Архивы

MÜŞFİQİN KƏLLƏSİ

03.jpg

“Yerə qabığından mərkəzinəcən,
Qan hopub” – deyibdir  böyük klassik.

Yerin harasını azca didəsən,
Torpağın altından çıxacaq sümük.

+

Ayaq sümükləri, qol sümükləri,

Qalaq-qalaq yatar kəllələr, ya tək.

Dişləri ağarır, ya da diş yeri,

Halımız dəyişir birini görcək.

+

“Paltarın altında elə hər insan,

Skeletdir” deyib başqa klassik.

İnsan sümüyünü gördüyümüz an,

Çoxumuz yolunu azır tələsik.

+

Xurma kölgəsində, çay qırağında,
Hurilər içində yer arzularkən,

Birdən qabağına kəllə çıxanda,

Sarsıdır dişini ağardan çənə…

+

Gediblər, durmadan gedir nəsillər,

Milyarddan birinin qalmır adı da.

Çürüyüb torpağa dönənə qədər,
Sümüyün elə bil öz həyatı var.

+

Dünən qan tökülən torpağı indi,
Çiçəklər bürüyür gözəl ətirli,

Bəlkə sümüklərin sayəsindədir,
Unudular dünya cinayətləri.

+

Öldürülənlərin tək bir əsrdə,

Toplanıb yığılsa kəlləsi əgər,
Ucalıqda Babil qülləsini də,
Ötər, ya ən hündür ehrama dönər.

+

Dünən bircə gündə bir məzarlığı,
Buldozer ağzına verən qoçaqlar,

Müşfiqin başını bu gün axtarır —
Şair kəlləsinə indi tələb var…

+

Kəllənin nə dili, nə də ki, beyni,
Adını çağırsan, deməz ki, kimdir.

Haqsız, məhkəməsiz güllələlənı,
Şou səhnəsinə çəkirlər indi.

+

Bütün qurbanların əgər kəlləsi,

Yığılsa, ən nəhəng ehrama dönər.

Ordan bir sümük də əgər çəkilsə,
Bu məbəd uçulub dağılıa bilər.

+

Verib kəllələrlə baş-başa indi,
Müşfiqin başı da kəllədir adi.

Şeir nədir, deməz heç adını da,
Ağır cinayətə sübut-dəlildir…

03.11. 2018

Samara

  TEOFİL QOTYE. MİLAD

gautier_big-min

         Noël

Göydə qara bulud, qardan ağ hər yer,

Zəng səsi ucalsın sevinc çalarlı!

İsa doğulubdur; — Məryəm əyilir,

Körpənin sevimli üzünə sarı.

 

 

Qotazlı pərdələr asılmayıbdır,
Körpəyə dəyməyə qışın soyuğu;

Təkcə pərdilərdən sallanıb qalır,

Örtüyə bənzəyən hörümçək toru.

 

Təmiz bəlim üstdə bədəni əsir,
Bu xırda körpənin, əziz İsanın,
Onu qızdırırlar nəfəsləriylə,

Gələrək öküzlə ulaq yaxına.

 

Damın bəlimində qar komalanır,

Damın üstündəsə açıqdır səma.

Mələklər üz tutub çobanlar sarı

Oxuyur: “Miladdır! Sevinsin hamı!”

 

