсуждали вопросы, связанные с миграцией, с легализацией, адаптацией мигрантов, с рабочими местами и т. д. В качества члена Совета он неоднократно дежурил в Общественной приемной ГУВД в паре с ответственным сотрудником областного управления и принимал граждан. Не своих соплеменников, просто граждан.

Если он оказывал юридическую помощь выходцам из Азербайджана, что тут криминального? Вот в Азербайджанском парламенте есть русский депутат Забелин. Разве он не обязан защищать законные права и интересы русских людей, если они нарушаются? Подчеркну, что обязан-то Забелин обязан, но будет ли защищать – не уверен…

Дальше газета миллиардера и лондонского резидента Алишера Усманова  выдвигает более серьезное обвинение: «В 2025 году Ширван Керимов негативно высказался о действиях российской стороны после теракта в «Крокус Сити Холле» в интервью азербайджанскому телевидению.»

Ширван Керимов в 2004 года был начинающий адвокат и начинающий общественник. В 2025 году он уже был опытнейшим юристом и общественным деятелем. Прекрасно знал, как каждое его слово, особенно произнесенные  в такие тяжелые времена, особенно в такие трагические дни, когда случилась трагедия в Крокусе, отзовется. Ни один человек, который более или менее близко знал Ширвана Керимова, не поверит, что  он говорил слова, которые могли быть интерпретированы как оправдание действий террористов, На самом деле в интервью азербайджанскому телеканалу ТВ 1, Ширван Керимов защитил ужесточение миграционных законов, направленных на предотвращение аналогичных актов на территории России.

Что касается, утверждения, что «Ширван Керимов также предпринимал попытки переноса армяно-азербайджанских противоречий на территорию России», это вообще бред.  Не хочу уточнять чей и какого свойства… Дело в  том, что в течение почти двух десятков лет несколько полусумасшедших граждан из числа моих соплеменников, пытаясь добиться расположения чиновников в Баку и с их помощью сместить Ширвана Керимова со своего поста, писали туда разного рода жалобы на него, обвиняя его в недостаточном патриотизме, в том, что он не разрешает самарским азербайджанцам пикетировать губернаторскую резиденцию и другие правительственные здания  в дни Черного января и памяти Ходжалинской трагедии, в том, что он дружит с армянами, принимает участие на их мероприятиях и т. д. Если кому интересно, пусть знакомится с многочисленными интервью Эльмара Расулова, которые в разные годы с разной интенсивностью он раздавал азербайджанским разным СМИ….

Теперь, оказывается, Ширван Керимов вел неизвестную войну с самарскими армянами. Интересно, сами самарские армяне что-либо об этом знали? Хирург, который оказался его хорошим знакомым и меня оперировал минувшей зимой, точно об этом ничего не знал. Иначе мне был бы… как бы мягко это сказать… ну, плохо…

 

Хейрулла ХАЯЛ

Член союза журналистов РФ

05.08. 2026, Самара

DOLMA BİZİMDİR? YARPAQLARI YA ƏTİ? BİZİMKİ ŞORDUR, ŞORDAN BƏRK YAPIŞAQ…

Авг4

Belə görünür ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında bütün mübahisəli məsələlər həll olunacaq, hətta ermənilər konstitusiyalarına dəyişiklik edəcəklər. Bəlkə də həll olunmamış bir məsələ qalacaq ki, o da dolmadır. Yəni dolmanın məxsusluğu, harda, kim tərəfindən icad edildiyi, yəni döyülmüş ətin kim tərəfindən yarpağa bükülüb bişirildiyi. Bu, çox prinsipial məsələdir və ermənilər dolma müəllifliyini neftə, qaza da dəyişməzlər. “Millət acından qırılır, çörək tapmır yeməyə” deyən azərbaycanlılar səsləri aclıqdan zəifləsə də, ədalətli iddialarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa çalışırlar: “Dolma bizimdir…”

Təxminən on beş il əvvəl Novruz bayramı günlərində yaxın bir tanışım qabağıma çıxdı. Dostuna dəyib bayramlaşmaq istədiyini deyib təkid elədi ki, onunla gedim. Dostugilə gəlib gördük ki, ev sahibi iş dalınca gedib, arvadı dilə tutdu ki, bir az oturaq. Çay verdi, sonra kiçik boşqablarda dolma və çörək gətirib dedi ki, bu, bayram yeməyidir, gərək hökmən yeyək. Məni ora aparan yoldaş yeməyə girişib mənə göz elədi ki, ye, yoxsa inciyərlər. Yoldaş dolmanı yarpaq qarışıq yeyirdi, mən isə mədəm nasaz olduğuna görə gərək əti yarpaqdan çıxaraydım. Başladım dolmanı soyundurmağa. Yarpağı yarpaq dalınca çəkib açıram, ət görünmür. Axırda, sonuncu yarpağın üstündə xardal tumu boyda ət çıxdı…

