İrandan qovulur nə vaxtdan bəri,
Yer tapa bilmir ki, canını qoysun.
Qayıtmaq istərdi əlli il geri,
Qoruyanı vardı o vaxt bir qoşun.
Ciddi yaralanıb, quduzdur yəqin,
Toxunsa, öldürər, geci-tezi var.
Başda yer eləsə, düşməyi çətin,
Bir başı örtəndə min baş ağrıdar.
Qovur kürd qızı da, fars qadını da,
Çırpılır, qalmayıb salamat yeri.
Ayrı baş axtarır qona yenə də,
Bizi hədəf alıb nə vaxtdan bəri.
Bizdəsə qapılar açıq taybatay,
Yarıyuxuluyuq, salan yox haray…
23. 10. 2026, Samara
İki həftə bundan qabağa qədər azərbaycanlıların gerçək ya İnternetdəki virtual davası əsasən türkçülük üstündə idi, “türk”ü dilin və millətin adından xaincəsinə və namərdcəsinə götürüb onu “Azərbaycan”la əvəz edən bolşeviklərə lənət və qarğışlar yağdırılırdı. İndi elə bil bir anda, bəlkə də Tale Bağırzadənin türmədən verdiyi komanda ilə millətin arvadları da, kişiləri də hicabçı oldular, hərçənd sağlam fikirli hər kəs üçün hicabçılıqla türkçülük bir araya sığan şeylər deyil.
Yaxşı, deyək ki, müsəlmansınız, hicab mücahidisiniz və hətta çoxunuz ürəklərinizin dərin guşələrində işidçisiniz də. Bəs onda niyə İslamın buyurduqlarına əməl eləmirsiniz?
Hüd surəsinin 6-cı ayəsində deyilir: «Yer üzündə elə bir canlı yoxdur ki, onun ruzisini Allah verməsin…»
Başa düşdünüz? Yəni ki, bunu Allah özü deyir, deyir ki, bütün canlıların – adamların, mal-qaranın, itin, pişiyin ruzisini verən odur. Aydındır?
Bu, gün kimi aydın olmalıdır, əgər insan özünü korluğa, karlığa vurmayıbsa və lallığa qoymayıbsa.
Bəs onda niyə azərbaycanlılar (keçmiş türklər) niyə ruzini Əliyevdən istəyirlər? Niyə uşaq pulu istəyə-istəyə o boyda kişinin qulaqlarını dəng eləmisiniz? Əgər uşaq pulu verilmirsə, deməli, Allah məsləhət bilmir. Əliyev də, yardıma baxan nazir də, nədir o qurums… cənabın adı, onlar da sizin kimi və bəlkə sizdən on qat artıq müsəlmandırlar, Allah onlara buyursaydı ki, əhaliyə uşaq pulu verin, verərdilər. Deməli Allah buyurmur. Allahdan narazısınızsa, gedin yığılın məsciddə, etiraz aksiyası keçirin, ya ərizə yazın Allahşükürə, o da lazımı yerinə yollasın…
Zariyat surəsi, 58-cı ayə: «Şübhəsiz ki, ruzi verən də, güc və qüvvət sahibi olan da Allahdır!»
Bu, çox gözəl ayədir. Yuxarıdakı ayəni tamamlayır. Burda deyir ki, ruzini də Allah verir, güc və qüvvəti də. Son sözlərə xüsusi fikir verin. Görün Allah necə uzağı görür. Bilib ki, siz səhvən ruzini gedib nazirdən ya möhtərəm prezidendən istəyəcəksiniz. Polislər də haqlı olaraq, tamamilə haqlı olaraq dəyənəkərini qapıb qol-qabırğanızı əzəcəklər. Bəlkə də sındıracaqlar. Çox haqlı olaraq. Çünki siz Quran deyənə, Allahın buyurduğuna boyun qoymursunuz. Ona görə sizin boynunuz burulub sındırılmağa layiqdir.
Hələ bu harasıdır. Ənkəbut (ərəbin sözünə bax: ənkəbut! Abid Qafarovun söyüşlərini yadıma saldı. Abid Qafarov onu şəbəkədə tənqid edənləri belə söyür: «Sənin ənkə böyüyün… «- bu da azərbaycanlı müsəlman!), yəni Hörümçək surəsinin 60-cı ayəsində deyilir: «Ruzisini daşıya bilməyən neçə-neçə canlılar vardır ki, onların da, sizin də ruzinizi Allah verir…»
Başa düşdünüz? Sizin nazirliyin qabağına getməyinizə, nazirə müraciətlər yazmağınıza ehtiyac yoxdur. Allah məsləhət bilib sizə ruzi, pul ayırsa, bunları birbaş qapınıza gətirib sizə təqdim edəcəklər. Gətirmirlərsə, deməli, Allah buyurmur. Nazir də özbaşına deyil ki. Əlahəzrət prezident də Qurana and içib, indi Allahla ayaq-ayağa verə bilməz ki.