Fransızcadan tərcümə

18-19.10. 2018
Samara

KAŞOQÇİNİN QƏTLİ OLMASAYDI, ƏRDOĞAN ÖZÜ BUNU DÜZÜB-QOŞMALIYDI…

jamal.jpg

Ərdoğanıın (İndi Türkiyə — Ərdoğandır, necə ki, Rusiya – Putindir) qiyamtə qoparmağı səudilərin törətdiyi cinayətə, yəni  Jamal Kashoqçini öldürdüklərinə görə deyil, Ərdoğan Kaşoqçi kimi on minlərlə, yüz minlərlə insanı kütləvi və səassız yürüdülən ittihamlarla qoyun sqürüsü kimi dəhmərlərib türmələrə salır və orda çürüdür, onların arasında, əlbəttə jurnalistlər də var. Ərdoğanən ən şirin arzusu ölüm hökmüdür və bunu gizlətmir və bu hökmü düşməni saydığı bütün insanlara, ilk növbədə jurnalistlərə tətbiq edərdi. Ərdoğanda şərəf və ləyaqət yoxdur, onun Putinlə münasibətləri bunu aydın göstərir, Ərdoğanda yalnız hakimiyyət ehtirası var, şərəf və ləyaqəti olmayan adam başqasının ləyaqətinə hörmət etməz. Kaşoqçinin ölümü Ərdoğanın əlinə girəvə kimi düşüb, İranla, Katarla yaxınlığına görə ona təzyiq göstərən, Birləşmiş Ştatları da bu təzyiqə fitvalayan Səudiyyə krallığının möqeyini sarsıtmaq üçün bundan yaxşı fürsət ola bilməzdi. Yəni indi əslində ürəyinin dərinliklərində Ərdoğan Kaşoqçini öldürüb meyidini doğramış adamyeyənləri ən yüksək Türkiyə mükafatı ilə təltif etməyə hazırdır…

Yəni məşhur bir ifadədədən istifadə etmklə demək olar ki, Kaşoqçinin qətli olmasaydı, Ərdoğan bu hadisəni özü düzüb-qoşmalıydı…

16.10. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. LUKSOR OBELİSKİ[i]

gautier_big-min          

L’obélisque de Luxor

Tənha dayanmışam keşiyində mən,

Dağılıb-tökülmüş nəhəng sarayın.

Əbədi tənhalıq məni bürüyən,
İndi sonsuzluğa üzü sarıyam.

 

Uzaq hüduduna nəzər çatmayan,

Üfüqdə, bir kol da bitməyən və lal

Səhra matəm rəngli günəşin altda,
Sarı kəfənini ətrafa yayar.

 
Bu çılpaq torpağın  yuxarısından,

Asılan səma da mavi səhradır.

Bir bulud keçməyib ordan heç zaman,
Şəffaf təmizliyi dəhşət oyadır.

 

 

Nilin sularında sanki yox həyat,

Qaynar qurğuşundan pərdə bağlayıb,

Elə ki, sahildən cumur begemot,
Çayın qırışlanan səthi parlayır.

 

 

Acgöz timsahlarsa düşüb qalıblar,
Adaların odlu qumları üstdə.

Bişirir onları qalın qabıqlar,
Nalə də çəkirlər bəzən istidən.

 

Durub qaraleylək nazik ayaqlı,
Sinəsinə əyri dimdiyi girib.

Hansı lövhədəsə sanki dualı

Tot əlyazmasının açır şifrini.

 

Kaftarlar gülüşər,çaqqallar ular,
Havada hərlənib çevrələr cızan,
Ac quzğun elə bil sızlayıb ağlar,
Ağ səmada qara vergülə bənzər.

 

 

Ancaq tənhalıqdan gələn səsləri.
Batırır sfinkslər əsnəmələrlə.

Belə keçiriblər çox əsrləri,
Bir duruşsa üzər, yuxuya səslər.

 

Sən bəyaz qumların parıltısından,

Və həmişə odlu günəşdən doğan

Şərqin şölələnən qəmi! Dünyada,
Varmı başqa qüssə sənə tay olan?

 

Aman istəməyə məcbur edən sən!

Bütün məzələrdən doyan krallar,
Yenilib düşərlər sarayda birdən,
Ağırlığın elə məni də yıxar.

 

Quru gözlərindən səmanın heç vaxt,
Külək yaş çıxarmaz bircə damla da.

Zaman da dincini sanki alaraq,
Söykənib dayanıb lal saraylara.

 

 

Burda təsadüflər heç nə dəyişməz,
Qayğılanmaz üzü əbədiyyətin,

Dəyişir bu dünya bütün, Misirsə,

Dəyişməzlik üstdə dayıb mətin.

 

Elə ki dirənir boğaza qüssə,
Dost kimi yığılan mənim yanımda,
Müasirləridir təkcə Ramzesin,
Qədim fəllahlar və mumiyalardır.

 

Görürəm əyilib nəhəng bir sütun,

Silib simasını ötən əsrlər.

Ağ yelkən qaldirıb çapıq şütüyür,
Kolazlar aşağı-yuxarı Nillə.

 

 

Ah, necə istərdim, qardaşım kimi,
Parisdə olaydım elə bu anda.