Mən məktəbə 1960-cı ildə getmişəm. Ona qədər olanlardan yaddaşımda çox az şey qalıb. Ancaq sonralar Kür yuyub aparan köhnə evimizin həyətində duzlanmış balıqla dolu çəlləklərin olduğu yadımdadır. Mən yaşda və məndən daha yaşlı adamlar təsdiq edərlər ki, mənim dədəm kasıb olmayıb, və evdə yemək də qıt deyildi. Bunu ona görə deyirəm ki, mən kasıblıqdan danışanda öümüzü ya hər hansı başqa ailəni nəzərdə tutmuram. Ümumilikdə və orta hesabla götürsək, bizim kənd, yəqin ki, Azərbaycan kəndlərinin əksəriyyəti kimi, 60-cı illərdə kasıb və hətta çox kasıb idi. Kənd mağazasında, əlbəttə, soyuducu yox idi, kərə yağı elə piştaxtanın üstündəki yastı qaba qoyulurdu, yağ isti havalarda əriyirdi və tədricən tünd yaşıl rəngli kiflə örtülürdü. Kilosu 3 manat 60 qəpiyə olan yağı almağa kəndçilərin əksəriyyətində pul yox idi. Bəzi ailələr əti qurban kəsiləndən-kəsilənə yeyirdilər, qurbanı isə kənddə tək-tük kəsən olurdu. Hərənin beş-on qoyunu vardı ki, onlar göz bəbəyi kimi qorunurdu. Qoyunsuz həyətlər də var idi. Qoyun ətinin dövlət qiyməti 1 manat 60 qəpik, mal əti 1 manat 80 qəpik idi. Ancaq dövlət qiymətinə əti ancaq iri şəhərlərin mağazalarında almaq olardı, o da həmişə yox.

Mən xingəlin ətli xörək olduğunu çox sonralar bildim, bizdə xingəl yağlanıb üstünə sarımsaqlı qatıq tökülən xəmir xörək idi…

“Çörəkqatığı” sözünü bilən var? Kənddə bu yeməyi tez-tez bişirərdilər. Yəni bu, ətsiz sup idi. İçinə “əlinə gələndən” atılırdı. O cümlədən göyərti, turşu. Soğan qovrulurdu. Olurdu yavanlıq. Çörəyinə qatıq. Mənim məməm də hərdən çörəkqatığı bişirərdi. İndi olsaydı, gözümə təpərdim, ətsiz də olsa…

Ətli xörəklər, şübhəsiz ki, Azərbaycanda olub, ancaq xalq mətbəxində olmayıb. Axı heç xalqın mətbəxi də olmayıb… Məmmədhəsən əminin evini gözünüzün qabağına gətirin, itmiş eşşəkdən ötrü ağlayıb üzülmüş Əhməd anasından yemək istəyir, anası nəlbəkiyə qatıq töküb qoyur qabağına…

Belə qidalanan insanların əlli yaşa çatmamış bellərinin bükülməyi, əllilni keçər-keçməz azara düşməyi, ölməyi təsadüfidirmi?

Azərbaycanlının kasıblığının səbəbləri çoxdur, bunlar kompleks şəkildə baxılmalıdır. Bu mənim yazımın məqsədi deyil. Mən demək istəyirəm ki, xalqımız ətyeyən xalq olmayıb. Dolma, başqa ətli xörəklər kimi, seçmə adamların yeməyi olub…

Yetmişinci illlərdə kənd toyları  da “məclis” formatına keçdilər, bundan sonra kənd toyu ümumxalq şənliyi deyildi. Və o vaxtdan “yeddi-səkkiz cür yemək”, “boğazacan yedik”, “töküldü qaldı”, “əti, balığı, kürüsü… ürəyin nə istəsə” kimi söhbətlər kənd həyatının daimi mövzularına çevrildi. Ailədən bir nəfər qalan beş, altı, yeddi ailə üzvünün boğazından kəsərək o toya gedir və qarnı tutduqca yeyir və insan mədəsinin çox kiçik olduğuna təəssüf edirdi…

Sonra şadlıq sarayları yarandı. Orda da vur-çatlasın, töküldü qaldı və s.

Və eyni zamanda xalq zarıyır ki, “acından qırıldıq”. Bığıburmakişilər uşaqpulu davası eləyirlər, dünən erməniyə od qoymuş qəhrəman əsgərlər Mehriban xanıma yalvarırlar, özlərini yandırırlar…

Dolmanı kim yeyir? Ayda ya ildə neçə dəfə yeyir? Ya neçə ildən bir?

Əlbəttə, bizdə tənək yarpağı çoxdur, bütün dünya ermənilərini dolma kimi bükə bilərik. Təəssüf ki, dolma təkcə yarpaqdan olmur, dolmanın gərək əti ola… Hərçənd yarpaqların arasına keşniş tumu boyda ət qoyub dolma adlandıranlar da var…

Ermənilər özlərini öyməkləri ilə ad qazanıblar. Bu belədir. Ancaq biz özümüzü onlardan az öymürük. Biz niyə dolmanın davasını eləyirik? O dolma davasına çıxanla əvvəl maraqlansınlar ki, Azərbaycanda adambaşına nə qədr ət yeyilir. Rəsmi statistikaya görə ermənistanda olduğundantəxminən on beş kilo az. Ancaq bu rəqəmlər özü də tam həqiqəti əks etdirmir. 40-43 kilo ət orta hesabladır. Yəni o demək deyil ki, hər adama bu qədər ət düşür. Bəlkə elə ailələr var ki, onlar  heç ildə beş kilo ət almırlar. Başqa ailə orta hesabla olduğundan dəfələrlə çox yeyir. Uzağa, dərinə getməyək, kababxanaların daimi müştərilərini, quzu, hətta ceyran ətiylə can bəsləyənləri götürək…

