DƏDƏ QORQUTUN SÖYLƏDİYİ

Мар13

U LENİ. KİNO

Allah deməyincə düzəlməz işlər,
Kişinin qazancı Tanrıdan gələr,

Qəzası əzəldən yazılıb qulun,
Əcəlin vədiylə yetişər ölüm.

Çıxan can qayıtmaz, dirilməz ölən,
Bu Qara dağ boyda sərvəti olan,

Ha yığa, qismətdən çox yeyə bilməz,
Sular qarışmaqla dənizə dönməz.

Tanrı sevgisi yox təkəbbürlüyə,
Könlü uca tutan başına döyər.

Saxla —  oğul olmaz yad balasından,
Böyüyüb gedəcək yada salmadan.

Kül təpəcik olmaz, kürəkən – övlad.

Eşşək qatır olmaz yüyənləsən də,
Kəniz xanım olmaz don geyinsə də.

Lopa-lopa yağa qar, yaza qalmaz,
Çəmənin yaşılı payıza qalmaz.

Gözləmə bez olar əski pambığın,
Düşməndən  dost olmaz, hədərdi qayğın.

Ağaclar qırılar yol çəkiləndə,

Qılıncdır döyüşdə sonu həll edən.

Kişi ad çıxarmaz qıymasa mala,

Qız gərək öyüdü anadan ala.

Oğul süfrə açar, görsə atadan,
Bir göz işığıdır ataya oğlan.

Ataya ümiddir ağıllı olan.

Ata mal qoymasa, neyləsin oğlan.
Başda dövlət yoxsa, nə fayda maldan…

Ağılsız adamın şərindən sizi,
Xanım, qoy saxlasın Tanrının hifzi…

13.03. 2021, Samara

«QƏRİBƏ YERDƏYƏM MƏN…»

Мар11

U LENİ. KİNO

Qəribə yerdəyəm mən,
Dili də qəribədir.

İsim nə qədər desən,
Sifət hər şeyə birdir.

—

Kişi rus kişisidir,
Qadın rus qadınıdır,

Rus küləkləri əsir,
Yağır rus qarı burda.

—

Rus göyüdür göy ancaq,

Günəş rus günəşidir.

Rus ağacıdır ağac,

Meşə rus meşəsidir.

—

Burda Volqa rus çayı,

Rus çörəyidir çörək,

Eşq rus eşqi sayılır,

Rus ürəyidir ürək.

—

Bu yerə düşüb əsir,
Əsrdir yaşayıram.

Rus küləkləri kəsir,
Döyür rus yağışları.
—

Aşılayır dərimi,
Haçandır rus iqlimi.

Bircə bacara bilmir,
Dəyişdirə dilimi.

—

Bilmirəm rus ürəyi,
Rus məhəbbəti nədir,

Ancaq rus qəribliyi,

Ürəyimi göynədir…

 

11. 03. 2021, Samara

Beovulf

Мар5

 

 

 
https://origin-production.wikiwand.com/az/Beovulf

«Beovulf» (qəd. ing. Beowulf — hərfi tərcümədə «arı canavarı», yəni «ayı») — eramızın təxminən VIII-XI əsrlərinə aid olan qədim ingilis dilində yazılmış Anqlosaks qəhrəmanlıq dastanıdır. 3182 sətirlik bu dastan qədim ingilis dilində yazılmış ən böyük poemadır və anqlosaks ədəbiyyatına aid nümunələrin 10%-ni təşkil edir. Əlyazması Britaniya Muzeyində saxlanılır.

Dastanda Qeotlar qəbiləsinin qəhrəmanı Beovulf öz dəstəsi ilə Danların kralı Xrodqara kömək uçün onların torpaqlarına yola düşür. Hadisələr Skandinaviyada, indiki Danimarka və İsveç torpaqlarında baş verir. Dastanda Beovulfun nəhəng Qrendel, onun anası və əjdaha ilə mübarizəsi təsvir olunur. Son vuruşmada Beovulf ölümcül yaralanır.

