Qayalar altından coşub çıxan su,
Ağac gəmiləri atıb-tutan su!
Həsənlə Hüseynin həsrətisən su!
Bağ ilə bostanın ziynətisən su!
Ayişə, Fatimə nemətisən, su!
Səni şahbaz atlar gəlib içər, su!
Üstündən dəvələr aşıb keçər, su!
Yurdumdan bir xəbər bilirsənsə, de!
Qurban qara başım sənə, tələs, de!
13.03. 2021, Samara
Qohum-qəbiləli, günləri coşqun!
Qulana, sığına, keyikə qonşu!
Yurdum, yağı səni taladı hardan!
Boşalmış yurd qalıb uca binamdan,
Oturan yer qalıb qoca anamdan,
Qalıb burda Uruz oxundan nişan,
Bəylərin cıdıra çıxdığı meydan.
Mətbəxdən ocaqdır qalan, qaralan.
14.03. 2021, SAMARA
Allah deməyincə düzəlməz işlər,
Kişinin qazancı Tanrıdan gələr,
Qəzası əzəldən yazılıb qulun,
Əcəlin vədiylə yetişər ölüm.
Çıxan can qayıtmaz, dirilməz ölən,
Bu Qara dağ boyda sərvəti olan,
Ha yığa, qismətdən çox yeyə bilməz,
Sular qarışmaqla dənizə dönməz.
Tanrı sevgisi yox təkəbbürlüyə,
Könlü uca tutan başına döyər.
Saxla — oğul olmaz yad balasından,
Böyüyüb gedəcək yada salmadan.
Kül təpəcik olmaz, kürəkən – övlad.
Eşşək qatır olmaz yüyənləsən də,
Kəniz xanım olmaz don geyinsə də.
Lopa-lopa yağa qar, yaza qalmaz,
Çəmənin yaşılı payıza qalmaz.
Gözləmə bez olar əski pambığın,
Düşməndən dost olmaz, hədərdi qayğın.
Ağaclar qırılar yol çəkiləndə,
Qılıncdır döyüşdə sonu həll edən.
Kişi ad çıxarmaz qıymasa mala,
Qız gərək öyüdü anadan ala.
Oğul süfrə açar, görsə atadan,
Bir göz işığıdır ataya oğlan.
Ataya ümiddir ağıllı olan.
Ata mal qoymasa, neyləsin oğlan.
Başda dövlət yoxsa, nə fayda maldan…
Ağılsız adamın şərindən sizi,
Xanım, qoy saxlasın Tanrının hifzi…
13.03. 2021, Samara
Qəribə yerdəyəm mən,
Dili də qəribədir.
İsim nə qədər desən,
Sifət hər şeyə birdir.
—
Kişi rus kişisidir,
Qadın rus qadınıdır,
Rus küləkləri əsir,
Yağır rus qarı burda.
—
Rus göyüdür göy ancaq,
Günəş rus günəşidir.
Rus ağacıdır ağac,
Meşə rus meşəsidir.
—
Burda Volqa rus çayı,
Rus çörəyidir çörək,
Eşq rus eşqi sayılır,
Rus ürəyidir ürək.
—
Bu yerə düşüb əsir,
Əsrdir yaşayıram.
Rus küləkləri kəsir,
Döyür rus yağışları.
—
Aşılayır dərimi,
Haçandır rus iqlimi.
Bircə bacara bilmir,
Dəyişdirə dilimi.
—
Bilmirəm rus ürəyi,
Rus məhəbbəti nədir,
Ancaq rus qəribliyi,
Ürəyimi göynədir…
11. 03. 2021, Samara
«Beovulf» (qəd. ing. Beowulf — hərfi tərcümədə «arı canavarı», yəni «ayı») — eramızın təxminən VIII-XI əsrlərinə aid olan qədim ingilis dilində yazılmış Anqlosaks qəhrəmanlıq dastanıdır. 3182 sətirlik bu dastan qədim ingilis dilində yazılmış ən böyük poemadır və anqlosaks ədəbiyyatına aid nümunələrin 10%-ni təşkil edir. Əlyazması Britaniya Muzeyində saxlanılır.
Dastanda Qeotlar qəbiləsinin qəhrəmanı Beovulf öz dəstəsi ilə Danların kralı Xrodqara kömək uçün onların torpaqlarına yola düşür. Hadisələr Skandinaviyada, indiki Danimarka və İsveç torpaqlarında baş verir. Dastanda Beovulfun nəhəng Qrendel, onun anası və əjdaha ilə mübarizəsi təsvir olunur. Son vuruşmada Beovulf ölümcül yaralanır.
Məşhur ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkien bu dastanı tədqiq etmişdir.
2021-ci ilin fevralında Bakının «Elm və təhsil» nəşriyyatında anqlosakson dastanı «Beovulf»[1]1 Azərbaycan dilində çapdan çıxmışdır.[2] Poemanı qədim ingilis dilindən Rusiyada yaşayan şair və tərcüməçi Xeyrulla Xəyal 2018-ci ildə tərcümə etmişdir.