Ona görə də əgər özünüzü müsəlman sayırsınızsa, hicab davası eləyirsinizsə, Quranda deyilənlərə əməl edin, Quranda buyurulan kimi oturub-durun.
Bir lətifə var, rus lətifəsidir. Boynunda yekə xaç olan bir yəhudi ümumi hamama gəlir, tam soyunub özünü verir buğa. Yanındakılar gah onun boynuna baxırlar, gah da əyilib qurşağından aşağısına. Biri dözməyib deyir: “Bura bax, sən ya xaçı boynundan çıxar, ya da tumanını (трусы) gey”…
(Послушайте, вы или крестик снимите, или трусы наденьте!
Siz də həmçinin. Müsəlmansınızsa, öz kitabınız deyən kimi oturub-durun. Möhtərəm əlahəzrət prezidentin başını ağrıtmayın…
Mİrzə ƏLİL
23. 10. 2026, Samara
“Mən (ad, soyadı), Lenin adına Ümumittifaq Pioner Təşkilatına daxil olarkən yoldaşlarımın qarşısında təntənəli and içirəm: Vətəni qızğın məhəmbbətlə sevəcək, böyük Leninin vəsiyyət etdiyi və Kommunist partiyasının öyrətdiyi kimi yaşayacaq, oxuyacaq və mübarizə aparacaq, Sovet İttifaqı pionerlərinin qanunlarını yerinə yetirəcəyəm”.
SSRİ dağılana qədər on yaşına çatmış bütün məktəblilər bu andı içərək pioner təşkilatına qəbul olunur və on dörd yaşa çatana qədər pioner adlanaraq qırmızı qalstuk bağlayır, döş nişanı taxırdılar.
Sovet Azərbaycanında əlli-altmış il ərzində hansı valideyninsə qızının ya oğlunun bu təşkilata girməyinə etdiyi barədə məlumat yoxdur. Əksinə, bütün analar çox həvəslə uşaqlarının qalstukunu yuyur, ütüləyirdilər. Qalstuklar iki cür olurdu: ucuz çitdən olan qalstuk tez rəngini itirirdi və ucları da burulurdu. Süni ipəkdən olan qalstukun rəngi uzun müddət getmirdi, yaxşı ütü götürürdü. Baha olduğundan uşaqların çoxu çit qalstuk taxırdı…
İndi şəkli bütün dünyanın radikal islamçı mətbuatının ön səhifələrini bəzəyən Kərbəlayı Xədicənin uşaqlığı əlli il bundan qabağa düşsəydi, o da kərbəlayı Xədicə yox, pioner Xədicə olacaqdı, atası qalstukun ipəyindən alacaqdı, anası hər gün ütü çəkəcəkdi, döş nişanını diştəmizləyən tozla sürtüb parıldadacaqdı. Kərbəlayı Xədicə bəlkə də siniflərində manqa rəhbəri olacaqdı, sovet pionerinə yaraşmayan hərəkətlər edən yoldaşları barədə “yuxarıya”, yənı baş dəstə rəhbrinə və hətta direktora məlumat verəcəkdi. Pioner Xədicə səbirsizliklə komsomola keçəcəyi günü gözləyəcək, özündən böyüklərin komsomol biletinə həsədlə baxacaqdı. Atası deyəcəkdi: “qızım, sən hələ partiyaya da keçecəksən, tarix fakultəsinə girə bilsən, raykom katibi də olarsan”…
Qəribə deyilmi? Əlli-altmış il ərzində Azərbaycanda bir nəfər də deməyib ki, yox, mənim qızım ya oğlum pionerə ya komsomola keçə bilməz, çünki bu təşkilatra üzvlük mənim dni etiqadıma ziddir, mən uşağımın boğazına çatı salıb boğaram ki, bu allahsız təşkilatlara üzv olmasın…”
Yox, əsla yox. Əksinə, əgər bir uşağı dələduzluğuna ya ayrı qüsurlarına görə pionerə ya komsomola qəbul eləməsəydilər, valideynləri dəridən-qabıqdan çıxardılar ki, “uşağın işini” düzəltsinlər… Pionerdən, komsomoldan qovulan uşaqları ali məktəbə də qəbul eləməzdilər…
Əlli-altmış ildə bu xalqın dindarlığı harda imiş və ya harasında imiş? Dini hisslərini indiki həcilər, kərbəlayılar, şeyxlər gharalarına soxub gizlədiblərmiş? Niyə cınqırları çıxmırmış? Deməli, bütün xalq binamus, biqeyrət imiş? İndi arsız-arsız din azadlığından danışırlar, ancaq bu azadlığı onlara Qorbaçovun verdiyini dillərinə gətirmirlər. Onlar gərək Qorbaçovu müqəddəs sayalar, ona şeyx Qorbaçov deyələr. Azərbaycandakı 1900 məscid Qorbaçovun sayəsində yaranıb. Qorbaçov SSRİ xalqlarına azadlıq, o cümlədən inam azadlığı verməsəydi, indiki şeyxlər, döş ciblərində, ürəklərinin başında bolşevik bileti gəzdirəcəkdilər. Ancaq onlarda nə kommunist əxlaqı, nə kommunist əqidəsi olacaqdı. Necə ki, indi – bu müsəlman adları, statuslar əqidə göstəricisi deyil, bu, kütlə içində fərqlənmək üçün statusdur. “Nə yoğurdum, nə yapdım, hazırca kökə tapdım” – nə təhsili var, nə peşəsi, Məkkəyə təyyarə ilə və yəqin ki, haram pulla uçub, adına “hacı” əlavə edib və özü öz gözündə böyüyüb, indi məclisə girəndə gərək hamı ayağa qalxa…