Məşhur ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkien bu dastanı tədqiq etmişdir.

2021-ci ilin fevralında Bakının «Elm və təhsil» nəşriyyatında anqlosakson dastanı «Beovulf»[1]1 Azərbaycan dilində çapdan çıxmışdır.[2] Poemanı qədim ingilis dilindən Rusiyada yaşayan şair və tərcüməçi Xeyrulla Xəyal 2018-ci ildə tərcümə etmişdir.

Poema onbirhecalı (6+5) ölçü ilə tərcümə edilmiş, orijinaldakı misralarn ümumi sayı (3182) saxlanılmışdır. Mümkün olduqca, tərcüməçi alliterativlik prinsipinə əməl etməyə çalışmışdır.

Qeyr etmək lazımdır ki, qədim ingilis eposunun bütünlüklə alliterativ şeirlə qoşulduğu və yazıya alındığı barədə indi hətta mütəxəssislər tərəfindən də təsdiqlənən iddia yalnız qismən doğrudur. Alliterativlik eposun ayrı-ayrı fraqmentlərində aydın görünsə də, bu element bütün poema üçün səciyyəvi deyil.

Poemanın finalından:

Xaraba saxlancdan çıxan nə varsa 3163

Toplayıb quryanda dəfn elədiər.

Qumlu torpaq aldı qəhrəmanların

İrsini, qızıllar yəqin indi də

Ordadır, onlardan qabaqkı kimi

Xeyir yox bir kəsə; on iki atlı 3168

Çapdı ətrafında təzə təpənin,

Əyan oğulları, cəsur igidlər,

Beləcə krala yas tutub onlar,

Onun həyatından danışırdılar,

Sayaraq möhtəşəm əməllərini, 3173

Tükənməz ehtiram ifadəsiylə.

Bu, qədim adətdir, əgər bir insan

Sayğılı olubsa rəhbərə sağkən,

Yola sala gərək sayğılı sözlə

Onu son mənzilə. Geat xalqı da 3178

Ötürdü rəhbəri belə şərəfli.

Dedilər layiqdi ən böyük ada,

Bütün krallardan ən əliaçıq,

Xalqına ən yaxşı qayğı göstərən. 3182[1]

Nəşrin redaktoru və ön sözün müəllifi filologiya elmləri doktoru professor Həbib Zərbəliyevdir.2[3]

  1. ↑ 1 2 Beovulf. Anqlo-sakson dastanı; Elm və tədris — 2021, 144s.
  2. ↑ https://www.yeniavaz.com/az/news/1
  3. 60472/anqlo-sakson-epik-poemasi-azerbaycan-diline-tercume-olunub?utm_source=smartbee&utm_
  4. medium=referral&utm_campaign=smartbee&utm
  5. _content=smartbee&fbclid=IwAR2xsyw
  6. M0uvnyGm-np5Ud6iAP_tsGStifeQZNz3o59rN3tF3bJqCrFlTgfY
  7. ↑ Həbib Zərbəliyev

https://origin-production.wikiwand.com/az/Beovulf

ЕХАЛА МАМА ШВЕЙГОЛЬЦА В ТРОЛЛЕЙБУСЕ, И ТУТ ГРУЗИН…

Мар3

Иосиф Бродский написал цикл стихотворений о своих одноклассниках и одноклассницах. Никого не пожалел, всех вывел на чистую воду…

Одно из стихотворений Иосиф Александрович посвятил Швейгольцу – имя не называется.

   «Здесь жил Швейгольц, зарезавший свою

     любовницу — из чистой показухи.

     Он произнес: «Теперь она в Раю»…»

Итак, в то время как его одноклассник мечтал о Нобелевской премии, Швейгольц зарезал свою любовницу. Теперь мать его, то есть Швейгольца, «…скитается по адвокатам». Вот она садится в троллейбус. «Троллейбус полн», — уточняет будущий лауреат нобелевки. И вдруг в этом битком набитом ленинградском троллейбусе «грузин кричит над ухом «Сулико».

