Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

TEOFİL QOTYE. ANAKREONT SAYAĞI NƏĞMƏ

gautier_big-min

Odelette anacréontique

Şair, istəyirsən sevim mən səni,

Qorxutma alovlu ehtirasınla.

Mənim məhəbbətim ürkək göyərçin,

Həya səmasında o pərvazlanar.

 

 

Xiyabanda səkən zərif quşcuğaz,

Qorxur, uçub gedir səs eşidən tək. 

Məndə də qanadlı quşdur ehtiras,
Təqib edilərsə, uçub gedəcək.

 

Girib xiyabanda çardağa dayan.

Mərmərdən yonulmuş lal Hermes sayaq,
Tezliklə görərsən öz ağacından,

Qorxusuz aşağı enər quşcuğaz.

 

 

Sənin gicgahların yaxından duyar,

Havada sərinlik dalğalarından,
Necə çırpınırlar zərif qanadlar,
Göz önündə qopar bir ağ burulğan.
Ələ öyrədilib elə bil daha,
Göyərçin qonacaq sənin çiyninə.

İncə dimdiyiylə öpüş alaraq,
Xumarlanıb sonra sinənə enər.

 

Fransızcadan tərcümə

19. 10. 2018

Samara

  TEOFİL QOTYE. MİLAD

gautier_big-min

         Noël

Göydə qara bulud, qardan ağ hər yer,

Zəng səsi ucalsın sevinc çalarlı!

İsa doğulubdur; — Məryəm əyilir,

Körpənin sevimli üzünə sarı.

 

 

Qotazlı pərdələr asılmayıbdır,
Körpəyə dəyməyə qışın soyuğu;

Təkcə pərdilərdən sallanıb qalır,

Örtüyə bənzəyən hörümçək toru.

 

Təmiz bəlim üstdə bədəni əsir,
Bu xırda körpənin, əziz İsanın,
Onu qızdırırlar nəfəsləriylə,

Gələrək öküzlə ulaq yaxına.

 

Damın bəlimində qar komalanır,

Damın üstündəsə açıqdır səma.

Mələklər üz tutub çobanlar sarı

Oxuyur: “Miladdır! Sevinsin hamı!”

 

Fransızcadan tərcümə

18-19.10. 2018
Samara

TEOFİL QOTYE. PARİS OBELİSKİ

Obélisque-de-Paris.jpg   L’obélisque de Paris

Yarsız və yoldaşsız bir obeliskəm,
Qoyulduğum bu yer bezdirir məni,

Həm yağış, həm duman, qar və qırov həm,
Dondurur dağılmış böyürlərimi.

 

Od tökən səmanın gur ocağında,
Yanıb qızarardı mənim şpilim.

Daimi qüssədən ağarır indi,
Burda göyün rəngi mavi də deyil.

 

 

Luksorun kölgəli divarlarının,
Və sütunlarının indi önündə,

Gülrəng qardaşımdan azca aralı,

Dayana biləydim kaş ki, yenidən.

 

 
Donuq, hərəkətsiz  maviliklərə,
Al-qırmızı ucum qalxa, sancıla.

Qumların üstündə mənim kölgəmə,
Günəşin yerişi düşüb yazıla.

 

 

Əbədiyyət yatır mənim möhtəşəm,

Daşımda, günlərin bir günü Ramzes,
Qopardı, elə bil çəngə otam mən,

Və bir oyuncağa çevirdi Paris.

 

 

Əcayib şeylərə gözü dikilən,

Mən bir keşikçiyəm qranit bədən,
Bir yanımda saxta məbəd dikəlir,

Deputatlar evi bir tərəfimdə.

 

 

On altıncı Lui eşafotuna —

Mənasından mərhum bir monolitə,

Qoydular sirrimi, o, beş min ilin,
Unutqanlığını ötər çəkidə.

 

 

Başımı bulaylr üzlü sərçələr,
Yığılıb gəlirlər dəstə bağlayıb.

Qaraleylək, bir də toğlu götürən,
Ağappaq lələkli, qızıl ayaqlı.

 

 

Senasa qaraca bir küçə arxı,
Kirli axınların yaratdığı su.
Bulanır ayağım, bir zaman axı,
Onu Nil öpərdi, sular atası.