Səkkiz yaşlı Kərbəlayı Xədicə bəlkə də Kərbəlaya anasının qucağında gedib. İndi sinfə Kərbəlayı Xədicə kimi girir və şübhəsiz ki, özünü kərbəlayı olmayanlardan üstün, onları isə bəlkə də pozğun, əxlaqsız sayır. Bu kərbəlayı Xədicədən sinifdə beş nəfər olsa, qalan iyirmi beş nəfəri gözümçıxdıya salarlar – buna şübhəniz olmasın…
Azərbaycanda çox ağır siyasi rejim mövcuddur və bu rejim radikal islamçıığın dərin kök atması üçün məsuiliyyət daşıyır. Çünki bir tərəfdən özünü islamçı göstərə-göstərə radikal islamçıları şirnikləndirib, digər tərəfdən bütün başqa siyasi-ictimai fəaliyyətləri qanundankənar elan edən ölkədə dindarlıq yeganə leqal fəaliyyət formasına çevrilir. Və 1900 məscidə qarşı cəmi 26 teatrı olan ölkədə əhalinin kütləvi şəkildə dini təbliğata uyması təəccüblüdürmü?
«Qəhvəyi taun”un nə olduğunu yaşlı nəsil yaxşı bilir. İndi Azərbaycan yavaş-yavaş “yaşıl taun”a yoluxur. Təəssüf ki, ölkədə həkimliyə, sanitarlığa yarayacaq zümrəni görmürük… Ümid əslində bu bəlanı öz vecsiz siyasəti ilə yaratmış hakimiyyətədir. Başqa ümid, təəssüf ki, yoxdur…
21. 10. 2026, Samara
Şekspirin eyni adlı faciəsinin qəhrəmanı Hamlet deyir: «…for there is nothing either good or bad, but thinking makes it so» Yəni, ya yaxşı, ya pis olan heç nə yoxdur, hər şeyi yaxşı ya pis edən bizim fikrimizdir, bizim verdiyimiz qiymətdir.
Son on gün ərzində fövqəladə fəallıq göstərən islamçıların spikerləri hicabdan istifadə edərək əslində İslam təbliğatı, daha doğrusu, reklam kampaniyası aparırlar. Klassik İslam reklam, təbliğat, təşviqat tanımayıb. Ərəblər bizim ulu babalarımızın üstünə qılıncla gəliblər və onlara seçim şansı verməyiblər. İndiki islamçıların silaha sarılmaq potensialı yoxdur, hələ azdırlar, üstəlik ən zirəkləri, döyüşkənləri, radikalları zərərsizləşdiriliblər. Ona görə islamçılar onların özlərinin yox, yəhudilərin, xristianların, çinlilərin yaratdığı imkanlardan istifadə edərək, yəni İnternet və İnternetdəki sosial şəbəkələrdə səfərbər olaraq futbolun “ən yaxşı müdafiə hücumdur” prinsipindən istifadə edir, hicabın məziyyətlərini təbliğ edərək tərəfdarlarının sayını artırmağa çalışırlar. Yəni sadə desək, kişili-arvadlı İslam təbliğatçıları əhalinin dindən uzaq olan hissəsini inandırmağa çalışırlar ki, yalnız müsəlman həyatı yaşayan insan əsl xoşbəxtliyin nə olduğunu bilər.
Şekspirin dediyi kimi, hər şeyin müqayisədə tanındığı fikrini rəhbər tutsaq, islamçıların bu iddiasının doğru ya yalan olduğunu asanlıqla üzə çıxararıq.
Gəlin Cənubi Qafqazın üç böyük xalqını müqayisə edək. Yox, erməniləri çıxaq ki, artıq-əskik danışılmasın. Götürək gürcüləri və özümüzü. Əvvəl elə bugunkü günümüzü tutuşduraq. Bu iki xalqdan hansı yaxşı yaşayır? Gürcüstanın sərhədləri bağlıdır? Yox. Gürcüstanda siyasətçilər (Saakaşvilini çıxaq, o, ölkə sərhədini qanunsuz keçib, ona qarşı başqa ittihamlar da var) tutulurlar? Yox. Jurnalistlər, xüsusən qadın jurnalistlər, Gürcüstanda şərlənib uzunmüddətli həbs cəzası alırıar? Yox!