Надо полагать, что прямо над ухом мамы Швейгольца.

Как ни силился, не смог представить себе, чтобы грузин в битком набитом троллейбусе кричал «Сулико».

Может, в троллейбусе был приемник и по нему передавалась грузинская песня?

Иосиф Александрович настаивает, что именно грузин-пассажир кричал над ухом мамы Швейгольца «Сулико»…

Эта музыкальная картина страшнее, чем рассказ о том, что Швейгольц зарезал свою любовницу…

Что-то грузины не «ндравились» Иосифу Александровичу…

Чуть позднее, в начале семидесятых, у него появился весьма серьезный повод не любить грузин.

Приехавшая в Москву на стажировку молодая итальянская красавица, к тому же графиня, решительно отказала Иосифу во взаимности. Иосиф, который, как один из персонажей Вуди Аллена, хотел переспать со всеми женщинами, сильно оскорбился и приревновал Мариолину де Дзулиани  к молодому философу Мамардашвили. Иосиф настолько возненавидел грузина, что в своем эссе его называет «армяшкой». То, что слово «армяшка» Бродский считал ругательным, несомненно…

К счастью, в то время Бродский про азербайджанцев ничего не знал. Даже молодых людей, торгующих цветами у Белорусского вокзала в Москве, презрительно называет грузинами…

03. 03. 2021, Самара

НОБЕЛЕВСКИЙ ЛАУРЕАТ О «СБРОДЕ», ПОЮЩЕМ «ТБИЛИСО»

Мар3

nar

«Шел Новый Год. Поддельная хвоя

свисала с пальм. Вдоль столиков кружился

грузинский сброд, поющий «Тбилисо»».

пишет Иосиф Александрович Бродский в 1968 году, еще будучи советским гражданином.

А если бы грузин написал «еврейский сброд»?

Этому грузину, думаю, запретили бы въезд во все цивилизованные страны, а МОССАД включил бы его в свой черный список, и, подослав в Грузию секретного агента, грохнул бы на смерть…

А евреи по сей день продолжали бы осуждать Грузию за нанесенное им тяжелое оскорбление…

«AZADLIQ» ADLANIR ƏN YEKƏ MEYDAN…

Мар1

U LENİ. KİNO

“Azadlıq” adlanır ən yekə meydan,
Küçənin göyçəyi – “İstiqlaliyyət”.

Küçə adlarından, meydan adından,

Dadır dəyərləri ölkə və millət.

—

Yayır həndəvərə ətrini benzin.

Tərpənir maşınlar sıx sıralarla,

Yox sayı bahalı limuzinlərin.

Baxsan, dəbdəbəsi gözünü yorar.

—

Uşaqdır elə bil, boyu bir tikə,

Ayaqsız qayıdıb yaxın hərbdən,

Şığıyıb düşmənə şir kimi bəlkə,

Qırağa qısılıb indi yol gedən.

—

Keçib limuzinlər yanından gedir,
Yox ona boylanıb bir an göz dikən.

Əsgəri hay-haray, tıxac tərlədir,

Vəıziyyət ağırdır cəbhədəkindən…

—

Gedir limuzinlər, gedir axınla,
Müzəffər əsgəri qabaqlayaraq.