Gəzib əylənəydik birgə ikimiz,

Doymadan şəhərin tamaşasından.

 

 

Orda qabağına abidələrin,
Gəlib toplaşırlar canlı adamlar.

Qəlbən sevinirlər açanda birdən,
İeratik yazı sirrini onlar.

 

 

Sərin fəvvarələr durub yan-yana,
Səpilir onlardan al-əlvan duman,
Qədim qranitin isti tozuna;

Qranit allanır, cavanlanır da.

 

Senanın gül rəngli damarlarından,

O da mənim kimi doğulub elə.

Mən ancaq bir yerdə durub qalıram,
O həmişə yaşar, mənsə ölüyəm.

 

Fransızcadan tərcümə

14-16. 10. 2018

Samara

[i] Luksor obeliski (obélisque de Louxor)  — Luksor obeliski Parisin mərkəzidə, Barışıq meydanındadır, 2-ci Ramselin dövründə yaradılıb və əvvəlcə Misirdə Luksor məbədinin girəcəyində yerləşib. 1830-cu illərin əvvəlində kral Məhəmməd Əli onu Fransaya bağışlayıb.

TEOFİL QOTYE. ÖLÜ UŞAĞIN OYUNCAQLARI

gautier_big-min

Les joujoux de la morte

Köçdü bu dünyadan balaca Meri,
Tabutu da elə balacaydı ki,

Onu qoltuğuna asanca vurub,
Aparardın kaman qılafı kimi.

 

Masanın üstünə, yerdə xalçaya,
Dağılıb-tökülüb uşağın irsi.

Ağlar görünüşlü, qolları sallaq,
Yıxılıb kloun, büzük və rəngsiz.

 

İçindəki ağac saxlayır ancaq,
Kuklanı, sökülüb hələ dağılmır.

Gözündə donan yaş elə bil inci,

Çəkdiyi bir ahdan kartonu qalxır.

 

 

Oyuncaq mətbəxdə baxımsız indi,
Boyalı taxtadan nimçələr qalır.

Sanki Frankoni bura sirkidir,
Meydana piyada çıxır atlılar.

 

Musiqi qutusu sükut içində.
Xırdaca əlinin izləri qalan,
Dəstək çəkilərsə əgər yenidən,

Naləli zümzümə ucalar ondan.

«Ah, ana, mən sizə söyləyərəm!” də,
Necə də titrəyir, əsir duyğular.

“Ulan Kadrili” də elə qəmlidir,
Matəm mahnısının onda hüznü var.

 

 

Və  yanaqlarınız  yaşdan islanar
Donna e mobile çarx üzərində,
Hərlənib dinəndə, qəlb alovlanar,
Sonra nəğmə bitər, öləziyər də.

 

Faciə dolaşıq, çətin  anlanan,
Uşaq küsüsüylə ürəyin dolar.

Burda oyuncaqlar mələkdən qalıb,

Tamam bir beşiyi boşaldıb məzar.

 

Fransızcadan tərcümə

08-09. 10. 2018, Samara

++++++++++++++++++++++++

Les Joujoux de la Morte

La petite Marie est morte,
Et son cercueil est si peu long
Qu’il tient sous le bras qui l’emporte
Comme un étui de violon.

Sur le tapis et sur la table
Traîne l’héritage enfantin.
Les bras ballants, l’air lamentable,
Tout affaissé, gît le pantin.

Et si la poupée est plus ferme,
C’est la faute de son bâton;
Dans son œil une larme germe,
Un soupir gonfle son carton.

Une dînette abandonnée
Mêle ses plats de bois verni
À la troupe désarçonnée
Des écuyers de Franconi.

La boîte à musique est muette;
Mais, quand on pousse le ressort
Où se posait sa main fluette,
Un murmure plaintif en sort.

L’émotion chevrote et tremble
Dans: Ah ! vous dirai-je, maman!
Le Quadrille des Lanciers semble
Triste comme un enterrement;

Et des pleurs vous mouillent la joue
Quand La Donna è mobile,
Sur le rouleau qui tourne et joue,
Expire avec un son filé.

Le cœur se navre à ce mélange
Puérilement douloureux,
Joujoux d’enfant laissés par l’ange,
Berceau que la tombe a fait creux!