Nə demək istəyirəm? Gəlin dolma üstündə dava eləməyək. Dolma söhbəti ancaq bizim eybimizi aça bilər. BMT işə qarışar, ekspertlər gəlib bir-bir soruşarlar, kim haçan dolma yeyib. Mən şəxsən haçan dolma yediyimi xatırlamıram. Məməm 2009-cu ildə ağır xəstələndi və bindan sonrakı illərdə, yəni 2015-ci ildə ölənəcən yay məzuniyyəti vaxtı yeməyi özüm bişirirdim. Əlbəttə, dolma yox. Məməm azarlayanacan bişirərdi, özü də dolmanın əti keşniş tumu boyda deyildi, yekə, lap yekə olurdu… Vallah…

Yox, dolma bizlik deyil. Bizim xalq yeməyi şordur. Ona heç kim iddia edə bilməz. Eləsə, gərək bütün millət qalxa. Heç bir millət o cür möcüzəli qida məhsulunu yarada bilməz. Bir nəlbəki ilə on-on iki baş ailən yedirib doyduran əsl möcüzədir. O bizim milli sərvətimizdir, o bizim DNT-mizdir…

 

 04. 08. 2026, Samara

SƏMƏD VURĞUNUN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «AY DA, ULDUZ DA, GÜNƏŞ DƏ YERƏ HƏSRƏTLƏ BAXIR…» YALANÇININ…

Авг3
Post

Səməd Vurğunun daha bir qəzəli “var” rədifli şeirdir, qafiyələr “ət”lə bitən sözlərdir ki, bunlar qəzəl yazan, meyxana qoşan “şair”lərin əsas yemidir, hərçənd belə sözlərin demək olar ki, hamısı ərəbcədən ya farscadan alınmadır.

Birinci misrada Səməd Vurğun oxucusunu seyrə dəvət edir.

“Aləmin seyrinə gəl, gör nə gözəl fitrəti var”
Yəni oxucu işini-gücünü buraxıb “aləmin seyrinə” dalmalıdır. Əslində akademik şair çox mürəkkəb bir tapşırıq  verir. Aləm – dünyadır, bütün dünya.Özü də deyir “gəl”. Necə gələk, hara gələk?  Dünyanın serinə necə çıxmaq olar? Hərə öz yaşadığı yeri, uzağı, gedib gəzdiyi yeri seyr edə bilər. Səməd Vurğun özü Azərbaycanın bütün qoruqlarında kef çəkmiş, ceyran, turac ovlamış, üstəlik az qala bütün dünyanı gəzmişdi. Biz yazıqlar haranı  gəzmişik, haranı görmüşük? Salyanda, məsələn, ürəyindən keçir ki, dörd yol ayrıcında durub ətrafı seyr eləyəsən, bir də görürsən külək əsdi, şor torpağı qaldırıb gözlərini elə doldurdu ki, heç ayağının altını görmədin…

Dalına (şeirin) baxaq.

Hər gülün, hər çiçəyin öz adı var, surəti var.

Səməd Vurğun, deyəsən, oxucusunu nəinki avam, hətta debil sayırmış. Guya oxucu bilmirmiş ki, hər gülün, hər çiçəyin adı olur? Bunu bilmək üçün “aləmi seyr eləməyə” ehtiyac var? Və güllə çiçəyin fərqi nədir?

“Qulaq as bülbülün avazına, sevda dəmidir”

Kimin sevda dəmidir? Seyrə çıxanın? Bülbülün? Bu hansı dəmdir ki? Konkret mart ayı olsaydı, deyərdik ki, pişiklərin eşqbazlıq eləyən vaxtıdır. “Qəzəldən” hansı mövsümün olduğu məlum deyil…
“O çəmən güllərinin bir-birinə ülfəti var.”

O çəmən – hansı çəmən? Çəməni konkretləşdirən “o” artıqdır, misranı düzəltmək üçün işlədilib, ancaq haqlı sual doğurur: o – hansı? Deməli, “sevda dəmi” adamlara və pişiklərə aid deyil, sevişən yalnız güllərdir? Yadınızdadırsa, yuxarıda akademik şair “güllər, çiçəklər” deyir, indi “çiçəkləri” misraya sığışdıra bilmədi…

“Sığmaz idraka bu dünya evinin sirrləri”

“Dünya evi” nədir, bilən var? Səməd Vurğun yəqin ki, özü də bu ifadənin cəfəngliyini bilib, misranı doldurmaq üçün işlədib, çünki arxayındır ki, onun qələmindən çıxana heç kim cürət eləyib sorğu-sual eləməyəcək.
“Varlığın hüsni-əzəldən nə böyük qüdrəti var.”