Poema onbirhecalı (6+5) ölçü ilə tərcümə edilmiş, orijinaldakı misralarn ümumi sayı (3182) saxlanılmışdır. Mümkün olduqca, tərcüməçi alliterativlik prinsipinə əməl etməyə çalışmışdır.
Qeyr etmək lazımdır ki, qədim ingilis eposunun bütünlüklə alliterativ şeirlə qoşulduğu və yazıya alındığı barədə indi hətta mütəxəssislər tərəfindən də təsdiqlənən iddia yalnız qismən doğrudur. Alliterativlik eposun ayrı-ayrı fraqmentlərində aydın görünsə də, bu element bütün poema üçün səciyyəvi deyil.
Poemanın finalından:
Xaraba saxlancdan çıxan nə varsa 3163
Toplayıb quryanda dəfn elədiər.
Qumlu torpaq aldı qəhrəmanların
İrsini, qızıllar yəqin indi də
Ordadır, onlardan qabaqkı kimi
Xeyir yox bir kəsə; on iki atlı 3168
Çapdı ətrafında təzə təpənin,
Əyan oğulları, cəsur igidlər,
Beləcə krala yas tutub onlar,
Onun həyatından danışırdılar,
Sayaraq möhtəşəm əməllərini, 3173
Tükənməz ehtiram ifadəsiylə.
Bu, qədim adətdir, əgər bir insan
Sayğılı olubsa rəhbərə sağkən,
Yola sala gərək sayğılı sözlə
Onu son mənzilə. Geat xalqı da 3178
Ötürdü rəhbəri belə şərəfli.
Dedilər layiqdi ən böyük ada,
Bütün krallardan ən əliaçıq,
Xalqına ən yaxşı qayğı göstərən. 3182[1]
Nəşrin redaktoru və ön sözün müəllifi filologiya elmləri doktoru professor Həbib Zərbəliyevdir.2[3]
Иосиф Бродский написал цикл стихотворений о своих одноклассниках и одноклассницах. Никого не пожалел, всех вывел на чистую воду…
Одно из стихотворений Иосиф Александрович посвятил Швейгольцу – имя не называется.
«Здесь жил Швейгольц, зарезавший свою
любовницу — из чистой показухи.
Он произнес: «Теперь она в Раю»…»
Итак, в то время как его одноклассник мечтал о Нобелевской премии, Швейгольц зарезал свою любовницу. Теперь мать его, то есть Швейгольца, «…скитается по адвокатам». Вот она садится в троллейбус. «Троллейбус полн», — уточняет будущий лауреат нобелевки. И вдруг в этом битком набитом ленинградском троллейбусе «грузин кричит над ухом «Сулико».
Надо полагать, что прямо над ухом мамы Швейгольца.
Как ни силился, не смог представить себе, чтобы грузин в битком набитом троллейбусе кричал «Сулико».
Может, в троллейбусе был приемник и по нему передавалась грузинская песня?
Иосиф Александрович настаивает, что именно грузин-пассажир кричал над ухом мамы Швейгольца «Сулико»…
Эта музыкальная картина страшнее, чем рассказ о том, что Швейгольц зарезал свою любовницу…
Что-то грузины не «ндравились» Иосифу Александровичу…
Чуть позднее, в начале семидесятых, у него появился весьма серьезный повод не любить грузин.
Приехавшая в Москву на стажировку молодая итальянская красавица, к тому же графиня, решительно отказала Иосифу во взаимности. Иосиф, который, как один из персонажей Вуди Аллена, хотел переспать со всеми женщинами, сильно оскорбился и приревновал Мариолину де Дзулиани к молодому философу Мамардашвили. Иосиф настолько возненавидел грузина, что в своем эссе его называет «армяшкой». То, что слово «армяшка» Бродский считал ругательным, несомненно…
К счастью, в то время Бродский про азербайджанцев ничего не знал. Даже молодых людей, торгующих цветами у Белорусского вокзала в Москве, презрительно называет грузинами…
03. 03. 2021, Самара
«Шел Новый Год. Поддельная хвоя
свисала с пальм. Вдоль столиков кружился
грузинский сброд, поющий «Тбилисо»».
пишет Иосиф Александрович Бродский в 1968 году, еще будучи советским гражданином.
А если бы грузин написал «еврейский сброд»?
Этому грузину, думаю, запретили бы въезд во все цивилизованные страны, а МОССАД включил бы его в свой черный список, и, подослав в Грузию секретного агента, грохнул бы на смерть…
А евреи по сей день продолжали бы осуждать Грузию за нанесенное им тяжелое оскорбление…
“Azadlıq” adlanır ən yekə meydan,
Küçənin göyçəyi – “İstiqlaliyyət”.
Küçə adlarından, meydan adından,
Dadır dəyərləri ölkə və millət.
—
Yayır həndəvərə ətrini benzin.
Tərpənir maşınlar sıx sıralarla,
Yox sayı bahalı limuzinlərin.
Baxsan, dəbdəbəsi gözünü yorar.
—
Uşaqdır elə bil, boyu bir tikə,
Ayaqsız qayıdıb yaxın hərbdən,
Şığıyıb düşmənə şir kimi bəlkə,
Qırağa qısılıb indi yol gedən.