 

 

Sağğalı ağarmş qoca, nəhəng Nil,
Lotusdur, qamışdır onun saçları.
Həmişə əyili camdan əndərir,
Qumlaqçılar üçün o, timsahları.

 

 

Böyük fironların haçansa qızıl,

Sədəfli faytonu ötüb yanımdan.

İndisə bir minik böyrümü cızır —

Sonuncu kraldır beləcə gedən.

 

 

Bir vaxt mənim qədim daşım önündən,

Kahinlər keçirdi alnında nişan.

Qəribə qayıqlar Nildə gedərdi,

Bayraqları qızıl, rəngləri əlvan.

 

 

Ancaq indi isə bu miskin sütun,
Durur arasında iki fontanın.

Buradan görünür kurtizan qadın,
Necə ekipajda rahat uzanıb.

 

 

İlin əvvəlindən sonuna qədər,

Görürəm burjua hərəkətdədir.

Palataya sarı gedir Solonlar,
Arturlar meşəyə üz tutub gedir.

 

 

Nə qədər eybəcər skelet qalar,
Ah, görün yüz ildə bu bəd tayfadan!

Nə tabutları var, nə bağlanıblar,

Qalıqları yatar taxta-tuxtada.

 

 

Yox burda çürüntü-dağıntılara,

Davamlı yeraltı dəfn yeri də.

Əsrlərlə belə mağaralara,

Nəsillər gömülüb yuxuya gedir.

 

 

Müqəddəs torpağı ieroqliflərin,

Kahinlər qoruyan dərin sirlərin.

Sürtüb pyedestalın orda tininə,
Caynaq itilərdi sfinks səbrlə.

 

Orda ayaq altda səslənir kript,

Qırğı yuvasında çıxarır bala,

Qəlbim, qədim Misir, səni istəyir,

Daşım da göz yaşı axıdıb ağlar.

 

Fransızcadan tərcümə

16-18.10. 2018

Samara

«YADDAŞIM ZƏİFDİR, NƏ OXUSAM DA…»

Yaddaşım zəifdir, nə oxusam da,
Unudulub gedir ikicə gündə.
Nə əsər, nə yazan qalır yadımda,
Qəhrəman qovuşur əbədiyyətə.

Ancaq bu dünyada adamlar qədər,
Sevinc daddırıblar mənə kitablar.

Təsəlli veriblər, ümid veriblər,
Bəlkə tərbiyə də, bir az ağıl da.

Palıd meşəsində, şam meşəsində,
Ciyər təmizlənər, qan təzələnər,

Saf meşə havası gəlib-getsə də.

Oxunan hər yaxşı kitab da belə…

18.10 2018

Samara

KAŞOQÇİNİN QƏTLİ OLMASAYDI, ƏRDOĞAN ÖZÜ BUNU DÜZÜB-QOŞMALIYDI…

jamal.jpg

Ərdoğanıın (İndi Türkiyə — Ərdoğandır, necə ki, Rusiya – Putindir) qiyamtə qoparmağı səudilərin törətdiyi cinayətə, yəni  Jamal Kashoqçini öldürdüklərinə görə deyil, Ərdoğan Kaşoqçi kimi on minlərlə, yüz minlərlə insanı kütləvi və səassız yürüdülən ittihamlarla qoyun sqürüsü kimi dəhmərlərib türmələrə salır və orda çürüdür, onların arasında, əlbəttə jurnalistlər də var. Ərdoğanən ən şirin arzusu ölüm hökmüdür və bunu gizlətmir və bu hökmü düşməni saydığı bütün insanlara, ilk növbədə jurnalistlərə tətbiq edərdi. Ərdoğanda şərəf və ləyaqət yoxdur, onun Putinlə münasibətləri bunu aydın göstərir, Ərdoğanda yalnız hakimiyyət ehtirası var, şərəf və ləyaqəti olmayan adam başqasının ləyaqətinə hörmət etməz. Kaşoqçinin ölümü Ərdoğanın əlinə girəvə kimi düşüb, İranla, Katarla yaxınlığına görə ona təzyiq göstərən, Birləşmiş Ştatları da bu təzyiqə fitvalayan Səudiyyə krallığının möqeyini sarsıtmaq üçün bundan yaxşı fürsət ola bilməzdi. Yəni indi əslində ürəyinin dərinliklərində Ərdoğan Kaşoqçini öldürüb meyidini doğramış adamyeyənləri ən yüksək Türkiyə mükafatı ilə təltif etməyə hazırdır…