TEOFİL QOTYE.  BULAQ

gautier_big-min

          La source

İki daş arası, gölə lap yaxın,

Adamsız bucaqda qyanayır bulaq.

Həvəslə, yüngülcə şütüyür axın,

Sanki uzaqlara gedib çıxacaq.

 

 

Zümzüməylə deyir: “Nə xoşdur indi!

Elə qaranlıqdı torpaq altdasa!

Daha sahillərim yaşıl çəməndir,

Aynamda göylərin parlaq əksi var.

 

 

Göy yaddaş çiçəyi pıçıldayaraq,

Deyir ki, unutma məni, nə olar.

Cırcırama iti qanadlarıyla,

Oynayaraq məni azacıq dalar.

 

Quşlar içir mənim camımdan indi,
Kim bilir, bu yolu xeyli dolanıb,
Bəlkə də bol sulu bir çaya döndüm,

Onda içirdərəm düzü-dünyanı.
Bəyaz köpüyümlə bəzənər mənim,
Qranit sahillər və daş körpülər.

Məndə tüstülənib yol gedər gəmi,
Böyük Okeana çıxana qədər”.

 

Cavan bulaq dil-dil ötür beləcə,
Gələcək günlərə qurur yüz plan,

Elə bil ki, onun şütüyüb keçən,
Suları istəyir çıxa camından.

 

Beşik təmasdadır məzarla ancaq,

Gələcək nəhəng də körpəcə ölər.

Bu körpə bulaq da yuvarlanacaq,
Gölün sularına, qoymadan əsər

Fransızcadan tərcümə

01-02.10. 2018, Samara

+++++++++++++++++++

Théophile GAUTIER
1811 — 1872

La source

Tout près du lac filtre une source,
Entre deux pierres, dans un coin ;
Allègrement l’eau prend sa course
Comme pour s’en aller bien loin.

Читать далее

TEOFİL QOTYE.  BULUD

gautier_big-min

  La nue

Üfüq üzərində bulud yüksəlir,
Donu mavilikdən biçilib onun.

Çılpaq bakirədir baxsan elə bil,
Ayna sularından çıxır bir gölün.

 

Sədəfdən ləyənin içində durub,

Gedir mavilikdə dalğalanaraq.

O da Afrodita kimi yoğrulub,

Hava köpüyündən yaranıb ancaq.

 

Görünür göz oxşar hər duruşundan,
Gərdəni naməlum cizgiləriylə.

Yağış tək çiləyir şəfəq anbaan,

Atlas çiyinlərə qızıl gülləri.

 
Mərmər ağlığı var onda, qar həm də,
Bu iki çaları qovuşdurur eşq.

Sanki Korredjonun bir əsərində,
Çılpaq Antiopa yuxuya dalmış.

 

 

İşığa bürünüb uçur, qalxır o,

Alpdan, Apenindən yüksəyə daha,

“Əbədi qadınlıq”  bacısıdır o,

Onda ilk yaranış gözəlliyi var.

 

Mənsə ehtirasla qanadlanaraq,
Əbəs can atıram yenə də ona.

Uçur mənim ruhum buluda sarı,

Hazır İksion tək basa bağrına.

 

 

Ağlım mənə deyir: “Bu, bir dumandır,
Onda öz arzunu görürsən elə.

Ya bir kölgədir o, külək oynadan,

Köpük tək dağıla, kimə fərq elər?”

 

Duyğu cavab verir: “Fərq elər hökmən!

Dünyada gözəllik sayılan nədir?

Sevimli bir kabus, qəlbi titrədən,

Yoxluqdan, heçlikdən yaranır qəfil.

 

Qəlb aç İdeala, ürəyinə sən,
Gözlərin doyunca göyləri doldur!

Bulud da, qadın da sevə bilərsən,

Vurul və sev ancaq! Ümdəsi budur!”

 

Fransızcadan tərcümə

28-29.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. GÖYƏRÇİNLƏRİN DEDİKLƏRİ

gautier_big-min

Yarpaqlar tökülür göz önündəcə,

Xəzələ  saralmış çəmən bürünür.

Sərin külək əsir səhər və gecə,
Əfsus! Sonu çatdı gözəl günlərin!