Bunu başa düşmədim. “Hüsni-əzəl” – Molla Nəsrəddin demişkən, bunu anlamaq üçün gərək Bağdada gedəsən. Orda da heç baş açmazlar… Bir də “aləmi seyr eləməklə” varlığın “əzəldən” qüdrətli olduğunu necə bilmək olar? Bizim zaman maşınımız var?
“Dolaşıb aləmi Loğman kimi məna gəzirəm”

Səməd Vurğun doğrudan da aləmi dolaşıb, ancaq Loğman kimi yox də… Məsələn, Səməd Vurğun Londona gedib, qayıdandan sonra ya elə orda “Mənim babam olmuş 26-lar” şeirini yazıb. Yəni deyib ki, başda Stepan Şaumyan olmaqla 26 komissar onun nənənəsini zad eləyib…

“Çünki mənalı keçən günlərin ülviyyəti var.”

“Ülviyyət” sözü oxucuya xoş gələ bilər, ancaq misra tam cəfəngiyatdır. Səməd Vurğunun aləmi dolaşmağının nəticəsi Şaumyan haqqında şeirdirsə, burda nə ülvilik ola bilər?
Cəfəngiyyat bitmək bilmir:
“Ay da, ulduz da, günəş də yerə həsrətlə baxır”

Mən, əlbəttə, Səməd Vurğuna yox, 99 faizi Səməd Vurğuna pərəstiş edən azərbaycanlılardan soruşuram: ay, ulduz, günəş niyə yerə həsrətlə baxmalıdır? İnsanların müsibəti, aclıqlar, xəstəliklər, müharibələr, dünya müharibələri qalsın, az qala hər iki evin birində gedən müharibələr  səma cisimlərində niyə həsəd və ya həsrət doğurmalıdır? Bu şeirin yazıldığı vaxtlar azərbaycanlıların əksəriyyəti doyunca yavan çörək də yeyə bilmirdi…
“Hər bəşər qəlbinin öz məclisi, öz söhbəti var.”

Bu adama dahi deyən millətin səviyyəsi kimdəsə şübhə doğura bilərmi? Bu misradakı mədəniyyətsizlik, yəni hər hansı poetik, filoloji mədəniyyətin, hətta səriştəninin olmadığını bizim millətdə görən yoxdur! Necə yəni “bəşər qəlbinin məclisi var?”
Burda bitirsəydi, dərd yarı idi. Yox, gərək klassik əsərini “mohür beyt”lə bitirə
“Məni yelkən kimi qərq etsə də dəryada zaman,
Vurğun öldü deməyin, bir əbədi sənəti var…”

O hansı heyvan idi ki, özünü köpürdüb  filə oxatmaq istəyirdi?

Mirzə Ələkbər Sabur:

“Seyli-tə’n oylə təməvvüclə alıb dövrü bərim –
Bənzərəm bir qocaman dağə ki, dəryadə durar!”

Yaxşı ki, sən olmusan, ustdad!

Sən indi də varsan!

03.08 2026, Samara

«VAQİF» KOMEDİYASI. «HƏR BAĞIN, HƏR BAĞÇANIN…»

Авг2

 

Akademik xalq şairi, iki dəfə Stalin mükfatı laureatı Səməd Vurğun qəzəl janrında da şeirlər yazıb. Onlardan biri, “Hər bağın, hər bağçanın…” sözləri ilə başlanan  qəzəl “Vaqif” komediyasında Əlinin toyunda Vaqifin adından oxunur. Ancaq Vaqifin şeir dilinə bələd olan oxucu elə birinci misradan görər ki, Molla Pənah belə cəfəngiyatı yaza bilməzdi. Yəni ki. bərbad dilli, əruzu axsaq bi qəzəli Vaqifə şamil eləməklə Səməd Vurğun əslində böyük yerlisini görmətdən salır. İndi “qəzəl”ə baxaq. Misra-misra. Və filologiya elmləri üzrə elmlər akademiyasının həqiqi üzvü olmuş müəllifin dili nə gündədir.

 

“Hər bağın, hər bağçanın bir bülbüli-şeydası var”

Bəhr rəməldir, heca sayı 15-dir, bu uzunluqda misranı doldurmaq üçün Səməd Vurğun, uyğun gəlib-gəlmədiyinə baxmayayaq, çoxlu artıq söz işlədir. “Bağ” dedinsə, “bağça” artıqdır, elə deyil?  Bağla bağça bir-birindən necə fərqlənir? Ölçü ilə? Standartları var? Bağça bağdan kiçikdirsə, niyə hər birində “bir bülbüli-şeyda” olur?
“Hər duyan qəlbin, əzizim, gizli bir sevdası var.”

“Əziziim” deyəndə şair kimə müraciət edir? Mircəfər Bağırova? Stalinə? Şoferinə? Şeirdə xitab varsa, onun ünvanı olmalıdır, burda isə misra doldurur.