Dünən o, qabaqda qan axıdanda,

Bunlar çəkiliridi dala, daldaya…

01.03. 2021, Samara

HACIBABA HÜSEYNOV: ONDA JAN QABENDƏ, BERT LANKASTERDƏ OLAN KİŞİ GÖZƏLLİYİ VƏ MƏLAHƏTİ VARDI…

Фев26

HACIBABA HÜSEYNOV

Hacıbaba Hüseynovu bir  dəfə yaxından gömüşəm. Keçən əsrin yetmişinci illərinin ortasında yay sessiyası vaxtı təsadüfən Yasamalda bir məhəllə toyunun yanından keçirdik. Küçədə yekə kənd toyxanası qurulmuşdu. Çox ertə idi. İçəridə adam az idi, çoxu da gənclər və uşaqlar: tum çırtlayan kim, dondurma soran kim…İş yaşında olan gənclərin üzləri  ya ağır əməkdən, ya anaşadan, ya qıt və keyfiyyətsis yeməkdən və ya bunlraın hamısından təbii rəngini itirmiş, bozarmışdı.Toy yəqin ki, kasıb toyu idi və yığılanlar da zəngin deyildilər. Ancaq burda bir nəfər oturuşu, baxışı, ədaları ilə rəiyyətini yoxlamağa çıxmış padşaha oxşayırdı.

Bu adam müğənni Hacıbaba Hüseynov idi. Yanında da Ağasələim Abdullayev. Tarzən də padşahın yanında əyana bənzəyirdi…

Hacıbaba Hüseynov elə şahanə oturmuşdu ki, elə ləyaqət göstərirdi ki, bu kasıb toyxanada yaranan əzəmətə böyük konsert salonları həsəd apara bilərdilər…

Hacıbaba Hüseynovda Jan Qabendə, Bert Lankasterd olan kişi gözəlliyi və məlahəti vardı. O da müxtəlif keşməkeşlər səbəbiylə sosial dibə ensə də, ləyaqətini saxlayan, qadınları bir anda məftun edən, onlarla qalant, şahanə rəftar edən və bu kübar rəftarla ən düşgün qadında belə şəxsi ləyaqət duyğusu oyadan nadir kişilərin rolunu oynaya bilərdi. Təəssüf ki, Azərbaycanda kinematoqraf yoxdur…

Azərbaycanda ssenarini prezidetən doyub-dolanmadan pul, ev istəyən Ramiz Rövşən yazır. Belə şərəfsiz adamın yaratdığı kişi surətində hardan ləyaqət olar?

Siz Hacıbaba Hüseynovun şəkillərinə baxın. Necə geyim zövqü varmış! Hələ sovet dövründə necə eleqant paltolar, plaşlar tapırmış! Şlyapa başında necə oturur!

Mən son vaxtlar Hacıbaba Hüseynovun yazılarına qulaq asıram, toyda yazılanlara da. Həmişə məni güldürən bəy tərifini də Hacıbaba Hüseynov elə şirin, elə ürəkdən oxuyur ki, gözlərimdən yaş axır…

Alim Qasımovun ifasında çox məziyyətlərin mənşəyi Hacıbaba Hüseynovun sənətindədir. Hacıbaba sənətə heçyerdən gəlib, yəni öz oxu üslubunu özü yaradıb, ondan əvvəlki müğənnilərin içində eləsi yoxdur ki, deyəsən Hacı ondan nəsə öyrənib. Ancaq Hacının məktəbi var. Alim Qasımov başqa olmaqla çoxlu tanınmış müğənni bu məktəbin şagirdidir.

Hacıbaba Hüseynov şeir vurğunu olub, əruzlu şeiri hamıdan yaxşı bilib, yəni sinədəftər olub, özü də yazıb. Düzdür, Hacının yazdığı şeirlər onun vokalı səviyyəsində deyil, ancaq indiki müğənnilər üçün Hacının poeziyaya münasibəti örnək olmalıdır.

Yasamal toyu yadımdan çıxmır. Hacı şahanə oturuşuyla gözümün qabağındadır. Yəqin Napoleon Lonqvudda sürgündə olarkən beləcə ləyaqətini saxlayırmış.

Xatirən önündə baş əyirəm, sənətkar!

Xeyrulla Xəyal

26.02. 2021

YERİN BOŞ GÖRÜNƏRSƏ…

Фев26

U LENİ. KİNO

Müvəqqətidir insan,

Gedərsən, gedərəm mən.

Olmayıb, olmaz qalan,
Qurdla qiyamətəcən.

—

Çalışır hərə bir cür,
Qala, dura əbədi.

