Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

TEOFİL QOTYE. GİZLİ YAXINLIQLAR

gautier_big-min

Affinités secrètes

Qədim bir məbədin frontonunda,
İki mərmər sütun, yaşı üç min il.

Yunan səmasının mavi fonunda,
Bəyaz arzuları baş-başa gəlir;
Donuq sədəflikdə Afroditanı

Anımla göz yaşı dalğa tək axır.

Sözlər danışırlar çətin anlanan,,

Girdaba gömülən iki mirvari.
Xeneralifedə suların hər gün,
Hönkürtü qoparıb ötüşən yeri,
Boadbil vaxtından iki qızılgül,

Çiçəkləyir, çiyin-çiyinə verib.

 

Qübbələri üstdə Venetsiyanın,
İki ağ göyərçin altın ayaqlı,

May axşamı orda eşq yuvasına,
Çəkilib, pozulmaz ittifaqları.

 

Göyərçin, qızılgül, mirvari, mərmər,
Hər şey aşılanır, məhv olub gedir.

Mirvari əriyər, mərmər tökülər,

Gül-çiçək saralır, quş köçəridir.

 

Yerini tərk edən hər bir hissəcik,

Dərin bir putaya düşüb qalanır,

Köpür universal xəmir tək, şişir,

Və Tanrı istəyən şəklə salınar.

Gözlə görünməyən dəyişmələrlə

Ağ mərmər qar tək ağ bədənə dönər.

Qızılgül dodaqlar solursa əgər,
Başqa bir bədəndə çiçəklər yenə.
Yenə göyərçinlər şirin dinəcək,

Cavan aşiqlərin sinələrində.

Gözəl mirvarilər dişə dönəcək,
Gülüş mücrüsünə qapaq yerində.

 

Rəğbətin mənbəyi burda deyilmi,
Bütün amiranə şirinliklərə,
Onlarla könüllər tanıyır, bilir,
Onlar doğmadırlar bacılar qədər.

 
Yenilib bir ətrin cazibəsinə,
Bir incə şölənin, bir rəngin ya da,

Arılar çiçəyə şığıyar necə,
Atom da atoma doğru can atar.
Beləcə arzular xatirə gəlir,

Fronton üstündə, ya da dənizdə,

Şəffaf, sərin sulu fəvvarələrin,
Yanındakı şirin söhbətimiz də.

 

Qızıldan günbəzli qübbələr üstdə,
Qanad titrəyişi, odlu öpüşlər
Əhdə sədaqətli hissəciklərsə,

Can atır eşq ilə hələ görüşə.

 

Ötənlər sıyrılıb çıxır dumandan,

Unudulan sevgi yenə oyanır.

Al dodaqlar üstdə gələrək cana
Birdən öz-özünü çiçək tanıyır.

 

Parlaq gülüşlərdə ya da sədəfdə,
Görər mirvarilər öz ağlığını.

Cavan bir qadının dərisi üstdə,

Mərmər tanıyar öz soyuqluğunu.

 

Yenə göyərçinə şirin səs gələr,

Əks-sədasından iztirabının,

Öləziyər bütün müqavimətlər

Alar ürəyini tanımadığın.

 

Siz ey qabağında yanıb-əsdiyim,
Hansı gül, fronton ya  fəvvarələr,

Hansı qübbə birgə tanıdı bizi,
Çiçək ya görərçin? Mirvari, mərmər?

Fransızcadan tərcümə

03-05. 09. 2018

Samara

   TEOFİL QOTYE. FELYETONDAN SONRA

gautier_big-min

Après le feuilleton

Mənim sütunlarım sıralanıbdır,
Portiki üstündə felyetonların.

Onlar cinahıyla dayaq yaradır,
Həqiranə qəzet frontonuna.

 

Görmərəm düz bazar ertəsinəcən,

Mən ölü doğulmuş şedevrləri.

Səkkiz gün ərzində kefim istəsə,
Qovaram qapıma gələni geri.

 

Keçə bilməyəcək şütüyüb daha,

Melodramların sapları indi,

Mənim şıltaq qəlbim özü toxuyan,
Saf ipək iplərin çərçivəsindən.

 

İndi eşidirəm ürəyim necə,
Təbiət qarışıq nalə çəkir saf.

Dəbli kupletlərin daha girinci,

Deyiləm, onlardan başım ağrımaz.

 

Stəkan yanımda hayana getsəm,

Ondadır canımın ötən sağlığı.

Vururam şərabdan haçan istəsəm,

Köhnə arzulardır mənim qonağım.

 

Fikrimdən qıcqırıb bu nəfis şərab,

Bütün içkilərdən təmiz və şirin.

Salxımı qəlbimdən mənim yığaraq,
Həyat tapdalayıb gilələrini.