—
Keçib limuzinlər yanından gedir,
Yox ona boylanıb bir an göz dikən.
Əsgəri hay-haray, tıxac tərlədir,
Vəıziyyət ağırdır cəbhədəkindən…
—
Gedir limuzinlər, gedir axınla,
Müzəffər əsgəri qabaqlayaraq.
Dünən o, qabaqda qan axıdanda,
Bunlar çəkiliridi dala, daldaya…
01.03. 2021, Samara
Hacıbaba Hüseynovu bir dəfə yaxından gömüşəm. Keçən əsrin yetmişinci illərinin ortasında yay sessiyası vaxtı təsadüfən Yasamalda bir məhəllə toyunun yanından keçirdik. Küçədə yekə kənd toyxanası qurulmuşdu. Çox ertə idi. İçəridə adam az idi, çoxu da gənclər və uşaqlar: tum çırtlayan kim, dondurma soran kim…İş yaşında olan gənclərin üzləri ya ağır əməkdən, ya anaşadan, ya qıt və keyfiyyətsis yeməkdən və ya bunlraın hamısından təbii rəngini itirmiş, bozarmışdı.Toy yəqin ki, kasıb toyu idi və yığılanlar da zəngin deyildilər. Ancaq burda bir nəfər oturuşu, baxışı, ədaları ilə rəiyyətini yoxlamağa çıxmış padşaha oxşayırdı.
Bu adam müğənni Hacıbaba Hüseynov idi. Yanında da Ağasələim Abdullayev. Tarzən də padşahın yanında əyana bənzəyirdi…
Hacıbaba Hüseynov elə şahanə oturmuşdu ki, elə ləyaqət göstərirdi ki, bu kasıb toyxanada yaranan əzəmətə böyük konsert salonları həsəd apara bilərdilər…
Hacıbaba Hüseynovda Jan Qabendə, Bert Lankasterd olan kişi gözəlliyi və məlahəti vardı. O da müxtəlif keşməkeşlər səbəbiylə sosial dibə ensə də, ləyaqətini saxlayan, qadınları bir anda məftun edən, onlarla qalant, şahanə rəftar edən və bu kübar rəftarla ən düşgün qadında belə şəxsi ləyaqət duyğusu oyadan nadir kişilərin rolunu oynaya bilərdi. Təəssüf ki, Azərbaycanda kinematoqraf yoxdur…
Azərbaycanda ssenarini prezidetən doyub-dolanmadan pul, ev istəyən Ramiz Rövşən yazır. Belə şərəfsiz adamın yaratdığı kişi surətində hardan ləyaqət olar?
Siz Hacıbaba Hüseynovun şəkillərinə baxın. Necə geyim zövqü varmış! Hələ sovet dövründə necə eleqant paltolar, plaşlar tapırmış! Şlyapa başında necə oturur!
Mən son vaxtlar Hacıbaba Hüseynovun yazılarına qulaq asıram, toyda yazılanlara da. Həmişə məni güldürən bəy tərifini də Hacıbaba Hüseynov elə şirin, elə ürəkdən oxuyur ki, gözlərimdən yaş axır…
Alim Qasımovun ifasında çox məziyyətlərin mənşəyi Hacıbaba Hüseynovun sənətindədir. Hacıbaba sənətə heçyerdən gəlib, yəni öz oxu üslubunu özü yaradıb, ondan əvvəlki müğənnilərin içində eləsi yoxdur ki, deyəsən Hacı ondan nəsə öyrənib. Ancaq Hacının məktəbi var. Alim Qasımov başqa olmaqla çoxlu tanınmış müğənni bu məktəbin şagirdidir.
Hacıbaba Hüseynov şeir vurğunu olub, əruzlu şeiri hamıdan yaxşı bilib, yəni sinədəftər olub, özü də yazıb. Düzdür, Hacının yazdığı şeirlər onun vokalı səviyyəsində deyil, ancaq indiki müğənnilər üçün Hacının poeziyaya münasibəti örnək olmalıdır.
Yasamal toyu yadımdan çıxmır. Hacı şahanə oturuşuyla gözümün qabağındadır. Yəqin Napoleon Lonqvudda sürgündə olarkən beləcə ləyaqətini saxlayırmış.
Xatirən önündə baş əyirəm, sənətkar!
Xeyrulla Xəyal
26.02. 2021
Müvəqqətidir insan,
Gedərsən, gedərəm mən.
Olmayıb, olmaz qalan,
Qurdla qiyamətəcən.
—
Çalışır hərə bir cür,
Qala, dura əbədi.
Uşaq ağacı cızır,
Əbədiləşsin adı.
—
Gedəndən nə qalacaq?
Pulu, dövləti, adı?
Ya vaxta bənddir ancaq —
Hamı unudulandı?
—
Sökülər, nə tikərik,
Yığdığımız dağılar.
Duman tək çəkilərik,
Yaddaşlardan, vaxtı var…
—
İtər sorağın, adın,
Yığsan da nə qədər sən.
Zəngin həyat yaşadın,
Yerin boş görünərsə…
26.02. 2021, Samara