Yəni məşhur bir ifadədədən istifadə etmklə demək olar ki, Kaşoqçinin qətli olmasaydı, Ərdoğan bu hadisəni özü düzüb-qoşmalıydı…

16.10. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. LUKSOR OBELİSKİ[i]

gautier_big-min          

L’obélisque de Luxor

Tənha dayanmışam keşiyində mən,

Dağılıb-tökülmüş nəhəng sarayın.

Əbədi tənhalıq məni bürüyən,
İndi sonsuzluğa üzü sarıyam.

 

Uzaq hüduduna nəzər çatmayan,

Üfüqdə, bir kol da bitməyən və lal

Səhra matəm rəngli günəşin altda,
Sarı kəfənini ətrafa yayar.

 
Bu çılpaq torpağın  yuxarısından,

Asılan səma da mavi səhradır.

Bir bulud keçməyib ordan heç zaman,
Şəffaf təmizliyi dəhşət oyadır.

 

 

Nilin sularında sanki yox həyat,

Qaynar qurğuşundan pərdə bağlayıb,

Elə ki, sahildən cumur begemot,
Çayın qırışlanan səthi parlayır.

 

 

Acgöz timsahlarsa düşüb qalıblar,
Adaların odlu qumları üstdə.

Bişirir onları qalın qabıqlar,
Nalə də çəkirlər bəzən istidən.

 

Durub qaraleylək nazik ayaqlı,
Sinəsinə əyri dimdiyi girib.

Hansı lövhədəsə sanki dualı

Tot əlyazmasının açır şifrini.

 

Kaftarlar gülüşər,çaqqallar ular,
Havada hərlənib çevrələr cızan,
Ac quzğun elə bil sızlayıb ağlar,
Ağ səmada qara vergülə bənzər.

 

 

Ancaq tənhalıqdan gələn səsləri.
Batırır sfinkslər əsnəmələrlə.

Belə keçiriblər çox əsrləri,
Bir duruşsa üzər, yuxuya səslər.

 

Sən bəyaz qumların parıltısından,

Və həmişə odlu günəşdən doğan

Şərqin şölələnən qəmi! Dünyada,
Varmı başqa qüssə sənə tay olan?

 

Aman istəməyə məcbur edən sən!

Bütün məzələrdən doyan krallar,
Yenilib düşərlər sarayda birdən,
Ağırlığın elə məni də yıxar.

 

Quru gözlərindən səmanın heç vaxt,
Külək yaş çıxarmaz bircə damla da.

Zaman da dincini sanki alaraq,
Söykənib dayanıb lal saraylara.

 

 

Burda təsadüflər heç nə dəyişməz,
Qayğılanmaz üzü əbədiyyətin,

Dəyişir bu dünya bütün, Misirsə,

Dəyişməzlik üstdə dayıb mətin.

 

Elə ki dirənir boğaza qüssə,
Dost kimi yığılan mənim yanımda,
Müasirləridir təkcə Ramzesin,
Qədim fəllahlar və mumiyalardır.

 

Görürəm əyilib nəhəng bir sütun,

Silib simasını ötən əsrlər.

Ağ yelkən qaldirıb çapıq şütüyür,
Kolazlar aşağı-yuxarı Nillə.

 

 

Ah, necə istərdim, qardaşım kimi,
Parisdə olaydım elə bu anda.

Gəzib əylənəydik birgə ikimiz,

Doymadan şəhərin tamaşasından.

 

 

Orda qabağına abidələrin,
Gəlib toplaşırlar canlı adamlar.

Qəlbən sevinirlər açanda birdən,
İeratik yazı sirrini onlar.

 

 

Sərin fəvvarələr durub yan-yana,
Səpilir onlardan al-əlvan duman,
Qədim qranitin isti tozuna;

Qranit allanır, cavanlanır da.

 

Senanın gül rəngli damarlarından,

O da mənim kimi doğulub elə.

Mən ancaq bir yerdə durub qalıram,
O həmişə yaşar, mənsə ölüyəm.