Bir az geriyə, sövet dövrünə dönək. Götürək kino və teatrı. Gürcü filmləri bütün SSRİ-də sevilib. Gürcüstanın iki dram teatrı əlli-altmış il bundan qabaq bütün Avropada tamaşalar verirdilər və həmişə anşlaq olurdu. Amerika baletinin yaradıcısı kimdir? Gürcü Balançin! Gürcü Tsiskaridze və Ananiaşvili uzun illər Bolşoy teatrın əsas rəqqasları olublar, Tsiskaridze indi balet akademiyasının rektorudur.
Gürcü mənşəli çoxlu həkim Moskvada, Peterburqda ad çıxarıb. Təkcə Rusiya Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Leo Bokeriyanın xatırlamaq kifayətdir.
Bəs idman? Tbilisinin “Dinamo” komandası nəinki SSRİ çempionu olub, bu komanda Avropa kubokunu da qazanıb. Bakının “Neftçi” komandasında yalnız ruslar və ermənilər oynayan vaxtlar “Dinamo”da oynayanların hamısı yalnız gürcülər idilər, tək-tük abxaz ya osetin də olurdu ki, onlar da yerli xalqların nümayəndələri idilər. Gürcülər sövet dövründə güləş üzrə dönə-dönə dünya və olimpiya çempionu olublar. Rusiyanın güləş üzrə yığmasına indi də olimpiya çempionu Mixail Mamiaşvili başçılıq edir. Gürcüstanda, iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, indi də yaxşı futbolçular yetişirlər. Kvaratsxeliya Qızıl topa əsas namizədlərdən biridir. Avropanın top çempionatlarında daha bir neçə gürcü oynayır – Liverpulda, Vilyarealda.
Xristianlıq gürcülərə həm də o üstünlüyü verib ki, xristianlığı qəbul edəndə İncil onların dilinə tərcümə olunub. Bu o deməkdir ki, əhali elliklə savadlanır və nə oxuduğunu başa düşür. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulana qədər əhalinin böyük əksəryyəti savadsız olub, savadlı olanlar da yalnız Quranı oxuya biliblər və nə oxuduqlarını da başa düşməyiblər. Ona görə bizdə yasini pulla oxutmaq ənənəsi yaranıb…
Gürcülər Rusiyanın tərkibinə girəndən sonra uşaqlarını onun ali məktəblərində oxudublar, çoxlu gürcü rus ordusunda yüksək rütbələr qazanıb. General Baqration Napoleona qarşı döyüşlərdə ən çox fərqlənmiş generallardan biridir.
Saymaqla qurtarmaz…
Bizə deyirlər az müsəlmanıq, gərək çox müsəlman olaq. Müsəlmanlığımız zəifdir, gərək gücləndirək ki, işlərimiz düzəlsin.
Düzəlməz. İşlərimiz düzəlsəydi, bu on üç-on dörd əsr ərzində düzələrdi. Əgər xoşbəxtlik istəyiriksə, onu İslamda axtarmağa dəyməz. İslam xoşbəxtliyi, sadə desək, kefi bizə o dünyada, cənnətdə vəd edir. Bu dünyada biz ancaq ibadət eləməliyik. Şiələr isə ilin yarısını imamlara yas tutmalıdır. İslamın bayramı yoxdur. Ən əziz bayramımız bizə atəşpərəstlikdən qalıb. İslamın bayramı Qurbandır ki, bu da bayramdan çox hərbi təlimə, baş kəsmək, qan axıtmaq təliminə bənzəyir…
Beş-altı gürcü bir yerə yığılanda yaxşı yeyir, öz əlləri ilə yetirdikləri üzüm şərabından içir və başlayırlar oxumağa — gürcülərin polifonik, yəni çoxsəsli xoru dünyada məşhurdur. Bizdə beş-altı kişi yığılanda hicabdan, qüslü necə almaqdan, amerikalıların ağamız Xamaneini necə öldürməyindən danışırlar…
İslam bizə şərab içməyi qadağan edib. Bizim içməyən kişilərimiz tiryəkçi olublar, anaşa çəkiblər. Gürcülər isə öz üzümlərinin çaxırını içib şənləniblər, oxuyublar…
Hicabsız gürcü arvadları gələcək rejissorlar, aktyorlar, müğənnilər, futbolçular doğurlar. Hicabsızları qoyaq bir qırağa, niyə bir hicablı azərbaycanlı arvad Xviça kimi futbolçu doğa bilmir?
İndi deyəcəyim sözdən heç kim inciməsin, çünki özüm lap eybəcərəm. Məktəblilərin şəkillərini görürəm İnternetdə, məyus oluram — nə qədər eybəcər uşaq var! Niyə belədir? Qadınların ağır iş görməyindən? Pis qidalanmaqdan? Suyun, torpağın zəhərli olmağından? Qohumlararası nikahlardan?
İndi gürcü uşaqlarına baxın…
Gürcülərin nefti, qazı yoxdur, ona görə Qarabağ, Sabah kimi feyk komandalar yarada bilmirlər. Ancaq yeni-yeni gürcü futbolçuları yetişir, çünki gürcülər azad xalqdır, onlara oğru idman məmurları rəhbərlik eləmirlər. Bizdə idman iqisadi, maliyə fırıldaqları zonasıdır. Alırlar, verirlər. Hamısı da müsəlman.
