ATAMLA SÖHBƏT

20.03. 2020

  ölümünün ildönümünə

Birdən görüşsəydik çaşardın yəqin,

Görəndə uzanıb sinəmə saqqal.

“Bala, dəllək Qulam ölüb?” deyərdin —
O vaxt belə saqqal saxlamırdılar…

 

 

Dəllək Qulam ölən haçandı, lələ…

Ölüb məktəblərin müəlliməri,

Ölüb papaqçılar, ölüb dərzilər,

Sən tanıyanların qalmayıb biri…

 

 

Gedir daşqoyanı, gedir ustası,
Gedir hamamçısı, gedir dəlləyi.
Ölüb lap ən nəhəng dahisi getsin –

Dünya həminkidir, dəyişən deyil…

 

 

Mən də həminkiyəm… Sənin kimiyəm,
Özüm uğursuzam, zəhmətim hədər.

Tanrı cənnətinə, cəhənnəmə həm,
Ancaq inanmıram mən sənin qədər.

 

 

Məni də dünyanın fikri aparır,
Mən də itirirəm tez-tez eynəyi.

Nəfəsdən düşürəm, evi axtarıb,
Eynəksə gözümdə — kimim var deyə?…

 

21. 05. 2020, Samara

“AĞRIYLA HƏMİŞƏ ATAM DEYİRDİ…”

U LENİ. KİNO

Ağrıyla həmişə atam deyirdi:

“Uşaqlarım mənə oxşamadılar!…”

Biz onun özü tək zirək deyildik,

Həvəssizdik işə, çalışmağa da.

 

 

Güzgü qabağında dayansam haçan,
Atamı görürəm hər dəfə sanki.

Bir azca fərqqlidir, uzundur saçım,
Saqqal sarıdan da bir az fərqliyik.

 

“Qolçomaq” damğası adında vardı,
Əngəli çıxardı saqqalın hökmən.

Dəlləyi üzünü elə vurardı
Ki, saqqal həm vardı, yoxdu saqqal həm…

 

 

Saqqallı…saqqalsız… Atam, oxşarıq,
Tale oxşarlığı aramızda var.

Hərçənd tək yaşadım, yox uşaqlarım,

Qınayam onları, ya məni onlar…

 

 

Dağıldı yığıdğın, ya dağıtdılar,
Ödə, zəhrmara döndü daddığın.

Bunu sənin üçün demişdi Tövrat:

“Ev adamlarıdır insana yağı”.

 

 

Mən də sənin kimi çalışdım hədər,
Düşünüb nə yazdım – yellər apardı.

Zirək olmasam da, axıtmışam tər,

Kimə nə yetişər? Haçan və harda?

 

 

Keçələt kolazın donanma idi,
Sükanı saxlardın sərt, yorulmadan.

Okean gəmisi ya qayıq adi –

Bizi sularında qərq edər zaman.

 

18. 04. 2020, Samara

HEÇ ZAMAN HEÇ NƏYİ ARZULAMADIM…

U LENİ. KİNO

Pay ala bilməzdik özgə əlindən,

Qonşuda da çörək, çay qadağandı.

Ağlımız kəsəndən deyərdi lələm:

“Çox insan suyu da başa qaxandı”.

 

 

Kişinin zəhmi də elə ağırdı,

Qorxardım yay günü su alıb içim.

Elə bil hər yerdən mənə baxırdı,
Su da boğazımda olurdu pərçim.

 

 

Sonralar çıxmadı qorxu canımdan,
Daş kimi uduldu özgə tikəsi.

Mənə haram oldu doğma bacımdan,
Doğma qardaşımdan alıb nə yesəm…

 

 

Ayrı istəklər də içimdə qaldı,
Nə şöhrət dilədim, yüksəliş nə də.

Heç nəyi heç zaman arzulamadım,
Bəlkə təvazödür, qorxu bəlkə də.

 

 

Bunusa lələm yox, demişdi Tanrım:

“Dövlət də, övlad da fitnədir sənə…”

Çəkindim Tanrıdan, bəlkə utandım,

Yayındım ev-eşik, mal həvəsindən…

 

16. 02. 2000, Samara

TƏZƏ EV

U LENİ. KİNO

keç günahımdan, lələ…

O ev tikilmişdi üç ya dörd ilə,
Tikinti üstündə Kişi əsirdi,
Ömrünün sonuncu layihəsiydi,

Nə olub əvvəlsə, çevrilib külə…

 

 

Özülə alındı Qaradağ daşı,

Salyandan sementi, qumu daşındı.