Dalına (misranın dalına) baxaq. “Hər duyan qəlbin gizli bir sevdası var”. “Sevda” qəyin ki, “eşq” mənasındadır. Kalassik ədəiyyat qəhramanlardan hansının sevdası gizli qalırdı? Məcnunun? Leylinin? Onların sevdasından bütün xalq xəbər tutmayıbmı? Leylini anası niyə görə danlayırdı? Məcnun paltarını da soyunub çöllərə düşməmişdimi? Bəs Kərəmlə Əsli necə? Yəni məhəbbət dastanlarının hansı qəhrəmanını götürsək, görərik ki, onlar sevdiklərini, vurulduqlarını gizlətmirlər. Bəlkə Səməd Vurğun əsl aşiqlərdən yox, arvaları ya ərləri ola-ola eşqə düşənləri nəzərdə tutur? Elələri, bəli, “sevda”larını gizlədərlər. Ancaq mənə elə gəlir ki, Səməd Vurğun nə yazdığını fərqinə varmır, onun üçün vacib misranı doldurmaq, beyti qafiyələndirməkdir.

“Ruhu oxşar, qəlbi oxşar incə bir canan səsi”

Ruh nədir, qəlb nədir? Onları bir-birindən necə ayırmaq olar? İncə bir canan səsi…Canan özü incə olmalıdır, ya yalnız səsi? Özü isə ətli-canlı – Vaqif bəyənən?
“Gah gülər, gah ağlayar, hər dəmdə bir mənası var.”

Başa düşdünüz? Kim ya nə gülər? Ruh? Qəlb? İncə canan? Ya cananın incə səsi?

Nəyin “hər dəmdə bir mənası var?  Yəni məna hər saniyə dəyişir, belə çıxır?  Yadınızda saxlayın və dalına (şeirn) baxın.

“Can alan hər nəğmənin mənası yalnız eşqdir”.

Yuxarıda dedi ki, məna hər saniyə dəyişir, indi deyir, məna birdir, yəni “yalnız eşqdir…”
“Göz görüb əl çatmayan ulduzlu bir dünyası var.”

Mərc gələrəm ki, bu misradan heç bir Azərbaycan akademiki, hətta Naxçıvan əslli olsa da, baş çıxarmaz. Ulduzlu dünya kimin ya nəyindir? Mənanın? Eşqin? Nəğmənin? İncə canan səsinin? Cananın incə səsinin?

“Dərdi-hicran günlərilə ömrü odlardan keçər
Hər könül bir karvandır ki, bir susuz səhrası var.”

Kimin ömrü? Subyekt yoxdur. On illərlə bu qəzəl oxunur, durub deyən yoxdur ki, “saxla, saxla, başa düşmüdim, kimin ömrü?”

İnsan qəlbi, yəni konül” nə dərəcədə və vansı parametrlərinə görə dəvə karvanına bənzədilib? Bənzəyənlə bənzədilən arasında oxşar, ümumi xassələr olmalıdır?

“Böylə bir söz var ki, Vurğun indi bir Məcnun olub

Şerü-sənət adlanan nazəndə bir Leylası var.”

Niyə “belə” yox, “böylə”? Çünki “belə deyəndə, ritm pozulur. Onsuz da bu qəzəlin rəməli əsl əruz deyil….

Və, türkün məsəli, qabaqda deyirdi ki, hər qəlbin sevdası gizlidir. İndi deyir ki, Vurğunun sevdasından millət danışır…

Bu bəlkə eşq sevdası deyil? Leyla-Meyla yalandır. Biz bilirik ki, akademik şairimizin sevdası nə və kim olub: Stalin, Lenin, Şaumyan, bolşevik partiyası, “babası olmuş 26-lar”…

Və belə bir cəfəngiyatı Molla Pənafın adından teatra çıxarmaqla dahi yerlisini xacalətli eləyib…

 

02. 08. 2026, Samara

FRANÇESKO PETRARKA. «ORSO, BİL, HEÇ ZAMAN, NƏ GÖL, ÇAY NƏ DƏ…»

Июл31

Orso, bil, heç zaman nə göl, çay nə də

Nə bütün bu çaylar tökülən dəniz

Divar, budaq ya da təpə kölgəsi,

Nə duman ki, yer-göy çimir nəmində,

 

Bəşər baxışına maneə olan

Ayrı nə var —  mənə gətirməz kədər,
Gözəl gözlərinin duvağı qədər.

Mənə deyir: indi ağla ya da yan.

 

Gözlər təvazödən, ya da qürurdan,
Yerə dikilərsə, sevincim ölər,
Vaxtsız, həyatımın çatar sonu da.

 

Məni dərdə salır həmçinin ağ əl —

Üz-göz gizlədəndir, məkr var onda,

Mənə göz önümdə daş kimi gələr.

 

italyancadan tərcümə

31. 07. 2026, Samara

QEYD:

Orso — Orso del Aqilyara p dövrün görkəmli Roma qrafı və hakimidir.Petrarka onunla yaxın dostluq etmiş  və 1337-ci ildə Kapranikedə onun qonağı olmuşdur.

+++++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

Orso, e’ non furon mai fiumi né stagni,
né mare, ov’ogni rivo si disgombra,
né di muro o di poggio o di ramo ombra,
né nebbia che ’l ciel copra e ’l mondo bagni,

Читать далее →

FRANÇESKO PETRARKA. «BİLSƏM Kİ, ÖLMƏKLƏ CANIM QURTARAR…»

Июл30

Bilsəm ki, ölməklə canım qurtarar
Məni üzən sevgi fikirlərindən,

Ağır yükə dönmüş bədəni hökmən
Öz əlim torpağa qoyardı dərhal.