Soruşuram: niyə müsəlmanlıqla rüşvətxorluq, oğurluq, əyrilik, atmaqlıq bir araya sığır? Niyə azərbaycanlı müsəlmanın tərəzisi düz deyil, altna maqnit ya ayrı şey yapışdırır?
Yaşlı nəslin yadında olar: azərbaycanlılar bazarlığa Tiflisə, Yerevana gedərdilər. Azərbaycanın mağazaları tərifli yetmişinci illərdə boş idi… «Широко шагает Азербайджан по магазинам Грузии…» İnd maraqlı bir şey deyim. Elə o vaxtlar Salyana xeyli gürcü gəlirdi. Ağbalıq, kürü almağa. Salyanlıların çoxu, kürü bir yana, ağbalığı da alıb yeyə bilmirdi. Gürcülər gəlib alır, aparıb yeyir, üstündən gözəl ev çaxırı vurur və oxuyurdular…
Bizim mollalar deyirdilər ki, ağbalığı yemək olmaz, axçası yoxdur…
20. 10. 2026, Samara
Füzuli:
Canı üçün kim ki cananın sevər, canın sevər,
Canı kim cananı üçün sevsə, cananın sevər.
…Müşk-i Çin avarə olmuşdur vətəndən mən kimi,
Qansı şuxun, bilməzəm, zülf-i pərişanın sevər…
Və ya;
Könlüm açılır zülfi pərişanını görcək…
Zülfi-pərişan – yəni dalğalanmış, dağımış saç, Füzuli və ya Füzulinin lirik qəhrəmanı sevdiy qızın saçlarını bu şəkildə hicab altında görə bilməzdi, yəni on altıncı əsrdə, həm də Kərbəlada qızların, gənc qadınların yaylığı olubsa da, nardaranlılar və ya cəliilabad kəndlərinin sakinləri kimi əleyhqaz geyməyiblər və yaxşı da eləyiblər. Çünki saç qadın gözəlliyinin əsas komponentlərindən olaraq əsrlərlə şairləri ilhamlandırıb.
Vaqifdə:
Üz yanına tökülübdür tel nazik…
Hicablı qızın tel yanaqlara necə tökülə bilərdi?
Və ya:
Buxağın altında, sinə üstündə,
Zülfün burulması, hayıf ki, yoxdur!
Bayatılarda:
Yarın zülfün yellədi,
Əsən külək, sırma tel.
Və ya
Mən aşiqəm, yana saç,
Zülfün döndər yana, saç.
O tərəfdən gün doğub,
Bu tərəfdən yar, nə saç!
Və ya:
Mən aşıq gündə dara,
Saçını gündə dara.
Telinə söylə, məni,
Çəkməsin gündə dara.
Bəs Aşıq Ələsgər?
Gözəl, sənin nə vədəndir,
Kəsilib qısa tellərin…
Bəlkə Ələsgərin vaxtında gözəllik salonu da olub. Epilyasiya-filan… Olmamış olmaz…
İnternetdəki videolardı başı, yaxası açıq kişilərin hicab davası eləməklərindən adam qeyzlənir. A kişilər, öz başınızın qeydinə qalın. Allaha inanan gərək qadın saçına ən azı hörmət edə, əgər saç gözəlliyindən estetik həzz ala bilmirsə. Gizlədiləsi olsaydı, Yaradan saçı qadına verməzdi ya da kişiyə verdiyindən verərdi və qadınlar da otuz-qırx yaşlarında dazlaşıb gedərdilər… Hicab cihadı edən kişiləri qadınların saçları çox narahat edirsə, qoy versinlər ülgücə, yalnız öz qızlarını. Versinlər ülgücə, olsunlar arxayın, əgər onların fikrincə qadın saçları kişiləri tamahlandırırsa. Küçəyə də buraxmasınlar, həftədə bir dəfə elə qadın dəlləyi gəlib xanımın başını taraş eləsin. Evdəki bütün xanımların. Dazbaş xanım yəqin ki, heç bir kişidə ehtiras-filan doğurmaz…
Müsəlman kişilər özləri şorgöz olduqlarından daim narahatdırlar, gözdə-qulaqdadırlar. (Dostoyevski yazırdı ki, ki, iki rus oğlan bir yerdə olanda nədən danışırlar? – Dünya məsələlərindən, allah varmı, yoxmu, sosializmdən, anarxizmdən…İki azərbaycanlı kişi isə, əgər puldan danışmırsa, arvaddan danışır, əlbəttə, özgə arvadlarından…) On mülyonlarla müsəlman elə buna görə xırda qızlarını sünnət elətdirir. Hətta Avropada yaşayanları da. Hökumətlər bununla necə mübarizə aparsalar da, elədiklərini eləyirlər. Sabah Azərbaycanda da bu hoqqa başlansa, təəccüblənməyin. Deyəcəklər ki, bunu bizə dinimiz buyurur…
17. 10. 2026, Samara
«— Давно не читал книги, — скажет он или иногда изменит фразу: — Дай-ка почитаю книгу, — скажет или просто мимоходом, случайно увидит доставшуюся ему после брата небольшую кучку книг и вынет, не выбирая, что попадется».