Biçdilər damının qamışını da,
Saman gətirildi bir neçə maşın.

 

 

Dərələr qazıldı boy bərabəri,
Suvağa, kərpicə tutuldu palçıq.

İki kərpickəsən – peşəkar, qoçaq,
Qəlib oynadırdı mahir əlləri.

 

 

Taxta işində də qoşaydı usta,
Biri Tapdıq idi, biri də Eldar.

Çığırtma plovu yeyib hər nahar,

Baltanı, çəkici vurdular asta.

 

 

Kişi də yolunda girinc Salyanın.
Taxta gah çatışmır, gah da ki, mismar.

Yaxşı ki, şəhərdə adamları var,
Var hörmət qoyanı, var tanıyanı.

 

 

Gah işinə gedir, gah da vaxt tapır,
Ustanı fəhləni yoxlayır hərdən.
Hesabat istəyir evdəkilərdən,

Yarı eşitməmiş söyür, qarğıyır…

 

 

Sona yetişmədə ev tikintisi,
Təzə sütunlardan xələt asılır.

Xələfə vurulur, banı da hazır,
Qızarır qırmızı kirəmit üstü.

 

 

Hər gün əllərində yekə vedrələr,
Dikin torpağını daşıyır Kişi.

Görür əjdahalar görməyən işi:

Dolur zəhmətiylə dərin dərələr…

 

 

Payızda, heyvalar  yayanda ətir,
Narlar partlayanda ehtirasından,
Köçü durnaların başlayan zaman,

Köçüb təzə evə ailə gedir…

 

 

Gedir xalça-palaz, gedir qab-qacaq,
Gedir yorğan-döşək, paltar – hər nədir,
Gedir uşaqların kitab-dəftəri,

Uşağa da nə var – sevinir uşaq…

 

 

Canının ağrısı çıxır Kişinin,

Ocaq qırağında canı-qızınır.

Gözaltı seyr edir  oğul-qızını,
Sevinc əvəzinə oyanır kini…

 

 

Ev təzə, havası həmin yenə də.
Narahat gülürlər dodaq qaçanda.

Yenə qapı örtən, qapı açan da,
“Xaraba qalasan!” deyir ürəkdən.

 

 

 

Yenə künc-bucaqda var ağlayanlar,
Böyüklər kiçiyin içir qanını.

İnciyir, incidir Kişi hamını,
Ürəyi yaradır, əlləri qabar…

 

 

 

Qalxır ibadətə beş dəfə gündə,
Diz çökür, başını yerə endirir.

Yeyib çay-çörəyi işinə gedir,
İnanır var onu işə göndərən…

 

28. 12. 2019, Samara

“ALLAHU ƏKBƏR!”

U LENİ

Görsə evdə nizam pozulur əgər,
Lələm namazı da kəsə bilərdi.

Qəzəblə deyərdi “Allahu əkbər!”,

Şuluqçu özünü ələ alardı.

 

 

 

Çəkidə, ölçüdə aldadılan vaxt,
Kimdənsə ağ yalan eşitsə əgər,
Sözündən çıxanda uşaqlar, arvad,

Qəzəblə deyərdi: “Allahu əkbər!”

 

 

 

Beləcə itirib hövsələsini,

İnsan baltaya da əl ata bilər.

Elə ki,  cinayət məcəlləsini,
Xatırlar – soyuyar, özünə gələr…

 

 

Bomba yaranmışdı içində kindən,
Partlasa, yayardı qurğuşun, zəhər.

Özünü, ətrafı məhv eləməkdən,

Lələmi saxlardı “Allahu əkbər!”

 

 

“Allahu əkbər”lə alardı ələ,
Özünü, haçan ki, qanı qaynadı.

Razıydı Allahın böyüklüyüylə,
İradı dünyanın nizamınaydı.

19. 12. 2019, Samara

QƏBİRİSTANDA SÖHBƏT

        Lələmin xatirəsinə

 

— Bu qəbir kimindir? – Cahangirindir.

Görənlər deyirlər zəhmi ağırdı,
Özü ağırlıqda qızılı vardı,
Ancaq arvad-uşaq dağıtdı, yedi.