Uşaq ağacı cızır,
Əbədiləşsin adı.

—

Gedəndən nə qalacaq?
Pulu, dövləti, adı?

Ya vaxta bənddir ancaq —
Hamı unudulandı?

—

Sökülər, nə tikərik,
Yığdığımız dağılar.

Duman tək çəkilərik,

Yaddaşlardan, vaxtı var…

—

İtər sorağın, adın,
Yığsan da nə qədər sən.

Zəngin həyat yaşadın,
Yerin boş görünərsə…

26.02. 2021, Samara

ПРЕСТУПНИК, КАК И ПРЕЖДЕ, ОСТАЛСЯ НЕИЗВЕСТНЫМ: О ПЕРЕВОДЕ БЕОВУЛЬФА НА АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ

Фев24

беовульф

В 2018 году в Баку отдельным изданием вышли сонеты Шекспира на азербайджанском языке с параллельными текстами. Перевел сонеты с английского я, а книгу издал на собственные средства мой родственник. С тех пор прошло почти три года, в Азербайджане нигде, даже одной строкой, нет информации об этом издании. В любой другой стране, ха исключением Туркмении, такого представить просто невозможно. В Туркмении возможно только потому, что там есть писатель более крупный, чем Шекспир, и этим писателем является Гурбангулы Бердымухаммедов! Тогда же, в самом начале 2018 года, по предложению одного известного в Азербайджане филолога я взялся за перевод англосаксонского эпоса Беовульф. В течение трех с половиной месяцев я завершил работу, в ходе которой я еще учил древний английский. По неизвестным мне причинам тот известный филолог, предположительно из-за отсутствия средств, древнюю поэму в моем переводе издал только недавно, в начале февраля. Если быть точным, о выходе книге мне было сообщено 4 февраля, то есть три недели назад. И вот в течение этих трех неделе в Азербайджане, где в той или иной форме существует тысячи средств массовой информации, только в одной газете было сообщение об этом издании. И это только потому, что в редакции той газете работают приятели того моего родственника, который издавал моего Шекспира и не смог продать и половину тиража, который составлял всего 200 экземпляров…

Может ли быть такое в любой другой стране, кроме Туркмении?  То есть выходит перевод на национальный язык уникального и статусного памятника и об этом дружно, судя по всему, по команде предпочитают не сообщать средства массовой информации. Я ничего не говорю о качестве перевода, так как я его автор. О качестве должны говорить другие – литераторы, переводчики, люди, знающие язык и текст оригинала. Но для подобного разговора надо, чтобы перевод читали. И как его читать, если о его существовании практически никто не знает?

Это обстоятельство, я должен заявить, характеризует не меня и не мою работу. Это обстоятельство характеризует государство, его отношение к культуре, то, что литература в Азербайджане – это принадлежащая определенному кругу людей сфера, куда вход посторонним воспрещен. Такой статусный текст имели бы право перевести только статусные люди, потом этот перевод в золотом с бриллиантовыми вкраплениями переплете доставили бы в Лондон целая делегация, состоящая из академиков, министров, дипломатов. Там устроили бы танцы-шманцы маленьких, больших и крупных лебедей…

Потом чартерными рейсами вновь и вновь…

Я испортил им праздник…

По правде говоря, я сам понимал, что такое статусное произведение достоин перевести только человек не просто статусный, но самый статусный. А самым статусным человеком в Азербайджане является президент Ильхам Алиев, владеющий к тому же английским языком. Но тут имеется одна проблема. Переводчик должен быть носителем языка, на который переводит. То есть владеть им как родным и как рабочим. К сожалению, у господина президента Алиева родной язык — русский. Азербайджанским владеет он как иностранным языком. Только по этой причине я осмелился приступить к этой исторической работе, совершенно не подумав, что совершаю преступление…

Да, я совершил практически преступление… И люди, против которых совершено преступление, предпочитают, чтобы мое имя осталось неизвестным…

У меня есть определенная надежда. И надежда только на наших дорогих, очень дорого нам обходящихся соседей. На армян. Теперь поясню.