 

Qorxuram atam bu addımı ancaq:

Birdən savaş gələr savaş yerinə

Qarşımda uçurum görərəm yenə —

Yarı uçurumda yarı yoldayam.

 

Artıq yetişibdir zaman, dartıla,

Yay gərək, və eşqin axıtdığı qan

Yuyub-qızardan ox gərək atıla.

 

Eşqdir diləyim, həm o kar insan,

Ki, mənim rəngimi dəyişib belə,

Məni çağırmaqsa çıxıb yadından.

italyancadan tərcümə

30. 07. 2026, Samara

+++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

S’io credesse per morte essere scarco
del pensiero amoroso che m’atterra,
colle mie mani avrei già posto in terra
queste membra noiose, et quello incarco; Читать далее →

FRANÇESKO PETRARKA. «ADAMSIZ BİR ÇÖLDƏ…»

Июл29

Adamsız bir çöldə tələsmədən mən,

Vargəl eləyirəm fikirli, tənha.

Gözüm ayağımın baxır altına,
Görsəm, uzaqlaşım insan izindən.

 

Ayrı müdafiə varmı, nə bilim,

Məni yayındıra yad marağından.

Biləcək içimdir məni yandıran,
Üzümdə sevinci sönük görsə kim.

 

Çünki meşələrə, dağlara, çaya.
Məbin həyatımın başqalarından,
Gizli təbiəti bəllidir belə.

 

Elə yabanı yol tapmıram amma,

Sevgi izə düşüb tapmasın asan,

Yenə danışmayaq bir-birimizlə.

 

italyancadan tərcümə

29.07. 2026, Samara

+++++++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

Solo et pensoso i piú deserti campi
vo mesurando a passi tardi et lenti,
et gli occhi porto per fuggire intenti
ove vestigio human l’arena stampi.

Читать далее →

FRANÇESKO PETRARKA. «HƏLƏ YAŞAYIRSA, APOLLON, ƏGƏR…»

Июл28

Hələ yaşayırsa, Apollon, əgər,
Səni Fessalyada yandıran istək,

İşıqlı saçları, illər ötərək,

Unutdurmayıbsa indiyə qədər:

 

Sən üz döndərəndə bizə üz verən

Şaxtadan, amansız, sərt havalardan

Müqəddəs dəfnəni qoru, ona bir zaman,
Sən bağlı olmusan, sonralarsa mən.

 

Bu acı həyatda dəstəyin olan,

Sevgili ümidin qüdrəti ilə

Təmizlə havanı işığa çıxaq.

 

Heyrət eləyərik, görüb o zaman,

Çəməndə oturub Donna səninlə

Əliylə özünə kölgə salaraq

 

italyancadan tərcümə

28. 07. 2026, Samara

++++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

Apollo, s’anchor vive il bel desio
che t’infiammava a le thesaliche onde,
et se non ài l’amate chiome bionde,
volgendo gli anni, già poste in oblio:

Читать далее →

FRANÇESKO PETRARKA. «ŞƏRQDƏ EŞQ ULDUZU ALIŞIB YANIR…»

Июл27

Şərqdə eşq ulduzu alışıb yanır.

Yunonada həsəd hissi doğuran
Başqa bir uLduzsa şimalda bu an,
Yayır parlaq gözəl şüalarını.

 

Erkən durar qarı – cəhrəsi gözlər,
Tamam geyinməmiş ocağı qalar.

Sevişənlər günün bu vaxtı ağlar,
Ayrılıq gətirir açılan səhər.

 

Ümidim əriyib tamam gedəndə,

O gəldi, yuxuda olsa da ürək,

Qəmim də nəmləndi – ayrı cür ancaq.

Ah, bu nı görkəmdir, bu nə dəyişmək!

Sanki deyir: əzmi itirdin nədən?

Yenə əvvəlki tək gözlərimə bax!

 

italyancadan tərcümə

24-27. 07. 2026, Samara

++++++++++++++++++

FRANCESKO PETRARKA

 

Già fiammeggiava l’amorosa stella
per l’orïente, et l’altra che Giunone
suol far gelosa nel septentrïone,
rotava i raggi suoi lucente et bella;

Читать далее →

ДАРЬЯ КОСАРИНОВА, НЕ СТЫДНО ТЕБЕ? ТЫЖЕМАТЬ, Я ПОЛАГАЮ. ЕСЛИ ДАЖЕ НЕ МАТЬ…

Июл26

Никогда у меня такого умного, дотошного, долготерпеливого собеседника, как ИИ, не было. Получил удовольствие несказанное…

Поводом для моего общения с ИИ стала статья Дарьи Косариновой  в Регнуме. Дарья Косаринова. ИИ про нее сообщает слудующее: «Дарья Косаринова — российская региональная журналистка и политический обозреватель из Ульяновска. Она известна как бывший шеф-редактор крупного ульяновского портала 73online.ru и автор собственного независимого медиапроекта»

 Свою статью она начинает с вероятных причин лишения гражданства Ислама Гусейнова, то есть своего земляка по Ульяновску. Подчеркнув, что официальные власти не называют причину своего решения, она упоминает аналогичное  решение по Ширвану Керимову и приходит к выводу, что Ислам Гусейнов тоже мог бы участвовать а поездке в Лондон  и, следовательно, впоследствии стать английским шпионом. Дальше выводы становятся более суровыми, Даша остановиться не может, чувствуется, что она получает удовольствие от собственных фантазий, аж на  грани оргазма.