 

Bağa keşik çəkən gözəl güllərin,
Son dəfə açılır xəzinə ağzı.

Son dəfə kokardı taxır georgin,

Gülünbaharların ləçəyı qızıl.

 

Qovuqlar yaradır soyuq yağışlar,
Göllərin səthində, görəyçinlərin

Damların üstündə iclası başlar:

Budur, soyuq gəlir, budur, qış gəlir!

 

Köç hazırlığına başlayır onlar,

Dinir nəğmələri səfər önündə.

Söyləyir birisə: “Afinada, ah,
Qədim divarları görəm yenə də!

 

Uçuram mən ora və Parfenonun,

Yuva bağlayıram metopasında.

Karnizin birində yuvamla onun

Mərmi deşiyinə qapaq salıram.

 

Digəri: “Mənimsə xrdaca hücrəm,

Smirnada kafe tavanındadır.

Qızmar günəş altda orda hacılar,

Təsbeh çevirirlər əmbər dənəli.

 

Girirəm-çıxıram adəti üzrə,
Ağuş buxarında çubuqların mən,

Tüstüdə uçarkən qanadım dəyər,
Onların fəsinə, çalmalarına.

 

Üçüncü: “Balbekdə, frontonundan,
Məbədin yuvamı hər il qururam.

Caynaqla asılıb qalıram ordan,
Hər yedizdirəndə balalarımı”.

 

Dördüncü söyləyir: “Ünvanım mənim,
Rodosdur, sarayı cəngavərlərin.

Hər qış çalışıram kapitelini
Sütunun yuvama orda çevirəm”.

 

Beşinci: “Yaş məni ağırlaşdırır,
Fikrim var dayanam buna görə də,

İlıq Maltanın ağ terraslarında,

Orda səma da göy, orda su da göy”

 

Altıncı sözləyir: “Mənə xoş gəlir,
Qahirə; başında minarələrin,
Bir naxış yapıram samanla, gillə,
Hazırdır beləcə qış evim mənim”.

 

Yeddinci söyləyir: “yuva qururam,

Mən Nilin ikinci astanasında.

Orda yaxşıca bir yuva yeri var,

Qranit fironun tacına baxsan”.

Hamı: “Qatarımız nə qədər ölkə,

Üstündən aşaraq uçacaq sabah,

Düzən, qarlı zirvə və ağ köpüklə,
Bəzənən dənizlər qalar arxada”

 

Sıralanıb yapma çıxıntılarda,
Çığırtı qoparır, qanad çiləyir,

Görəndə meşədə qızıl pas artır,
Coşur sevinci də göyərçinlərin.

 

Onlar nə desələr, mən anlayıram,
Çünki şair özü quşa bənzəyər.

Ancaq əsirdir o, qanadlarını,

Görünməz barmaqlıq sındırar, əzər.

 

Qanad, qanad, qanad verin ki, uçum,

Ryükert nəğməsində dediyi kimi

Qanadımı qızıl günəşə açım,
Al-yaşıl bahara tutum üzümü.

Fransızcadan tərcümə

16-17. 09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. KAMELİYA VƏ QIZÇİÇƏYİ

gautier_big-min

Camélia et Pâquerette

Heyranıq şitillik çiçəklərinə,
Onlar uzaqdırlar doğma günəşdən,

Şüşəyə salınmış incilər kimi,

Büllur günəş altda şölələnərlər.

 

 

Nazlamır, oxşamır dəniz yelləri,
Onları sehrli öpüşləriylə.

Doğulur, yaşayır, onlar ölürlər,
Maraqcıl kütlənin önündə elə.

 

Xəzinə açırlar sinələrində.

Yarımşəffaf divar dalında onlar,
Sevimli kurtizan qadınlar qədər,

Qızıl qiymətinə onlar alınar.

 

İşvəli qızlar tək baş-başa verər,
Çini güldanlarda dəstələnərək.

Ya da qaytanlayar onları bir əl,
Məclisə gətirər, buket hörərək.

 

Tez-tez arasında yaşıl otların,
Barmaqlardan qaçaq, baxışdan qaçaq,
Sükutlu, kölgəli meşənin qalın,
Uzaq  yerində də bir çiçək yaşar.