+++++++++++++++++++++++++
Bilnirəm, indi Azərbaycanda İlya Qonçarovun romanlarını oxuyan varmı. Mən özüm ilk gənclik illərində “Oblomov”u azərbaycanca oxumuşdum. Təsiri elə güclü olub ki, sonralar rusca oxusam da, bəzi epizodları indiyəcən elə azərbaycanca xatırlayıram. “Çoxdandır kitab oxumamışam”, — hərdənbir Oblomovun atası belə deyirdi, bəzən isə ifadəni dəyişirdi: “Götürüm bir kitab oxuyum”. Deyir və əlinə keçən hansı kitab keçsə, onu oxuyurdu…
Mənim də Azərbaycan mətbuatını oxumağım elə İlya İvanoviçin kitab oxumağı kimidir. Yəni hərdənbir və əlimə nə keçsə. Mühüm xəbərləri, yəni hava, avtomobil qəzaları, prezidentin kənd yollarına neçə manat ayırdığı və harda şor ya qatıq sexi açdığı barədə xəbərləri Eynula Fətullayevin (İblisin adını çəkdim, qulaqlara qurğuşun!) saytından rusca oxuyuram. Çünki rusca oxumaq mənə daha asandır, çünki rus dilində yazanların hamısı vahid rus dilində yazır, Azərbaycan dilində yazanların hər birinin öz dili var, yəni hər yazar (sözə bax – yazar!) mətbuata öz dili ilə çıxır. Və bu, dil fərdiliyi, yəni üslub fərdiliyi deyil, əməlli-başlı dil fərqliliyidir, yazılanı başa düşmək üçün gərək baş sındırasan, lüğətlərə baxasan, bəzən Sİ – də aciz qalır, dönə-dönə üzr istəyib deyir ki, başa düşmədi…
İndi Azərbaycanda hicabla bağlı hadisələr məni də (eycahanlıqdan, vallah eycahanlıqdan!) narahat etdiyinə görə bu barədə məlumatı azarbaycanca axtardım, çünki Eynulla Fətullayevin (qulaqlara qurğuşun) saytında hicab qiyamı işıqlandırılmır. Qabağıma “Bizim yol” saytında Bahəddin Həzinin məqaləsi çıxdı. Mənə bu müəllifinn adı tanışdır, çünki sıfırıncı illərdə “Azadlıq” qəzetini oxuyurdum, o qəzetdə özümün də bir neçə yazım o vaxtlar çap olunub. İnternetdə baxdım – Bahəddin Həzi indi yalnız elektron kimi çıxan “Bizim yol” qəzetinin təsisçisi və baş direktorudur. Hicab qiyamına həsr olunmuş yazısına belə ad qoyub: “Körpə gül balalarımızın xətrinə”.
Maraqlıdır ki, şairlərin dilində körpə balaların hamısı və həmişə güldür. Hərçənd bu gül balalarını kürəyinin ortasına çox ata-ana elə yumruq vurur ki, nəfəsləri bir neçə dəqiqəliyə kəsilir. Ancaq bu, ayrı məsələdir. Biz şairlərin işinə qarışmırıq…
Bahəddin Həzi yazır ki, başı bağlı məktəbə buraxılmayan gül balaların “…pilləkəndə oturub, açıq havada dərs hazırlaması… təsirli mənzərədir.”
“İnsanın içi titrəyir”.
Belə ifadə eşitmisiniz? “İçim əsir” – kimsə belə deyir? “Ürəyim əsdi” deyirik, “içim titrəyir” demirik.
Bahəddin Həzi sonra yazır:
“Təhsil könül işidir — ya elə, ya belə — hər cür məcburiyyətdən yüksəkdədir.”
Təhsiliə həvəs, hətta sevgi onu “könül işi” eləmir, təhsil məcburi yəni icbari olaraq qalır, bir vaxt onillik-onbirillik təhsil icbari idi, indi doqquzillik. Sabahdan təhsil “könül işi” elan olunsa, şagirdlərin yarısı məktəbdən çıxar, çünki uşaqların çox az hissəsi təhsilin vacibliyini başa düşmür, məktəbə nifrət edir, elə şagird-müəllim qarşıdürmalarının əsas səbəblərindən biri budur.
Bahəddin Həzi davam edir:
“Vahid forma geymədiyi üçün məktəbə buraxılmayan balaca qızlar üçün göz yaşı tökən məktəb yoldaşları! Bunlar da balaca tənlərdə böyük ürəklərin tablosudur.”