 

 

Bu da uşaqları. Hamısı deyil,

İkisi Salyanda basdırılıbdır,
Biri Neftçalada. Biri də vardı,
Saç-saqqal uzadır, gəzirdi veyil.

 

 

Mal-qara dalınca gedən deyildi,

Elə şeir yazdı, məqalə yazdı,
Axırda bir yerə çıxmadı yazıq.
Heç yeri-yurdu da  bilinmir indi.

 

 

-Durur? – Çətin dura. Qalmaz indiyə.

— Nə əcəb bəs bura gətirməyiblər?

— Hardan? Bilən vardı yerini məgər?

Bir ətək xərci var gətirməyin də…

 

 

— Deyirsən Cahangir ciddi kişiydi?

— Ciddiydi. Doluydu altı qızılla,

Ancaq yarımadı oğulla, qızla.

Hamıdan yarıtmaz kiçiyi idi…

 

23.11. 2019, Samara

KÜLƏKLƏR

     Lələmin xatirəsinə

Molla məktəbində aldığı təhsil,

Qurandı və ərəb əlifbasıydı.

Keçələt kolazı çəkməyə qırx il,
Artıqlamasıyla bu da bəsiydi.

 

 

Üstünü, altını Kürün bilirdi,
Bələddi axarın xassələrinə.

Ən çox da bildiyi küləklər idi,
Bilirdi ki, hardan, haçan nə əsər.

 

 

Hər mehin adını bilirdi əzbər,
Qabaqdan duyurdu qasırğaları.

Dəiyşir çəpinin səmtini bəzən,

Bəzən suvatdan da uzaq qaçırdı.

 

 

Külək güc gələndə söyər, qınardı,
Külək tanrısıydı özü elə bil,
Küləklər içində hər cürü vardı:
Mələyə, şeytana bənzəyənləri.

 

 

Oğul-uşağıyla danışan sayaq,
Kişi danışardı küləklə bəzən.

Heyf, həm küləklər, həm oğul-uşaq,

Yayınırdı onun itaətindən…

 

 

Əlləri qabarlı həqir qəhrəman,

Əməyə sevgili, həm qoçaq kişi.

Kolxoz küləyiylə varı dağılan,
Bolşevik gözündə qolçomaq kişi.

 

 

Küləyi tanıdın sən hənirindən,
Burnunu yeləsə tutmadın ancaq.

Dünyanın bir ucqar, uzaq yerində,
Yaşadın ömrünü qasırğa sayaq.

 

14.05. 2019

Samara

KÜR ƏHVALATI

KÜR 7

                  lələmin xatirəsinə

Köhnə evimizin bağdı qabağı,

Çəpərdən o yana kənd yolu vardı.

Qayalı sahildi yolun qırağı.
Kürün yatağıydı qayanın altı.

 

Bizimdi üzümlü, narlı bağıyla,

Yastı-yapalaq ev yulğun çəpərli.

Yol camaatındı, kolxozun ya da,
Kür də özbaşına axırdı elə.

 

Bezikib elə bil öz yatağından,

Onu dəyişirdi, yeyib qayanı.
Yola da girişdi bir qırağından,

Çəpəri apardı, bir az dayanıb.

 

Sonra bağa girdi, üzümü, narı,
Kökündən qoparıb aldı qoynuna.

Yazın gələn vaxtı hampazor, harın,
Daşıb az qalırdı çıxa eyvana.

 

İldə üzü bir yol gülməyən lələm,
Təzə ev tikirdi aralı Kürdən.

Bir vaxt bolşeviklər lüt elədilər,
İndi su yeridi üstünə birdən.

 

Söyməzdi soveti, bolşevikləri,
Deyəsən yanmırdı itirdiyinə.

İndi də üstünə görüb Kür gəlir,
Yaş yox, axıdırdı alın tərini.

 

Ona tale idi sovet də, Kür də,
Taleyə həmişə baş əyən idi.

Nə acığı vardı, bizə tökürdü,

Tale qarğışıydıq, tale deyildik.

 

15.11. 2018

Samara

KƏNDƏ İŞIĞIN ÇƏKİLMƏYİ

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ. 1961-Cİ İLİN YAZI

KƏNDƏ İŞIQ ÇƏKİLMƏYİ

 

Təzəcə uçmuşdu Yuri Qaqarin,

 Yaxşı yadımdadır, onda yaz idi.