 

Fransızcadan tərcü

06-07. 09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. DƏNİZ QIRAĞINDA

gautier_big-min

Au bord de la mer

Əlləri titrədi, fikri yayındı,

İtirdi zirvədə ya da özünü —

Parlaq, bər-bəzəkli yelpici ayın
Mavi xalısına düşdü dənizin.

Əyilir yelpici götürməyə ay,
Uzanır gümüşü gözəl əlləri.

Qaçırır özünü yelpici ancaq,
Coşqun dalğaları o yəhərləyir.

Mən onu qaytarıb sənə verməyə,
Gözəl ay, girdaba lap atılaram.
Kaş ki, sən göylərdən enə biləydin,
Kaş qalxa biləydim səmaya mən ya.

Fransızcadan tərcümə

07.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. APOLLONİYA

gautier_big-min.jpg

 

Théophile Gautier (1811-1872)

Apollonie

 

Sevimli adında, Apolloniya,

Müqəddəs düzəndən yunan sədası.

Əsil harmoniya, çünki bu adla,
Gözəl Apollona doğma bacısan.

 

Sənin bu şahanə, möhtəşəm adın.

Mis ahəngi alar gəzən tək simi,
Fildişi mizrabla incə lirada,
Gözəldir eşq kimi, şücaət kimi.

 

O bir klassikdir, iradəsiylə,
Elflər baş vururlar gölün dibinə.

Delflərdə bu adı Pifiya yalnız,
Ləyaqətli idi  daşıya bilə.

 

Əntiq paltarını soyunan zaman,
Əyləşir o, qızıl üçayaqlıda.

Fatal bir duruşla tanrını hər an,
Gözləyir, tanrısa hələ də yolda.

 

Fransızcadan tərcümə

05-06.09. 2018

Samara

ŞARL BODLER. Ejen Fromantenə[i] özünü onun dostu adlandıran bir naqqalla bağlı

бодлер

À M. Eugène Fromentin à propos d’un importun qui se disait son ami 

 

Mənə söylədi ki, o, çox varlıdır,

Yatalaqdan ancaq yamanca qorxur.

 — Qızıla-gümüşə qəlbi bağlıdır,

Ancaq Operaya sevgisi çoxdur.

 

Dedi təbiətin o, dəlisidir,
Müsyö Koro ilə yaxşı tanışdır.

— Dedi ekipajı  yoxudur indi
Ancaq bu, tezliklə düzələn işdir.

 

— Dedi ki, mərməri, kərpici sevir,
Həm toran, həm qızıl meşələri də;

— Onun fabrikində üç usta var ki,
Adları hər yerdə eşidiləndir.

— Dedi başqa şeylər hələ bir yana,
Şimalda səhmi var düz iyirmi min.

Alıb heç-neçəyə, çıxıb rastına,

Oppenordun neçə çərçivəsini.

 

Deyir xırda-xuruş şeydən ötrü o,

Hara desən gedər ( Lyuzarşa da!)

Marşe de Patriarş özü görüb o,
Nədə neçə dəfə aldanıb hətta;

 

Deyir arvadını sevmir elə də,
Deyir biganədir anasına da,
Ancaq inanır ki, ruh əbədidir,
Deyir Noboyeni oxuyub guya.

Deyir ki, bəyənir cinsi həvəsi,
Guya ki, Romaya səfər zamanı,

Bir qadın, özü də vərəm xəstəsi,
Ona məhəbbətdən tapşırıb canı.

 

Turneyli boşboğaz nəfəs almadan,

Nə az, nə də ki çox, üç saat yarım,

Mənə həyatından danışdı dastan,
Beynimi-başımı apardı zalım.

 

Nələr çəkdiyimi sizə söyləsəm,
Söhbətim tükənib bitən deyildir,

Kinimi yeyərək dedim özümə:

“Kaş indi uzanıb yata biləydim!”

 

 

Bəzən bezikdirir oturduğun yer,

Ancaq getməyə də olmur əlacın,

Eləcə yanımı stula sürtür,
Deyirdim cırasan belə alçağı.

 

Adısa Bastondur bu monstrun
Qurtulub gəlibdir yəqin taundan.

Canımı Qaskona qaçıb qurtaram,

Ya gərək özümü boğam mən suda,

 

Əgər onu ölüm kimi qorxudan,
Parisə haçansa hamı dönəndə,

Görsəm yolda məni birdən haqladı,
Bu taun, turneyli bəla yenidən.