Gec də olsa, deməliyəm ki, Bahəddin Həzi jurnalist kimi yazmır, o, şair kimi yazmağa çalışır, Gülhüseyn Hüseyoğlu kimi mənsur şeir yazır. Yadınızdadır? – açıldl, mücrü, örtüldü mücrü…
Yuxarldakı fraqmentin ikinci cümləsini başa düşmədim. “balaca tənlərdə böyük tablolar”. Tən – yəni bədən?Yəni Bahəddin Həzi burda Gülhüseyn Hüsynoğludan da bir neçə əsr o yana gedir, Nəsimi kimi yazır: “…təndə canı neylərəm…”
“Balaca tənləri”, boynuma alım, əvvəl “balaca çənlərdə” kimi oxumuşdum…
Məndə yaşla əlaqəli göz zəifliyi var…
Görünür, indi Azərbaycanda “dal”, “qabaq” sözləri kimi “bədən” sözü də ayıb sayılır. İnsanları belə məsum, utancaq olan ölkədə uşaqlar necə dünyaya gəlirlər, ilahi?
Bahəddin Həzi yazır:
“Düşünürsən, bu millətin uşağı da… çox BÖYÜKDÜR!”
Burda təkcə “iç titrəmir”, burda başın tükləri də biz-biz durur. “Böyükdür” sözünün bütün hərfləri böyüklə yazılıb – ayrı necə ola bilər?
“Bu millətin” – hansı millətin? Bahəddin Həzi öz milləti haqqında “bu millətin” deyir? Yəni Bahəddin özünü Misir yürüşü zamanı əsgərlərinə müraciət edən Napoleon kimi hiss edir. “Bu millətin…”
Yeri gəlmişkən, Napoleon fransızlar haqqında belə deyə bilərdi, çünki özü korsikalı idi…
Bu millətin uşağı da böyükdür…
Əlbəttə, əlbəttə. Uşağı da, müəllimi də, şeyxülislamı da, prezidenti də, Paşa holdinqi də. Hər kəsi və hər şeyi böyükdür. Hətta adı çəkilməsi burda ayıb olan şeyləri də…
“…Mən azadlıq uğrunda mübarizə Meydanında…”
Meydanda azadlıq uğrunda mübarizə gedirdi? Nemət Pənahlı necə mübarizə aparırdı? Kiminlə? Meydanda güləş, boks yarışı təşkil olunsaydı, deyrdim hə, mübarizə olub. Məsələn, Nemət Pənahlı ilə Pənah Hüsey arasında…
Bahəddin Həzi cümləsini belə bitirir: “…tonqal başında atasının paltosuna bürünmüş, əl fənərinin solğun işığında dərs oxuyan 8-9 yaşlı qız uşağını xatırladım…”
Elə burdan da, sonrakı cümlədən də aydın olur ki, gecə imiş. Soruşuram: 8-9 yaşlı qızın gecə Meydanda nə işi vardı? Gecə Meydanda oturmaq 8-9 yaşlı qızın “könül işi” ola bilərdimi? Deyək ki, gündüz atası ilə gəlib. Bəs gecə? Atada insaf yoxdur ki, 8-9 yaşlı qızı evə aparmır? Gecə, tonqal başında 8-9 yaşında qız dərs oxuya bilər? Ay Bahəddin bəy, bu ağ oldu ki. 8-9 yaşında uşaq gecə tonqal başında ölü yuxusuna gedər, vallah, belədir.
Bahəddin Həzi davam edir: “Qanlı Yanvarda 9 yaşlı qız şəhid düşmüşdü. Bəlkə də o gecə dərs oxuyan o balaca qızcığa elə həmin bu Larisa imiş”.
Vallah, burda lap acığım tutdu, fikirləşdim ki, Bahəddin Həzi bunu yazanda yəqin sərxoş olub. İçkili yox, sərxoş! Ay cənab, sən bunu yazanda bir İnternetdə Larisa haqqında məlumata baxa bilmirdin? Larisa on üç yaşın içində olub! Atası ilə evinə gedəndə avtobusa açılan atəşdən ölüb. Bahəddin bəy, şair kimi yazmayın, Gülhüseyn Hüseynoğıu kimi yazmayın, Gülhüseyn Hüseynoğlu mənə dərs deyib, o, problemli adam idi, elələrinə “sekslə qayğılanmış” deyirlər…
“Biz bu dövləti qurmaq üçün nələrdən keçdik, atam-qardaşım!”
Siz dövlət qurmusunuz? Daha doğrusu, dövləti siz qurmusunuz? Dövlət Rusiya imperiyasının, sonra Sovet İttifaqının tərkibində necə formalaşmışdısa, elə də indiyəcən qalır.
Nələrdən keçdiniz? Meydandakı şoular erməni talanları ilə nəticələndi. 20 yanvarda isə tankların qabağına sadəlövh insanları göndərib qırdırdınız. O nitq deyənlərdən birinin burnu qanadı?
“Uşaqlı-böyüklü can qoyduq.”
Siz can qoydunuz? Rüstəmxanlı, Səmədoğlular, Anarlar can qoydular? Bəs necə oldu ki, özbəklər, türkmənlər, qazaxlar meydana yığılmadan, isgəndər həmidovlarsız dövlət aldılar?