Ya uçuşa qalmış cəmi beş-on gün,

Bizim kəndimizə işıq çəkildi.

 

Nə vaxtdan görürdük gəlmə adamlar,
Dirək basdırırlar yol qırağına.

Sonra da dirəyə dırmanırdılar,

Caynaq keçirərək hər ayağına.

 

Kosmonavt ya kosmos kimdi anlayan? —

Bizim qəhrəmanlar bu kişilərdi.

Dirəyın başında orbitə çıxan

Onlardı —  nəhayət  işıq gəlirdi!

 

Axşam iki lampa bizdə yanardı.

Quran oxuyardı lələm biriylə.

Birinin başında məməm yamardı,

Yazıb-oxuyardıq bir yer eləyib.

 

Demirdik lampanın işığı qıtdır,

Bizdə görən yoxdu gur işıqları.

Bəlkə də neft iyi baş ağrıdırdı,

İnsan ağrıya da öyrəşik olur…

 

Şəhərəcən yeddi kilometrdi,
Guya yaxındaydı kommunizm də.

Kənddəsə qaraldır tüstüsü neftin,

Şüşəni. Su qatır dükançı bizdə…

 

Onda birinciyə gedirdim hələ,

Çəlimsiz, balaca, dil uzun, acı.

Dünyanı tüstüdə, hisdə görürdüm,
Qorxurdum işığa çıxmağa ancaq…

 

O gün bizim evə iki-üç kişi,

Gəldi avadanlıq dolu maşında.

Məftili məftillə tutub baş-başa,

İliç lampasını alışdırdılar.

 

İlk dəfə işıqda qəlbi qarsıdan,

Hüsnü, cazibəni gördüm onda mən.

Qadın gözəlliyi belə sarsıdır,

Bilirsən fəlakət olacaq hökmən…

 

 

Salyanın, Bakının gur işığıyla,

Tanış lələm baxdı heç nə demədən.

Quran oxuyandı, bu fani dünya,                          

Ona işıqla da cəhənnəm idi…

 

03.10.16

Samara

 

İNƏYİN SATMAĞA APARILMAĞI

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ, 1963-CÜ İL, PAYIZIN ƏVVƏLİ

İNƏYİN SATMAĞA APARILMAĞI

                  Azad QARADƏRƏLİYƏ

 

“Sən burdan itələ, sən də çək ordan!”

Lələm qışqırırdı köməkçilərə.

İnəksə suvatın lap qIrağında,

Durub dirəmişdi özünü yerə.

 

Gündə su içdiyi həminki Kürdü,

İndi salırdılar özünü suya.

Alma gözlərindən yaş tökülürdü,

Elə bil gedirdi başı baltaya.

 

Kolazda oturan çəkir ciyəni,

Daldan itələyən ağac döşəyir.

Üzülür ayağı birdən inəyin.

Büdrəyib özünü toxuyur Kürə.

 

Kolazı çəpləyir lələm oturub,

Mal, ciyəsi əldə üzür yanaşı.

Mən də oturmuşam sarımı udub,

Çaşdırıb halımı malın təlaşı…

 

Lap iti vaxtıdır Kürdə axarın,

Lələm təngnəfəs, lələm qəzəbli.

İnəyin gözündən yenə yaş axır –

Canavar ağzında üzür elə bil.

 

Çatırıq o taya. Özü dırmanır,

İnək, büdrəsə də, suvata burda,

Alma gözlərinin yaşı dayanmır.

Titrəyib suyunu yazıq sıçradır…

 

Asfalt qırağıyla çıxırıq yola,

Lələm əldə ciyə düşür qabağa

Arxadan qovuram mən də çubuqla, —

Salyana gedirik malı satmağa.

 

İndi də gözümün qabağındadır,

O yol ki, uzandı günbatanacan.

Lələm acıqlıdır, qaşqabaqlıdır,

Titrəyir, nədənsə qurumur heyvan…

 

Sabir dayımgildə gecəni qaldıq,

Səhər malı satdı bazarda lələm.

Gəzişib ayında-oyundan aldı,

Vurdu saqqalını surralı Qələm…

 

İndi mən lələmin həmin yaşında,
Ölkədən ölkəyə adlamışam mən.

Həm ömür uzandı, həm də yol, indi,

Canavar ağzında özüməm üzən…

 

30.09.16

Samara