 

Sadəliyi qədər gözəlliyi var,
Həm torpaq, həm səma ona vətəndir.
Və sadə ətrini axıdar, yayar,
Tənhalıq xətrinə, Tanrı xətrnə.

 

Titrəyən, vurnuxan bir ağ kəpənək,
Ya da təsadüfi zillənən baxış,
Saplağı üstündə nazlanan çiçək,

Sadəliyi ilə sizi çaşdırır.

 

Oynamayın onun həyadan əsib,
Titrəyən təzə-tər ləçəkləriylə.
Qoy onun təmiz və ətirli qəlbi,
Dolsun içinizə uzaqdan elə.

 

Qızıla alınmış kameliyanı,
Dəniz yollarıyla gələn zanbağı,

İnsan unudacaq, bəlkə bir anlıq,
Ot altında xırda çiçəyə baxıb.

 

Fransızcadan tərcümə

14-15.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. GİZLİ YAXINLIQLAR

gautier_big-min

Affinités secrètes

Qədim bir məbədin frontonunda,
İki mərmər sütun, yaşı üç min il.

Yunan səmasının mavi fonunda,
Bəyaz arzuları baş-başa gəlir;
Donuq sədəflikdə Afroditanı

Anımla göz yaşı dalğa tək axır.

Sözlər danışırlar çətin anlanan,,

Girdaba gömülən iki mirvari.
Xeneralifedə suların hər gün,
Hönkürtü qoparıb ötüşən yeri,
Boadbil vaxtından iki qızılgül,

Çiçəkləyir, çiyin-çiyinə verib.

 

Qübbələri üstdə Venetsiyanın,
İki ağ göyərçin altın ayaqlı,

May axşamı orda eşq yuvasına,
Çəkilib, pozulmaz ittifaqları.

 

Göyərçin, qızılgül, mirvari, mərmər,
Hər şey aşılanır, məhv olub gedir.

Mirvari əriyər, mərmər tökülər,

Gül-çiçək saralır, quş köçəridir.

 

Yerini tərk edən hər bir hissəcik,

Dərin bir putaya düşüb qalanır,

Köpür universal xəmir tək, şişir,

Və Tanrı istəyən şəklə salınar.

Gözlə görünməyən dəyişmələrlə

Ağ mərmər qar tək ağ bədənə dönər.

Qızılgül dodaqlar solursa əgər,
Başqa bir bədəndə çiçəklər yenə.
Yenə göyərçinlər şirin dinəcək,

Cavan aşiqlərin sinələrində.

Gözəl mirvarilər dişə dönəcək,
Gülüş mücrüsünə qapaq yerində.

 

Rəğbətin mənbəyi burda deyilmi,
Bütün amiranə şirinliklərə,
Onlarla könüllər tanıyır, bilir,
Onlar doğmadırlar bacılar qədər.

 
Yenilib bir ətrin cazibəsinə,
Bir incə şölənin, bir rəngin ya da,

Arılar çiçəyə şığıyar necə,
Atom da atoma doğru can atar.
Beləcə arzular xatirə gəlir,

Fronton üstündə, ya da dənizdə,

Şəffaf, sərin sulu fəvvarələrin,
Yanındakı şirin söhbətimiz də.

 

Qızıldan günbəzli qübbələr üstdə,
Qanad titrəyişi, odlu öpüşlər
Əhdə sədaqətli hissəciklərsə,

Can atır eşq ilə hələ görüşə.

 

Ötənlər sıyrılıb çıxır dumandan,

Unudulan sevgi yenə oyanır.

Al dodaqlar üstdə gələrək cana
Birdən öz-özünü çiçək tanıyır.

 

Parlaq gülüşlərdə ya da sədəfdə,
Görər mirvarilər öz ağlığını.

Cavan bir qadının dərisi üstdə,

Mərmər tanıyar öz soyuqluğunu.

 

Yenə göyərçinə şirin səs gələr,

Əks-sədasından iztirabının,

Öləziyər bütün müqavimətlər

Alar ürəyini tanımadığın.

 

Siz ey qabağında yanıb-əsdiyim,
Hansı gül, fronton ya  fəvvarələr,

Hansı qübbə birgə tanıdı bizi,
Çiçək ya görərçin? Mirvari, mərmər?

Fransızcadan tərcümə

03-05. 09. 2018

Samara