“…elə anlar gəlir, əmr dəmiri kəsir…”
Yox, qafiyə ilə yazmağı hicabə bərabər tutub jurnalistlərə qətiyyətlə qadağan etmək lazımdır.
Bahəddin Həzi get-gedə siyasi-fəlsəfi nüansları gücləndirir.
“Heç bir milli dövlət — içində milli kimlik duyğusu olan heç kimsə istəməz azyaşlı qızlarımız, uşaqlarımız təhsilsiz, müəllim bacılarımız isə işsiz qalsın.”
Milli dövlət nədir? Milli olmayan dövlət nədir? Nümunələri var? Gürcüstan milli dövlətdir ya qeyri-milli? Suveren dövləti, müstəqil dövləti başa düşürük. Bəs milli dövlət nədir? Azərbaycan ləzgilərin də, talışların da dövlətidirmi? Hə ya yox?
Bahəddin Həzi dediyinin üstündə durub davam edir:
“…milli dövlət zəifləsə, sarsılsa, dini etiqadı da qoruyacaq kimsə qalmaz. Qorumaq istəyənin də dövlətsiz buna qüdrəti, qüvvəti çatmaz.”
Bunu başa düşdünüz? Ermənilərin əsrlərlə dövləti olmayıb. Dinlərini necə saxlayıblar? Daha yaxşı nümunə yəhudilərdir. İki min ildən çox dövlətsiz olublar. Dinlərini gör necə saxlayıblar!
Yəni açıq deməliyik ki, Bahəddin Həzi nə yazdığını özü də başa düşmür…
Və sonda milli dövləti saxlamaq üçün kompromis təklif edir: kəlağayı. Yazır ki, nənələrimizin başında həmişə kələğayı görmüşük.
Mənim kəndim yəqin çox kasıb kənd olub. Kəlağayı tək-tük arvadda olardı. Gündəliyə qaba çitdən olan, gülyaylıq deyilən bir ləçək bağlayırdılar, qiyməti bir manat on ya iyirmi qəpiyə idi, bizim mağazalarda bir əlliyə verirdilər. Təzəsi qıpqırmızı olurdu, yuyulduqca rəngi gedirdi.
Allahşükürün çalmasına və Paşa holdinqə and olsun!
16. 10. 2026, Samara
В эти дни тревожные дни, когда словно всю страну, как ядерный гриб, накрыла гигантских размеров чалма, власти проявляют полную растерянность. Полную.
Где наш железный кулак?
Пока азербайджанская власть похожа на древних русских старух, которые при даже небольших вспышках молнии беспрерывно крестятся и молятся. Азербайджанская власть хоть и не крестится, по крайней мере, на виду, но молится, то есть бесконечно повторяет одну и ту же бессмыслицу: «Азербайджан – светское государство».
Неужели? Поклянитесь! На чем? Конечно, на Коране! На чем же еще? Ах, вы не можете на Коране поклясться? Вы светские люди? Ваше государство светское? А почему тогда ваш президент лет уже тридцать время от времени принимает присягу, положа руку на Коран? А? «Положа руку на священный Коран, клянусь быть приверженным национально-духовным ценностям…»
Может кто объяснить, почему глава светского государства принимает присягу, положив руку на Коран? Книга священная? И ни единого слова в ней нельзя изменить? Тогда зачем нам суды? Ведь все судопроизводство есть в Коране – как разводиться, как руку отрезать укравшему курицу воришке. Все есть. В ней есть вся медицина. Особенно много в ней про месячные. Не знаю, почему много, но много, это констатация факта. А вы можете объяснить? Там про гигиену тоже все подробно. Как после посещения отхожего места и совокупления с женой, очиститься песком…
Если книга священна, значит, поклявшийся на ней президент должен дозволять своим гражданам иметь четырех жен! Это же понятно и ясно, как дважды два!
Если книга священна, значит, граждане могут совершать самосуд, потому что мусульманину в Коране предписана месть!
Разве это не подтверждает, что принимая присягу на Коране, Алиев де-факто объявляет Азербайджан религиозным государством!
А теперь к этому утверждению косвенные факты.
На момент восстановления независимости Азербайджана в начале 1990-х годов в стране работало всего 17 мечетей. Теперь около 1900 мечетей действуют на постоянной основе.
1900 мечетей! В небольшой стране, где не всё население мусульмане. Это же фантастическая цифра, лишний раз доказывающая, что Азербайджан не светское государство
К тому, что оно не светское государство, есть другие доказательства. Смотрите, в стране всего 26 (двадцать шесть!) театров. Всего! Из них 14 расположены в Баку. На всю остальную территорию страны всего 12 театров! Двенадцать! Всего 26 театров против 1900 мечетей! Где тут свет? Не вижу света! Тьма! Тьма мечетей и вообще…
Печально…Страна погружается во тьму и я, находясь на расстоянии двух тысяч километров и имея читателей в количестве два с половиной человека, ничего с этим не могу поделать…
День без даты. То есть 13 октября 2026 г.
Самара
