HOCA” SÖZÜ AZƏRBAYCANCA MƏTNDƏ MƏNİM ÜÇÜN “PİDARAS” KİMİ BİR ŞEYDİR…

Son vaxtlar oxuduğum azərbaycanca mətnlərdə vaxtaşırı “hoca” sözünə rast gəlirəm və bu söz məndə rusların “pidaras” sözü kimi ikrah doğurur.

Azərbaycan dilinin lüğətlərində “h” ilə başlanan sözlərə diqqətlə baxan hər kəs görər ki, onların az qala hamısı alınmadır. Hətta doğmalığı şübhə doğurnayan “hava” və “hamam” sözləri də — bunlar ərəbcədən keçib.”Ho” elementi ilə başlanan sözlər çox azdır, məsələn, “hoppanmaq”, ancaq bu sözü də çox adam “oppanmaq” kimi tələffüz edir.

O ki qaldı məndə qəzəb doöuran “hica” sözünə, bu sözü tələffüz etmək üçün gərək dəridən-qabıqdan çıxasan, nəfəsdən düşəsən, özünü osmanlıya oxşadasan, bir sözlə, abırdan-həyadan gedəsən!

Azərbaycan dilinin fonetikası, səs sistemi osmanlılarkından tamamilə fərqlənir, bu dillərin musiqisi tamamilə fərqlidir və  osmanlı sözlərini dilimizə soxmaq cəhdləri kamil bir simfonuyaya xaric səslər sırımaq kimidir, bitkin bir xalçaya yad rənglər və guşələr toxumaq kimidir.

Əlbətə, bu sözlər bəziləri üçün Troya atı kimidir, bu gün bir söz, sabah iki, sonra…

Nə sonra? Elə indidən bəziləri dilimizin varlığını şübhə altına qoyurlar. Məsələn, lap yaxınlarda bəstəkar Cavanşir Quliyev elan elədi ki, Azərbaycan dili türk dilinin dialektidir.

Bəli, Azərbaycan millətinin varlığı üçün ermənilərdən daha təhlükəli düşmən var. Bu düşmən osmanlıların gündəyməz yerlərindən öpməyə hazır, dilimizi, mədəniyyətiimizi onların tapdağı altına armağa hazır azərbaycanlılardır.

Və azərbaycanlıların öz varlıqlarına qarşı mübarizəsi indi başlamayıb. İyirminci əsrin əvvəllərindən başlanıb. O vaxt milləti başlı-ayaqlı osmanlılara satmağa hazır olanların qabağında Üeyir Hacıbəyov, Cəlil Məmmədquluzadə kimi böyük azərbaycanlılar durublar. Qərubə də olsa, indi Azərbaycan dilinin hakimiyyətdən başqa müdafiəsi yoxdur. İlham Əliyev heç nəyin qarantı olmasa da, Azərbaycan dilinin qarantıdır. Hakimiyyət bu gün bir başqasının əlinə keçsə, elə sabah Azərbaycan dilini ləğv edəcək – təəssüf ki, belədir…

Və heç kimdə şübhə olmasın ki, əgər Azərbaycan Xalq Cühmhuriyyəti yaşasaydı, bizim Azərbaycan dilimiz, Vaqifin, Cəlil Məmmədquluzadənin dili ancaq ucqar kəndlərdə qalardı. Buna da şübhəniz olmasın. O dözvür aparıcı ədəbiyyatçılarının yazılarına baxsanız, görərsiniz ki, Azərbaycan dilinin dəfni haqqında qərar verilmişdi.

Götürək Hüseyn Cavidi. “Öksüz Ənvər”şeiri. Uşaq şeiri.

 Cavid naxçıvanlıdır. Mən inanmıram ki, Cavid vaxtında Naxçıvanda “öksüz” sözünü işlədən ya başa düşən adamlar olublar. Mən inanmıram ki, naxçıvanlılar “harda” yox, “nerdə” deyiblər. Mən inanmıram ki, naxçıvanlılar “baxıb” yox, “baqıb” deyiblər. Mən inanmıram ki, naxçıvanlılar “ana” yox, “annə” deyiblər”. Və hələ bu, Cavidin az-çox başa düşülən şeirlərindəndir. Sual çıxır: bu, vətənə, millətə xəyanət deyilsə, bəs nədir? Əlbəttə, mən repressiyaların, o cümlədən yazıçılara qarşı repressiyaların qəti əleyhinəyəm. Bu, ayrı məsələdir. Ancaq əgər dilimizi bolşeviklər xilas ediblərsə, niyə bolşeviklərə minnətdar olmayaq – özümüz öz qeyrətimizi çəkə bilmirik, öz dilimizi, mədəniyyətimizi qoruya bilmirik, yada əyilirik və satılırıq!

Və mən, məsələn, Salyanda adamların “hoca”, “əvət”, mutlu”, “annə” kimi sözlərlə danışacaqlarını təsəvvür edəndə öz vətənimi işğal altında sayıram.

Və dilimizə, mədəniyyətimizə osmanlıpərəstlərdən gələn təhlükəni erməni təhlükəsindən ciddi sayıram. Alman filosofu deyib: “Həyatda məni öldürməyən nə varsa, məni daha güclü edir”. Ermənilərlə mübarizədə biz millət kimi bərkiyə bilərik. Ancaq öz işimizdən olan təhklükə bizi sarsıda bilər. Çox təəssüf ki, osmanıoərəstlik bəlasının qarşısında hələlik İlham Əliyevdən başqa baryer yoxdur…

12.08.17

Реклама

MOLLA NƏSRƏDDİN ƏLİ HƏSƏNOVA: MƏNİM EŞŞƏYİM SƏNİN NƏVƏNDƏN MƏRİFƏTLİDİR

Günlərin bir günü Molla Nəsrəddin düşür qaçqınkom Əli Həsənovun qəbuluna. Salam verib deyir:

  • Ağa, bir az kasıblıq üz verib, eşşəyin arpası qurtarıb, arvad da dükana borcludur. Yüz-yüz əlli manat yazıb qol çəksəydin, sənə çox duaçı olardıq.

Əli Həsənov elə oturduğu yerdən Mollaya acıqlı-acıqlı baxıb deyir:

  • Molla, sən qaçqınsan?
  • Yox, qadan qalım, qaçqın deyiləm.
  • Bəlkə köçgünsən?
  • Qadan alım, köçgün də deyiləm.

Bunu eşidəndə Əli Həsənov yerində bir az dikəlir.

  • A kişi, qaçqın deyilsən, köçgün deyilsən, bəs utanmırsan məndən pul istəyirsən? Mən götürüm yazıq qaçqınların, köçgünlərin pulunu verim sənə ki, yedirdəsən eşşəyinə?

Mollla deyir:

  • Ağa, indi mənim də sənə sualım var. Sən qaçqınsan?
  • Allah eləməsin, qaçqın deyiləm.
  • Bəlkə köçgünsən?
  • Köçgün də deyiləm, molla, sözünün canını de.
  • Yaxşı, sən qaçqın deyilsən, köçgün deyilsən, bəs niyə qaçqınların, köçgünlərin milyonlarını oğurlayıb balalarına, nəvələrinə xərcləyirsən? Cənab Həsənov, mənim eşşəyim heyvan olsa da, indiyəcən bir adama təpik də atmayıb, sənin nəvəndən min dəfə mərifətlidir…

Mirzə ƏLİL