Fransızcadan tərcümə

01-02.09. 18

Samara

[i] Ejen Fromanten (1820-1876) – fransız rəsssamı və yazıçısı

 

ŞARL BODLER. AMİNA BOSKETTİ[i]NİN BRÜSSELDƏ DE LA MONNE TEATRINDA DEBÜTÜNƏ

бодлер

Sur les débuts d’Amina Boschetti Au Théâtre de la Monnaie à Bruxelles

 

Amina pərvazlanır, hərlənir, gülümsəyir;

Qall[ii] deyir: Bunlar mənə hamısı ağ yalandır,

Pöhrəlik nimflərindən söhbət əgər gedirsə,
Montagne-aux-Herbes-potagères-dədir məim tanıdıqlarım.

 

Şümal ayaqlarından gülən göünə qədər,
Ruh, dəli-divanəlik yayılır  Aminadan;

Qall deyir: “Uzaq olun, aldadıcı nəşələr!

Belə xoş hoqqalar yox mənin öz arvadımda”.

 

Duruşları müzəffər qadın, çalışırsınız,

Öyrədəsiz bayquşa nəğməni, filə valsı,

Leyləyəsə gülməyi, xəbəriniz yox ancaq,

 

Bütün bu zülmünüzə Qall deyəcəkdir: “Haro[iii]!”

Baxusun öz əlindən burqonu tez qaparaq,

Monstr deyinəcək: “Gətirin mənə faro[iv]!”

 

Fransızcadan tərcümə

30-31.08. 2018

Samara

[i] Amina Bosketti – görkəmli Milan balerinası

[ii] Orijinalda: Welche; almanları, xüsusən İsveçrə almanlarınin fransızlara və italyanlara verdikləri təhqiramiz ad

[iii] Haro – qışqırarq kiməsə acıq tökmək üçün işlədilən ifadə

[iv] Faro – şəkər və quzu əti qatılmış Belçika pivəsi

ŞARL BODLER.  HƏDDƏN ARTIQ ŞƏN OLANA

бодлер

À Celle qui est trop gaie

Başın, görünüşün, hərəkətlərin,
Gözəldir gözəl bir mənzərə qədər

Üzündə-gözündə təbəssüm gəzər,
Necə təmiz göydə yel əsər sərin.

 

Sənin əllərindən, çiyinlərindən,

Ətrafa bir işıq kimi yayılan,
Sağlamlıq qaytarar sənin yanından
Ötən qüssəlini həyata birdən.

 

Sarsıdar görəni, baş gicəllənər.

Sənin geyimində o rənglər ki var.
Şair xəyalında səhnə yaranar,

Başlayar bir coşqun rəqsə çiçəklər.

 

Bütün bu divanə biçimli paltar,
Rəmzidir ruhunda rəngarəngliyin.

Məni dəli edir divanəliyin,

Sənə sevgim qədər nifrətim də var.

 

Haçansa sevimli bağ içində tək,

Gəzib sürüyərkən əfəlliyimi

Birdən hiss elədim günəş elə bil,

Dağıdır sinəmi, mənə gülən tək.

 

Bütün bu yaz çağı, bu göy çöl-çəmən,
Elə ürəyimi aşağıladı,

Qisasını zərif çiçəkdən aldım,
Təbiətdə olan təkəbbürün mən.

Beləcə bir gecə istəyirəm mən,

İşrət saatının vurduğu zaman,

Bədən xəzinənə xəlvət atım can,
Qorxaq tək üstünə sürünüb gələm.

 

Füsunkar dərinə çəkəm qamçını,

Sıxam, bağışlanmış döşünü əzəm.

Titrəyən böyrünü sarsıda zərbəm,

Orda gen və dərin bir yara açam,

 

Baş gicələndirir ah, bu şirinlik!

İndi daha gözəl, daha da parlaq,
Dəyişmiş və təzə dodaqlarınla,

Bacım, zəhərimə əlavə də tök!

 

Fransızcadan tərcümə

28.08. 2018, Samara

+++++++++++++++++

Charles BAUDELAIRE
1821 — 1867

A celle qui est trop gaie

Ta tête, ton geste, ton air
Sont beaux comme un beau paysage ;
Le rire joue en ton visage
Comme un vent frais dans un ciel clair.

Читать далее

FRANCISCAE MEAE LAUDES[i]

бодлер

Franciscae meae laudes

 

Mən təzə nəğmələr deyərəm sənə,

Ey cavan maralım, rəqs eləyirsən,

Mənim ürəyimin təkliyində sən.

 

Tərtəzə çələnglə bəzənsin alnın.

Ey incə qadın,

Məim kimilərin günah yuyanı!

 

Sanki səxavətli Leta suyusan,

İçirəm mən sənin şirin busəni,
Ötürsən maqnitin cazibəsini.

 

Sən gəldin xilaskar bir ulduz kimi,

Ağır fəlakətə yaxınkən gəmi…

Götür mehrabına sən ürəyimi!