 

Fransızcadan tərcümə

14-16. 10. 2018

Samara

[i] Luksor obeliski (obélisque de Louxor)  — Luksor obeliski Parisin mərkəzidə, Barışıq meydanındadır, 2-ci Ramselin dövründə yaradılıb və əvvəlcə Misirdə Luksor məbədinin girəcəyində yerləşib. 1830-cu illərin əvvəlində kral Məhəmməd Əli onu Fransaya bağışlayıb.

TEOFİL QOTYE. NƏĞMƏ

gautier_big-min

  Lied

Torpaq çiçəkləyir aprel ayında.
O, gəncliyə bənzər, sevgiyə bənzər.

Hələ bakirədir, çətin həyadan,
Baharın borcunu ödəyə bilər.

 

Qaçır iyun ayı gələndə rəngi,
Qəlbini ehtiras qayğılandırır.

Yay yetişən kimi durumu gərgin,

Yulaf zəmisində daldalanır da.

 

 

Şərab pərisidir avqustda, xumar,

Payıza döş açır o utanmadan.

Pələng dərisiylə yuvarlanaraq,

Dolu salxımlardan çəkir şirin qan.

 

 

Dekabr gələndə əfəl qarıdır,

Qırovdan hər yeri tamam ağarmış.

Gecə yuxusundan onu ayıldır,
Yanında baş qoyub yatan soyuq Qış.

 

Fransızcadan tərcümə

13-14.10. 2018

Samara

DÖYÜŞƏ QOCALAR GƏRƏK GEDƏLƏR…

25.09.18

Döyüşə qocalara gedələr gərək,

Qocaların yeri cəbhə, döyüşdür.

Gülləyə, mərmiyə sinə gərərək,
Ölmək qocalara yaraşan işdir.

 

 

Haçan altmışa yaşı ki, çatır,
Gərək hər kişiyə çağırış gələ.

Deyələr bu forman, bu avtomatın,
“Əsgərsən bu gündən sən də müsəlləh”.

 

 

Maşına, qatara minib yollana,

Döyüş bölgəsinə birbaşa gedə.

Nə karantin ona, nə təlim ona?

Yaşının bu vaxtı nə dərs hərbdən?

 

 

Evdəkilərçin də getməyi yaxşı,
Axı getməsəydi neyləyəcəkdi?

Qoca ya əsəbdir ya baş ağrısı,
Cəbhədə özü də dincələcəkdir.

 

 

Arvad sevgisindən soyuyub daha,

Yastıqdan yastığa il məsafəsi,

Hərdən həvəsi yox heç yaşamağa,
İndi ölməyədir onun həvəsi…

 

 

Səngər pusqusunda, qarovulda ya,
Qocanın, əlbəttə, yox bərabəri.

Yuxusu çəkilmiş neçə qoca var,
On cavan əsgərə dəyər hər biri.

 

 

Birdən həndəvəri yağı alanda,
Qocalar döyüşə girirlər o an.

Yıxılan da olur, yaralanan da,

Qan elə çox axmır. Qocada nə qan…

 

 

Bükülüb-bağlanır həlak olanlar,
Hər kəs çatdirilır ailəsinə,
Tələsik, sakitcə dəfn olunurlar.

Hamı öz işinə qayıdır yenə.

 

 

Düşür nəvələrin davası əvvəl,

Üçüncü dərəcə medala görə,
Sonra danışaraq sülhə gəlirlər,

Növbəylə çiləmə çıxarır hərə…

 

 

Sınama, İlahi, heç atanı sən,
Dərdiylə on səkkiz yaşındaların!

Övlada gələnlər ataya gəlsin,
Qoyma ürəyinin başı dağlana!

 

 

Sənin iradənsə müharibələr,
İradən önündə həqir duranıq.

Gəncin yeri deyil cəbhə və səngər,
Qoy axsın qocanın soyuyan qanı…

14.10. 2018

Samara

   TEOFİL QOTYE. SİLAHLARIN ZİYAFƏTİ

gautier_big-min

Le souper des armures

Biorn, tərkdünya, qəribə insan
Çılpaq qayalığın düzən yerində

Dünyadan həm kənar, həm də zamandan,

Qədim bir qalada yaşayır indi.

