Архив | 11.11.2026

КАКОЕ ОТНОШЕНИЕ ИМЕЛ ЕГИШЕ ЧАРЕНЦ К ГОЛУБОЙ МЕЧЕТИ?

Я ЭТОТ ВОПРОС ЗАДАЛ ИСКУССТВЕННОМУ ИНТЕЛЛЕКТУ. ВОТ ЕГО ОТВЕТ:
Великий армянский поэт Егише Чаренц сыграл ключевую роль в спасении Голубой мечети от сноса в 1930-х годах, когда в СССР массово разрушались религиозные сооружения. Используя свой авторитет, он добился того, чтобы власти признали комплекс выдающимся архитектурным памятником и передали его под охрану государства. [1, 2]
Как поэту удалось спасти памятник
  • Защита от антирелигиозной кампании. В 1920-х годах мечеть закрыли для богослужений, и над ней нависла угроза уничтожения в рамках борьбы с религией и реконструкции города. Чаренц вместе с другими представителями армянской интеллигенции активно выступил против разрушения здания. 
  • Аргумент культурной ценности. Поэт настаивал, что вне зависимости от религиозного назначения комплекс представляет собой шедевр зодчества. Сам Чаренц искренне восхищался персидской культурой и называл мечеть «Голубым бриллиантом» Еревана. 
  • Превращение в музей. Чтобы обезопасить здание от сноса, по инициативе Чаренца и его единомышленников мечеть перепрофилировали в светское учреждение. С 1930-х годов в её стенах разместились Музей естествознания и Музей истории Еревана, а под главным куполом позже открыли планетарий. 
Место встреч интеллигенции
  • Творческий клуб в саду. В советские годы тенистый внутренний двор мечети с чайханой стал неформальным центром притяжения для деятелей искусства. Сам Егише Чаренц был здесь частым гостем. 
  • Знаменитые посетители. Вместе с Чаренцем здесь регулярно бывали художник Мартирос Сарьян и писатель Аксель Бакунц. Сюда также приводили именитых гостей столицы, среди которых были Осип Мандельштам, Андрей Белый и Уильям Сароян. 
Увековечивание памяти в наши дни
  • Признание заслуг. Вклад Чаренца высоко ценится как в Армении, так и в Иране, при поддержке которого мечеть была отреставрирована и вновь открыта в 1990-х годах.
  • Зал имени Чаренца. В ноябре 2026 года торжественный зал комплекса Голубой мечети был официально назван в честь Егише Чаренца. На церемонии открытия мемориальной таблички присутствовал вице-президент Ирана Сейед Хамид Пурмохаммади, а также было объявлено о планах установить в зале бюст поэта.
  • Имя Егише Чаренца присвоено торжественному (церемониальному) залу комплекса Голубой мечети в Ереване. 
    Это помещение не является главным молельным залом для совершения намаза — оно используется как зал заседаний и культурных мероприятий. Церемония открытия именной таблички прошла 10 ноября 2026 года при участии вице-президента Ирана Сейеда Хамида Пурмохаммади и была приурочена к презентации первого полного перевода поэмы Фирдоуси «Шахнаме» на армянский язык.

SƏKKİZ YAŞLI KƏRBƏLAYI XƏDİCƏLƏRƏ NƏ «DƏRS TƏDRİS» EDİLİR VƏ KİM O «DƏRSLƏRİ TƏDRİS» EDİR?

Mərhum Şahin Həsənlinin yas yerində yazılmış bir çıxışına qulaq asdım. Çıxış əsasən Zəhraya həsr edilib. Onun bir hissəsini olduğu kimi yazmağa çalışdım.

++++++++++++++++++

analarımız bizdən qaçan gün anamız Zəhra bizə tərəf gələcək 

Çünki diyiblər Zəhra onu sevənlərin anasıdır

Anamız Zəhra  bizə tərəf gələcək

Bizən nicat verməyə gələcək

ən həssas məqamıdır qiyamətin

ay insanlar gözüzü aşağı salın peyğəmmərin  qızı Zəhra gəlir

insannar ixtiyarsiz gözzərini aşağa salacaqlar

Zəhra gələcək Hüsenin qannı köynəyin əlində tutub

diyillər Zəhra elə yanığlı ağlayacq balası Hüseynə

Məhşər hamsı ağlıyacaq

peyğəmmərər ağlayacaq

zəhranın səsinə səs verəcəklər

Birdən deyəcəklər  daxil ol cənnətə

Xanım gedəcəy … bax, belə yazıllar: arxaya baxa-baxa…

Allahdan nida gəlir: niyə daxil olmursan?

 İssiyirəm məhşər əhli məni tanısın

Nə istəyirsən, verim

Ərz eləyər: Məni sevənlər, Hüseyni sevənlər getməsə, mən də getmərəm, darıxaram cənnətdə….»

++++++++++++=

Bilməyənlərə xatırladıram ki, Şahin Həsənli diplomlu mühəndis olub, politexnik institutun maşınqayırma fakultəsini bitirib.Ancaq bir gün də ixtisası üzrə işləməyib.

Vikipediyada oxuyuruq: “müstəqil şəkildə dini mütaliə ilə məşğul olub, dini mövzularda dərs tədris edib. Xüsusilə Əqaid, fəlsəfə, əxlaq, təfsir dərslərini tədris edib.”

Youtube-dakı çoxsaylı videolarda səkkiz yaşlı Kərbəlayı Xədicəni görənlər və “hicab təhsilə mane olmur” şüarını xorla səsləndirənlər düşünsünlər: səkkiz yaşlı kərbəlayı xədicələrə “dərs tədris” edənlərin savadlısı Hacı Şahindirsə, bu uşaqların başlarının nə ilə doldurulduğunu təsəvvür etmək olar.

Zəhra yetmiş min mələyin əhatəsində gəlir… Məhşərdir, qiyamətdir… Bunu Hacı Şahin hardan bilir? Hansı kitabdan oxuyub? Kim yazıb o kitabı? Niyə yetmiş min? Mələklər kiidirlər, arvaddırlar?

“Diyillər…” Kim deyir? Kim bu cəfəngiyyatı deyir? Qurandan sonra sizin Allahınız kitab göndərib? Yox! Bəs hardan bilirsiniz ki, Allah Zəhra ilə şəxsən danışıb ya danışacaq?

Şahin Həsənli rusca təhsil alıb, maşınqayırma fakultəsini bitirib. Sonra hələ ikinci taəhsil də alıb – BDU-nun tarix fakultəsini də bitirib – mən bunu saymıram… Ancaq maşınqayırma ciddi fakultədir. Onun məzunu danışdığı bu cəfəngiyyata özü inanırdısa, deməli, sağlığına deyirəm, sağlamlığında, yəni əqli sağlamlığında ciddi problemi olub. Yox, əgər danışdığna inanmırdısa, deməli, auditoriyasını dolayırmış. İkinci variant mənə daha xoş gəlir. Bizim vəhşi xalqı, belə cəfəng rəvayətlərə göz yaşı axıdan insanları elə dolasalar yaxşıdır…

Vallah, qulaq asdıqca, mat qalırsan, inana bilmirsən ki, maşınqayırmanı bitirmiş insan bunları ağzına alıb danışa bilər…

Başqa bir məclisdəki çıxışında Şahin Həsənli deyir ki, Zəhra yamaqlı paltarda gəlin gedib, çünki bəy evinə gedəndə bir qadın yaxınlaşıb yardım istəyib, Zəhra gəlinlik paltarını çıxarıb verib, deyib ki, mənə bir yamaqlı don gətirin geyim…

 

 11. 11. 2026, Samara