 

Ləyaqətlə dolu  hovuzsanmı sən
Ya əbədi gənclik fəvvarəsisən?

Hökm elə yenidən açılsın səsim!

 

O zaman ki günah qasırğaları,
Süpürdü yolları və çığırları,
İlahə, biz gördük sən xilaskarı

 

Natəmiz olanı oda qaladın,
Kobud nə vardısa, sən hamarladın,

Sağaldı, bərkidi xəstə olan da.

 

Ac bir yolçuyamsa, karvansarasan,
Qaranlıq gecəmə işıq salırsan.

Məni haqq yoluyla daim apar sən.

 

Ver mənə gücündən, bərkisin canım,
Suları mülayim, məlhəm hamamım,

Ətrafa xoş, şirin ətir yayanım!

 

Çanağım üstündə daim işıqlan,

Dualı, serafik suya salınan,
Mənə sədaqətlik kəməri olan!

 

Qiymətli daşlarla parıldayan cam,
Dadlı-duzlu  çörək və ləziz təam,
İlahi şərabım, ah, Fransiskam.

 

Şeir latınca orijinalından tərcümə edilib, Bodlerin latınca yazdığı əsərdir

29-30.08. 2018

Samara

[i] Mənim Fransiskamın tərifi (latınca)

++++++++++

Franciscae meae laudes
1857

Novis te cantabo chordis,
O novelletum quod ludis
In solitudine cordis.

Читать далее

KƏŞFLƏR, BİLİKLƏR GÜNBƏGÜN ARTIR…

KÜRÜN ÜSTÜ

Kəşflər, biliklər günbəgün artır,

Artır günbəgün də bilmədiklərim.

Başım, ha sındıram, anlamır artıq,

Ayağı biləni indikilərin.

 

Teleşəkillərin, telesəslərin,

Bilmirəm nə yolla yarandığını.

Mobil rabitənin prinsipləri,

Mənə, ha öyrənəm, qaranlıq qalır.

 

Adi hesab deyil indi rəqəmlər,

Bəs nədir? – Bu haqda yox təsəvvürüm.

İşi, idarəsi peyklərin də,

Mənə aydın olmaz, həsr edəm ömrü.

 

Aydan, ulduzlardan məlumatım az,

Ordan o yananı hələ demirəm.

Təhsilim yarımçıq, düşüncəm dayaz,

Yaşla əlaqəli geriləmələr…

 

Dünən bildiklərim çıxır yadımdan,

Yadımda qalanlar gümandır ancaq.

Bilmirəm hardayam, kiməm, hayandan,

Kimçinəm, neyçinəm və haçanacan.

 

Görəndə elmli indikiləri,

Düzü, utanıram nadanlığımdan.

Bircə təsəlli var: ən ümdə sirri,

Heç zaman, heç kimə demir yaradan…

                                                              21-25avqust 2009, Ərəbqardbəyli

ŞARL BODLER. ÜZÜN VƏDİ

бодлер

Les Promesses d’un visage

 

Sevirəm, ağuş gözəl, qıyıq qaşlarını mən,
Onlardır elə bil ki, yayan toranlıqları,

Çox qaradır gözlərin bəlkə, məndə onların,

Oyatdığı fikirlər yaslı deyildir hərçənd.

 

Bu zil qara gözlərin gözəl uyuşur sənin,
Qara da saçlarınla, parlaq, hamar yalınla.

Qara gözlərin mənə deyir xumarlanaraq:
Gözəl Pəri məşuqu, varsa əgər istəyin,

 

Gedəsən ürəyində bizim oyatdığımız

Ümidin və sevimli nəşələrin dalınca,

Bilərsən ki, göbəkdən sağrılarımızacan,
Gözə görünən nə var, həqiqətdir hamısı.

 

Taparsan iki iri, gözəl döşün başında,
Böyük, rəngi bürüncə bənzəyən medalları,

Buddapərəst dərisi kimi sarı-qaralı,

Hamar və məxmər kimi qarnın aşağasında
Bir zəngin topa tük ki, bacısıdır, doğrudan

 

 

Başdan boyun aşağı tökülən gur tellərin,

Yumşaq və qıvrılandır, onlar elə bil eyni,
Ulduzsuz bir gecəylə, həm dumanlı, həm qara.

Fransızcadan tərcümə

29.08. 2018

Samara

++++++++++++++++++

Charles BAUDELAIRE
1821 — 1867

Les promesses d’un visage

J’aime, ô pâle beauté, tes sourcils surbaissés,
D’où semblent couler des ténèbres,
Tes yeux, quoique très noirs, m’inspirent des pensers
Qui ne sont pas du tout funèbres.

Читать далее