Вдруг армяне, древний и культурный народ, отстав от Пашиняна, идиота и мерзавца, возьмутся дальше развивать свою культуру и переведут Беовульф на армянский. Конечно, в предисловии они обязательно напишут, что эпос первоначально создан древние армянами, но древние англичане поэму у них украли, перевели на свой древний язык, а армянский оригинал сожгли турки. Вот теперь наконец-то они обратно перевели то что изначально им принадлежало. И это первый перевод эпоса на всем Кавказе…

И тут Баку не выдержит и, как в случае с лавашем и долмой, заявит, что первый перевод на Кавказе сделан на азербайджанский язык. Армяне потребуют предъявить перевод. Баку, наступив к горлу собственной песне, один экземпляр предъявит. Тогда армяне потребуют, чтобы им предъявили и переводчика. Баку скажет, что эпос переведен без переводчика. Армяне очень удивятся и скажут, что такого не бывает. Баку скажет, что очень даже бывает. «Вот мы же воевали с вами не только без начальника Генштаба, да и вообще без Генштаба. Почему не можем перевести поэму без переводчика?» — заявит Баку армянам…

Да шут с переводчиком, то есть, со мной. Главное, чтобы книга увидела свет…

Хотя бы благодаря армянам….

Как человек, совершивший тяжкое преступление, я согласен, чтобы мое имя осталось неизвестным…

Хейрулла Хаял

24. 02. 2021, Самара

TƏPƏGÖZÜN APOLOGİYASI

Фев23

2

Təpəgöz qolunu yaradan insan!

Əsirəm, aşiqəm istedadına!

Sənin əsərini oxusam haçan,
Yenə yaş axıtdım, ağladım yenə…

—

Getməsin heç kimin uzağa fikri,
Məni ayrı şeydir ağladan tamam.

Məni Təpəgözün törətdikləri,

Necə sarsıtsa da, yaş axıtmıram.

—

Elə ki, tək gözdən olur Təpəgöz,
Naləsi ucalır göyə elə ki,
O anda bəs deyil mənə iki göz,

Axıdam qan-yaşı, gedə sel kimi.

—

Təpəgəz boyunu yaradan düha!

Tanrı vergisiylə doğulan insan!

Qopur Təpəgözün elə ki, ahı,
Mənim ürəyimdən qara axır qan!

—

“Məni ala gözdən, yigit, ayırdın,

Səni tatlu candan ayıra Tanrı…

Göz dağı verməsin heç kimə Qadir…”

—

Bəlkə bir oxumuş, ya da ziyalı,
Tibbə, fəlsəfəyə baş vurar indi.

Qatilə, caniyə canıyananlıq,

Deyər Stokholm sindromudur.

—

Nə deyim…Bəlkə də… Oxuyun ancaq,

Bir də Təpəgözün monoloqunu.

Tanrı hüzuruna yaxınlaşınca,

Haçan, nə törədib, alır boynuna!

—

Baxın dünyamıza! Adamyeyənlər,

Görün nə qədərdir! Azmı ağladan
Qocanı, qarını? Görün nə qədər,
Xınalı gəlinin həyatı viran!

—

Nə maldan, nə puldan gözləri doyan,

Azmı həndəvərdə? Yad ömürlərə,
Qəsd edən, yetimə, kasıba qıyan,

Minləri qırdıran bircə əmrlə?

—

Qız-gəlin qarğışı, qarı qarğışı,
Birini tutubmu? Ya da haçansa,

Lap ölüm qabağı, axıdıb yaşı,
Üzr və mərhəmət diləyib hansı?

—

Talayır dünyanı ikigözlülər,
Nə sapsız qılınc var, Basat var nə də.

Dayanmaz, yaş axar, qan da tökülər,
Yenə yalnız gözün çıxan yerindən…

23.02. 2021, Samara