Yusif Süleymanlıya

3 avqust  2014-cü ildə mən qardaşoğlumla Azneftdə durub Salyan taksisinin nə vaxt müştəriylə dolacağını gözləyirdim. Günorta idi və Mirzə Cəlilin “Buz” hekayəsində yazdığı kimi “başımın üstündəki nisfünnəharın günü əgər bir imam möcüzü ilə göydən yerə düşə bilsəydi, düz mənim kəlləmə düşərdi”. Maşın dolmurdu, biz ordan-burdan danışır və canımızın yanğısını söndürmək üçün yaxşı bir mağazadan aldığımız badamlını başımıza çəkirdik. Mən uşaq vaxtı hərdənbir, yəni toyda-bayramda badamlı içmişəm və o badamlının dadı damağımda, ətri burnumda qalıb. Bizim qardaşoğluyla içdiyimiz suda bir damcı da badamlı yox idi, ancaq görünməmiş avqust istisi bizə elə toy tutmuşdu ki, İosif Brodski demişkən, “quru suyu” da içməyə hazırdıq… Mən danışa-danışa o tərəf-bu tərəfimə baxırdım – Bakıda ildə bir dəfə oluram, o da yolüstü, adam az vaxtda çox şey görmək istəyir və həm də ətrafına baxmaq yeganə kefdir ki, Azərbaycanda nəinki ucuzdur, hətta havayıdır da…

Üzümü yuxarı tutanda dəniz qırağının əyrisi boyu ucaldılan göydələnləri görürdüm və nədənsə bu göydələnlər məndə depresssiv əhval yaradır, şəhəri böyük bir fəxri xiyabana bənzədirdi. Daşlar, nə qədər qiymətli olsalar da, insanların yaxın varlığıyla canlanırlar. Uzadan baxanda adamlar görünmürlər, ancaq binaları görürsən ki, bu da bahalı məzarlıq təsəvvürü yaradır. Ümumiyyətlə, mənim şəhərdə təxminən iki saatlıq gəzintim məndə belə təəssür yaratdı ki, Bakı gündüz şəhəri deyil, gecə şəhəridir. Mən Rusiyada yaşadığım uzun illər ərzində şəhər məhəllələrinin, küçələrin yaşıllığa büründüyünə öyrəşmişəm, çoxlu bağlar, parklar var. Bakı isə çılpaqdır. Bəlkə yerli adamlar üçün şəhərə belə baxış xarakterik deyil, şəhər adamı hardan çıxdığını, hansı yolla və hara gedəcəyini bilir. Mənim kimi gəlmələr, yarımgünlük qonaqlar hətta su almaq üçün də vurnuxurlar və çılpaq səkilərdə şiddətli istidən əldən düşürlər. Şəhərdə sıx-sıx ucaldılan daş binalar da mənim kimi gəlmələrlə danışmırlar, qəbirstanlıqdakı qəbir daşlarından səs çıxar, onlardan səs çıxmaz… Mən bu binaları ucaldan insanları, həyatları hakim rejimin hökmüylə qarışqa həyatına çevrilmiş insanları düşünür və özümü güclə ağlamaqdan saxlayıram…

Bəlkə indi də var, bilmirəm, 60-70 ci illlərdə, xüsusən Yasamal tərəfdə, şəxsi həyəti olanlar beş-altı xırda otaq tikib verirdilər kirayə, əsasən tələbələrə. Belə həyətlərdə hamı bir-birinə yad idi və hamı bir-birini güdürdü – kim işıq yandırdı, kim hamama girdi, kim rmiminlə danışdı… Bakıda da elə bil yerli camaat, bakılılar yoxdur, varsa da azdırlar, bir ucdan qəbir daşlarına bənzər binalar ucaldıb verirlər kirayə, hamı da bir-birinə yaddır…

Əlbəttə, bu, yaşı ötmüş adamın təəssürüdür. Şübhə etmirəm ki, baxdığımız eyni mənzərə gənc qardaşoğlumda tamam ayrı fikirlər doğururdu. Mənim qəbir daşına bənzətdiyim binalarda o, həyat görürdü, həyat eşqiylə yanan və və heç vaxt ölməyəcəklərinə bir damcı qədər də şübhə etməyən insanlar görürdü…

Mən haçansa, qardaşoğlumdan da bir neçə yaş cavan vaxtlarımda Azneftdə, elə həmin nöqtədə dönə-dönə dayanmışam. İstiyə onda da dözümüm yox idi. O vaxtlar avtomatdan üç qəpiyə su içirdik. İçirdik, qarnımız köpürdü, susuzluğumuz elə yatmasa da, kefimiz durulurdu…

Ancaq onu deyim ki, qəbirqazan haqqında şeri elə o vaxtlar yazmışam…

Bakı gecə şəhəridir. Ağac kölgəsindən mərhum olmuş iblis şəhərinə gecə özü kölgə salır…

İndi dəniz qırağındakı şeytan çarxının yerində ya yaxınlağında belə bir çarx vardı. Yay sessiyası vaxtı xaçmazlı Əkrımlə ora gedər, bu çarxa minib hərlənərdik. Şəhər yalnız şeytan çarxından yaxşı görünürdü…

Çarxda bur dəfə hərlənmək 20 qəpiyə idi…

Şəkil 2 sent. 2014- də telefona çəkilib

Bakı gecə şəhəridir… 

23 sentyabr 2014 Samara