 

 

Ruhu əbəs yerə müasirliyin,
Onun qapısını döyür çəkiclə.

Biorn qapısından qıfıllar asıb,
Qalaya keçilməz divar çıkilib.

 

Hamı dan yerinə göz dikən zaman,

Biornsa duraraq qüllədə hələ,
Dikib gözlərini qımıldanmadan,
Günəşin haçandan batdığı yerə.

 

 

Zamanlar dolaşır qəlbi;  həyatı,

Keçir həm keçmişdə, həm də qalada.

Divardan asılan qədim saatın,
Dayanıb kəfgiri yüz il qabaqdan.

 

 

Mağzallı, feodal tağların altda,
Əkssədaları gəzib oyadar.

Elə səs ucalır hər addımından,

Dalınca özü tək sanki gəzən var.

 

 

Bilmir ruhani nə, dünyəvi nədir,

Görüb nə burjua, nə də zadəgan.

Ulu babaların portretləri,

Ancaq danışırlar onunla hərdən.

 

Hərdənbir ürəyi açılsln deyə,

Şamı tək yeməkdən gələndə cana,

Biorn qəribə, yaslı məzəylə,
Qonaq dəvət edir əcdadlarını.

 

 

Fantomlar, vuranda gecə yarını,
Gəlirlər silahlı başdan ayağa.

Qıçları əssə də bir az Biornun,
Qalxır gələnləri salamlayaraq.

 

Hər silah axtarıb oturmağa yer,
Dizini qatlayıb yradır bucaq.

Gəlir hərəkətə sız əzələlər,

Köhnə qıfıl kimi salır şaqqaşaq.

 

Vahid, birləşikdir zireh və silah,
Sanki yox bədənin tabutudur bu.

Eybəcər və ağır səs qopararaq,

Kürsüyə dürtülüb yerini tutur.

 

 

Landqrav,  rinqrav və burqravlar,
Gəlir cəhənnəmdən, səmadan ya da.

Hamısı ciddidir, hamısı da lal,

Dəmir qonaqlardır yığılan bura.

 

 

Kölgədə görünür şölə düşərkən,
İkiboyun qartal, əsil ifritə.
Vəhşilərə aid heraldikadan,
Təsvirlər döyülüb dəbilqələrdə

 

Üzü vəhşilərin eybəcər əyri,
Qorxunc caynaqlarla onlar oynayır.

Ekstravaqant dəbilqələrin,
İridir, ucadır plyumajları.

 

 

Ancaq içi boşdur dəbilqələrin,
Döymədir elə bil qədim gerbdən.

İki ağuş şölə qəribə tərzdə,
Ancaq işıq salır onlar hərdən.

 

 

Əyləşir, nəhayət, metal qonaqlar,

Zalında bu qədim malikanənin.

Divarda bir kölgə əsib uzadar,
Qara bir səhifə bütün gələnə.

 

Şübhəli şəkildə qızarır yaman.

Likörlər nədənsə şam işığında,

Souslarda ətin rəngi al-əlvan,
Süfrəyə baxanda qəlb üşəndirir.

 

 

Hərdən işıq saçır döş zirehləri,

Və bircə anlığa dəbilqə parlar.

Hərdən də bir parça qoparaq enir,
Süfrənin üstünə, gurultularla.

 

 

Hərdən eşidilir, görünmür ancaq

Qanad çalmaları yarasaların,
Tavanıın altında divar boyunca.

Kafir bayraqları əsir asılı.

 
Yüngül, gözlənilməz bir hərəkətlə,
Qatlanır onların mis barmaqları.

Axır əlcəklərdən dəçilqələrə,

Reyn şərabıyla dolu camları.

 

 

Kəsilib-doğranır gödək qılıncla,

Qızıl nimçələrdə vəhşi qabanlar.

Dəhlizdən orqan tək keçərək ancaq,
Anlaşılmaz səslər zalda dolanar.

 

 

Yarızirzəminin rütubətindən,
Səsi soyuqlayıb xırıldasa da,
On üç yüzillikdə bir yeni nəğmə,

İçib keflənərək kabus oxuyar.

 
Albrext o qədər çərab içib ki,

İndi qonşularla əlbəyaxadır.

Vurub əzişdirir axsaqğı, şili,
Sarrasinlər lə sanki davadır.