«Суть дела, как следует из материалов, — в том, что британская структура через диаспоры выстраивала сеть влияния, оплачивая адвокатов для защиты азербайджанцев, не владеющих русским языком.

По некоторым данным, ежегодное финансирование достигало 40 тысяч долларов США. Формально — правовая помощь, фактически — инструмент воздействия на этнические сообщества.

Рассказывают, что азербайджанцы тратили эти деньги на хозяйственные споры и бизнес-разборки, а не на защиту своих братьев, плохо говорящих на русском».

Как эта с позволения сказать дама стала журналисткой, да еще известной, с собственными медиаресурсами? Она же не умеет грамотно на родном языке писать! Об аргументированности выдвинутых ею обвинений говорить даже не приходится. «Рассказывают» — кто рассказыывает? Где? Как эти рассказы до тебя дошли? В год 40 тысяч — где документы? Что такое хозяйственные споры и как Ширван Керимов мог на них деньги тратить? Какие бизнес-разборки табе известны? Назови хотя бы одну, на которую Ширван Керимов потратил британские деньги. И если британцы свои деньги давали на благие намерения, а Ширван Керимов тратил их на «хозяйственные споры», почему же тогда наказали и запретили Британский совет? Я не понимаю, ты действительно дура или прикидываешься… РЕГНУМ точно прикидывается — давно и бесповоротно: защитником отечества и  чистоты крови…

Даша, допустим, что ты дура или прикидываешься. Но как можно так врать? Тыжемать, черт бы тебя побрал. Да тебя материнских прав можно лишить, раз так безбожно врешь! Ты в одном городе с Исламом Гусейновым живешь, могла бы спросить у него, ездил ли он в Лондон или нет. Откуда у тебя сведения о названных тобою суммах? Видела платежные документы? Ты даже не знаешь, что в поездке были только представители Самары. Все высосала из пальца или из другого органа. Если вдруг на тебя подадут в суд? Не сам Ширван Керимов, а люди, представляющие интересы его несовершеннолетней дочери. За то, что распространяешь клеветничские домыслы про его отца. И как ответишь суду, если спросит: где были разговоры, когда? И ты будешь, как Миусов из «Братьев Карамазовых мямлить, что «мы тогда обедали..»? И ты называешь себя журналисткой? Понимаешь ли ты, что когда-либо порядочные либо при встрече с тобою отворачиваться будут в лучшем случае, в худшем – могут плюнуть в лицо…

Дарья Косаринова. Не только без лифчика, но и без морали и совести…

Теперь еще кое-что интересное. «Ислам Гусейнов возглавляет диаспорскую организацию азербайджанцев Ульяновской области с 2005 года. Входит в Совет национальностей при Губернаторе Ульяновской области» — узнаем из Интернета.

Поездка в Лондон самарцев состоялась  в 2004 году. То есть в любом случае его не могло быть в составе делегации. Он входил в совет национальностей, потом стал еще советником губернатора.

Его должна была прекрасно знать местная журналистка Косаринова. Если прекрасно знает и тем не менее без стыда и совести врет, значит, что получил такое задание от РЕГНУМ, который известен своей неутомимой борьбой с инородцами…

Боритесь, но если такими способами, последствия будут печальными. Для вас печальными…

Я вспоминаю, что в газете Очаг я тогда же писал об этой поездке, ходил пару раз даже на семинары с мигрантами в Доме дружбы, их учили, как вести себя при общении с местным населением, как надо уважать культуру, обычаи коренных жителей, громко не разговаривать…

Кто тогда мог подумать, что из-за этого невинного и полезного мероприятия или проекта будут складывать обвинительные обвинения в шпионаже…

Так как архива газеты у меня нет, я попытался получить информацию о ставшем печально известном проекте у Искусственного Интеллекта.

ИТАК, Я СПРОСИЛ У ЯСЕНЯ… ТО ЕСТЬ У ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА… И ВОТ ЧТО ОН МНЕ РАССКАЗАЛ

В Самаре главным получателем ресурсов и организатором мероприятий по проекту «Этнические меньшинства и доступ к правосудию» выступал сам Британский совет (через его Самарский филиал, действовавший в те годы) совместно с лондонской организацией «Европейский диалог» (European Dialogue). Проект полностью финансировался Европейской комиссией (Европейским союзом). 
Поскольку средства выделялись Европейской комиссией напрямую Британскому совету на реализацию масштабного межрегионального проекта (включавшего Самарскую и Свердловскую области), самарские участники не получали прямых денежных индивидуальных грантов. Вместо этого финансирование выделялось в виде покрытия расходов на поездки, закупку оборудования и проведение мероприятий. 
Кто получал ресурсную поддержку в Самаре
Основная финансовая и организационная помощь (оплата стажировок в Лондоне, организация тренингов, издание литературы) распределялась между локальными партнерами проекта: 
    1. Самарская областная общественная организация «Лига азербайджанцев» (в лице её тогдашнего руководителя Ширвана Керимова) — активный участник проекта в период с ноября 2003 по август 2005 года. ( Тут уважаемый ИИ слегка ошибается, Ширван Керимов участником проекта был с 2004 года. Искусственный Интеллект ввели в заблуждение те журналисты, которые ни интеллекта, ни морали не имея, пытаются раздуть шпионский скандал, ни на секунду не думая о том, что они на самом деле покушаются на жизнь человека — представьте жизнь человека, у которого отнята биография, лишили имущества, разлучили с семьей…)
    2. Чеченское культурное общество «Вайнах» в Самаре (под руководством М. С. Белигова).
    3. Местные цыганские организации, в частности самарское отделение цыганской национально-культурной автономии и правозащитные группы (например, проект сотрудничал с организацией «Романи Дума» под руководством Василия Кутенкова). 
    4. Аппарат Уполномоченного по правам человека в Самарской области и ГУВД Самарской области — получали методические материалы, участвовали в семинарах и совместных выездах в Великобританию.

Какие конкретные материалы были получены и изданы
По итогам работы проекта в Самаре были выработаны и внедрены следующие материалы: 
    • Методические пособия для сотрудников милиции: специализированные брошюры и методички по бесконфликтному взаимодействию с мигрантами, предупреждению этнической дискриминации и стандартам работы полиции с «видимыми» меньшинствами (опираясь на британский опыт Community Policing).
    • Учебные модули для тренингов: пакеты материалов для круглых столов и практических занятий (например, для знакового самарского семинара «Взаимодействие милиции и национальных организаций», прошедшего осенью 2004 года). 
    • Материалы по антидискриминационному тестированию: методики мониторинга соблюдения прав граждан разных национальностей правоохранительными органами. 

Какова была общая сумма
Точная сумма бюджетов, освоенных конкретно на территории Самары, в открытых отчетах не детализировалась, так как она входила в общий пул гранта Европейской комиссии для России. Из этих денег оплачивались перелеты и проживание самарских делегатов в Лондоне, гонорары британских экспертов, аренда площадок в Самаре и печать тиражей методических книг.

Издание памятки-брошюры для мигрантов и представителей этнических меньшинств по итогам поездки в Лондон в 2004–2005 годах стало одним из самых резонансных и практически значимых результатов всего проекта «Этнические меньшинства и доступ к правосудию».

Брошюра была разработана самарскими участниками проекта (включая лидеров национальных диаспор и правозащитников) совместно с экспертами лондонской организации «Европейский диалог».

Главная суть и содержание брошюры

Идея создания такой карманной книжки родилась именно во время стажировки в Великобритании, где российская делегация изучала британские памятки серии «Know Your Rights» («Знай свои права»), выпускаемые для мигрантов местной полицией и правозащитниками.

Самарская брошюра содержала четкий алгоритм действий на случай проверки документов:

  • Правовые основания: Пошагово объяснялось, в каких именно случаях сотрудник милиции (тогда еще милиции) имеет законное право остановить гражданина на улице и потребовать документы.
  • Правила ведения диалога: Давались рекомендации, как разговаривать вежливо, но уверенно, не провоцируя конфликт, и как корректно попросить сотрудника представиться и показать служебное удостоверение.
  • Защита от злоупотреблений: Приводился алгоритм действий на случай незаконного задержания, принудительного доставления в дежурную часть или попыток вымогательства взятки.
  • Полезные контакты: Самым ценным элементом брошюры был блок с «горячими» телефонами: номерами дежурных частей ГУВД, УСБ (Управления собственной безопасности, куда можно было пожаловаться на неправомерные действия сотрудников), а также контактами аппарата Уполномоченного по правам человека в Самарской области и лидеров национально-культурных автономий Самары.

Реакция правоохранительных органов

Выпуск брошюры вызвал неоднозначную, но в целом конструктивную реакцию в Самаре:

  1. Первоначальный скепсис: Часть руководства правоохранительных органов изначально восприняла брошюру настороженно, опасаясь, что она будет учить мигрантов «противодействовать законным требованиям милиции».
  2. Итоговый компромисс: Так как ГУВД Самарской области само являлось официальным партнером проекта Британского совета, текст брошюры перед печатью проходил юридическое согласование, чтобы формулировки не противоречили действующему на тот момент Закону РФ «О милиции».
  3. Эффект: Руководство УВД признало, что юридическая грамотность мигрантов снижает уровень коррупции на улицах (в сфере так называемых «проверок регистрации») и помогает профилактике этнических конфликтов.

Как распространялось издание

Брошюра издавалась на средства гранта Европейской комиссии карманным форматом, чтобы её было удобно носить с собой в паспорте. Распространением занимались:

  • Локальные офисы национальных диаспор Самары (азербайджанской, чеченской, таджикской, узбекской и цыганских общин).
  • Правозащитные приемные и юридические консультации для мигрантов.
  • На Самарском железнодорожном вокзале и в местах компактного пребывания/работы приезжих граждан (например, на крупных рынках города).

Хейрулла Хаял

член Союза журналистов РФ