 
Haçansa beyinli kəllədən Frits,
Çıxarıb tullayır dəbilqəsini.

Düşünə bilmir ki, yazıq maskasız,

Başsız bir bədənə indi bənzəyir.

 

 

Masanın altında qalaqlanırlar,

Bardaqdır, kuzədir yan-yörələri.
Başları aşağı, ayaqqabılar,

Caynaqdır elə bil, eybəcər, əyri.

 

Rəzil və iyrəncdir necə bu meydan,

Bardaqlar çarpışır dəbilqələrlə.

Hansı səbəbdənsə yaralanandan,
Qızıl qan yerinə qusuntu gələr.

 

 

Biorn əlllərini qoyub belinə,
Onları seyr edir yaslı və üzgün.

Bu vaxtsa İsveçrə şüşələrinə,

Mavi baxışları səpildi sübhün.

 

 

İlk səhər şəfəqi doğanda, hər kəs

Ağarıb, gündüzlər alov necə ki.

Qonaqlardan ən çox sərxoş olan tez,
Ölüm kuzəsini başına çəkir.

 

 

Xoruzlar banlayır, fantomlar qaçırə
Təkəbbürlü görkəm birdən alaraq,
Qızğın ziyafətdən ağır başları,
Onlar söykəyirlər daş balınclara.

Fransızcadan tərcümə

11-13.10. 2018

Samara

    TEOFİL QOTYE. NEREİDLƏR

gautier_big-min

Les Néréides

Mənim otağımda bir akvarel var,
Özü qəribədir, müəllifinsə,
Adına qafiyə, ölçü tapılmır,
Yazıram: Teofil Kniativski.

 
Dənizin göy-yaşıl arxalığını,
Saçaqla bəzəyən  köpükdə birdən,

Üç pəri girdabdan çiçək tək çıxıb,
Buket yaradırlar könül bəyənən.

 

Suzanbaqları tək qıvrılır onlar,
Gümüş spiral tək, su ləpələnir.

Gah dərinə gedir, gah da boylanır,
Hərlədərək gözəl bədənlərini.

 

Hörülüb yığılmış ağuş işıqlı
Saçlara işvəkar pərilər taxıb

Dəniz şanaları, mahmızlalələr,
Çiçəklər, incilər sulardan çıxıb.

 

 

Mirvarilərini ilbiz çıxarıb,
Ağ sinələrinə düzüb onların.

Döşləri üstdəsə hələ də qalır,
İnci tək parlayan su damlaları.

 

 

Əliylə sinirli Titonların,

Onlar baldıracan qaldırılıblar.

Çimib mavilikdə indi yanırlar,

Saçlarının yaşıl qızılı altda.

 
Ağarır su altda aşağıları,

Qatı titrəyişlə donur elə bil.

Yarı qadındırlar, yarı da balıq.
Quyruq tamamlayır bədənlərini.

 

 

Kimdir axı baxan üzgəcə ancaq,

Axçalı bədənə kim fikir verər,

Dəniz öpüşüylə cilalanaraq,

Döşlər fil dişi tək parlasa əgər?

 

 

Bu vaxt üfüqdəsə qarışır aləm,
Gerçəyi nağıldan ayırmaq olmur.

Gəmi yaxınlaşır gözlənilmədən,
Görüb qayğılanır bu dəniz xoru.

 

 

Üçrəngli bayrağı külək yellədir,

Borusu öyüyür-püskürür buxar.

Təkərlər hay-küylə dalğanı dəlir,

Pərilər baş vurar suya qorxudan.

 

 

Onlar izləyərdi qorxu bilmədən,
Triremlərini Arxipelaqın.

Gözləyir delfinlər əyib belini,
Köməyə çağırarArion haçan.

 

Ancaq buxar-gəmi təkərləriylə,

Veneranı yenən Vulkan sayağı,

Gözəl çöhrəsini onların əzəzr,
Çılpaq əzaları əzib dağıdar.

 
Əlvida, əlvida, mifologiya!

Gəmi gəlib keçdi, uzaqda sanki,

Yüksələn dalğanın üstdə oynayır,

Bir dəniz donuzu mayallaq aşır.

Fransızcadan tərcümə

09-10. 10. 2018

Samara