Архивы

ÇALIR ZƏNGƏZURNANI — DAYANDIRIN QURBANI!

Təsəvvür edin ki, biri uzaqdan vedrə ilə su daşıyıb çəlləyə tökür. Dolmağına az qalmış ya beyninin qurdu qalxır ya ayrı səbəbdən vedrəni nəcislə doldurub tökür çəlləyə…

Seçkilərlə bağlı gördüyü faydalı sayıla bilən işləri son iki gündə Qurban Məmmədli beləcə poxa döndərir.

Qurban Məmmədli deyir ki, “biz Zəngəzuru, İrəvanı ermənilərdən geri almalıyıq, qoy vətənləri hardadır, orda gedib yaşasınlar”.

Bunu deyən adam hüquqşünasdır ya zəncirini qırmış dəli?

“Biz” – kimdir? Biz – Londanda arvadı, uşağıyla oturan Qurban Məmmədlidir, ya hər müharibədə ölümə göndərilən leriklilər, biləsuvarlılar, salyanlılar, şamaxılılardır?

Londonda oturub britaniyalıların pulu ilə kurort həyatı keçirən bu adamın beynəlxalq hüquqdan xəbəri var?

Ədəbiyyat haqqında təsəvvürü və zövqü ara şairlərinin şeiri səviyyəsində olan bu adam niyə böyük maarifçimiz Nəriman Nərimanovun üstünə düşüb?

Nərimanova heykəl qoyulmağında pis nə var? Nərimanov ən azı bədii yaradıcılığına görə bu abidəyə layiq deyilmi?

Nərimanov sənəd imzalaya bilərdi, ancaq onun nə səlahiyyəti var idi ki, Leninə, Stalinə qarşı dursun?

Nərimanov Odessada RSDRP-nn üzvü olanda Rəsulzadə də RSDRP-nin Bakı şöbəsinə, Hümmətə üzv olub.

Rəsulzadə 11-ci ordunun qabağına top-tüfənglə çıxmayıb, heç bir müqavimət göstərməyib, sonra da Stalinin yanında işləyib.

Bu halda Nərimanovun rəsmi olaraq SSRİ-nin dövlət başçısı vəzifəsinni tutması bizi niyə pərt eləməlidir?

Heydər Əliyevə Nərimanova heykəl qoymaq yəqin ki, asan başa gəlməyib. Çünki 70-ci illərə qədər Nərimanova Moskvanın münasibəti soyuq idi, üstündə millətçi damğası vardı. Nərimanova Bakıda heykəl qoyulmağı o vaxt az-çox millətçi, milli şüurlu adamlar üçün bayram idi.

Millətçi sayılan Əbülfəz Əliyev (Elçibəy) əgər Heydər Əliyevin Siyasi Büroya üzvlüyü ilə fəxr edir və evindən onun şəklini asırdısa, biz Nərimanova niyə hörmətsiz olmalıyıq?

Xatırladıram ki, Nərimanov sosialist, bolşevik olsa da, xalqını sevib, sözün əsl mənasında maarifçi olub. Rəsulzadənin bioqrafiyasındakı, yumşaq desək, dolaşıqlıqlar onun həyatında yoxdur. Məsələn, Rəsulzadə “İran demokratik partiyası”ının əsasını qoyub, “İran-nou”, “İrane-Ahat” qəzetlərinn baş redaktoru olub . Bu adlar nə deyir? Daha bir detal: Nərimanov 1925-ci ildə ölüb. Rəsulzadədən fərqli olaraq, Hitlerlə çay içməyib…

Qabağa qaçaraq deyim ki, 1984-cü ildə Astraxan vilayətindəki Nijnevoljski qəsəbəsinə şəhər statusu və Nərimanovun adı verilib. Bunu da o vaxtlar Siyasi büronun üzvü olan Heydər Əliyev edib.

Puşkin yazırdı ki, Rusiyada bir avropalı var, o da hökumətdir.

Məgər sovet Azərbaycanında ən böyük millətçi Heydər Əliyev olmayıb?

Xatırladıram ki, “Neftyanik” komandasını ruslara da “Neftçi” yazdıran və dedirdən Əliyev oldu. Əliyevə qədər Neftçinin heyətində bir ya iki azərbaycanlı olurdu. Müqayisə üçün: Araratda iki nəfərdən başqa hamı erməni idi. Neftçinin heyətini tədricən Heydər Əliyev azərbaycanlılaşdırırdı.

Heydər Əliyevə qədər azərbaycanlı zabitləri barmaqla saymaq olardı. Hərbi məktəbi Əliyev açıb və bu məktəb indiyəcən minlərlə zabit yetişdirib. Əliyevə qədər Suvorov məktəbləri ancaq Rusiyada idi. Qarabağ müharibəsindəki zabitlərimizin əksəriyyəti Naxçvanskinin məzunudur.

Minlərlə azərbaycanıl məzunların SSRİ-nin qabaqcıl  ali məktəblərinə göndərilməsi də Heydər Əliyevin təşəbbüsü idi.

Heydər Əliyevin millətçi olmağına şübhə yoxdur. Ancaq bu, spesifik millətçilikdir. Feodalın, şəxsi mənafeyini, ailə mənafeyini prioritet bilən adamın millətçiliyidir. Məhdudiyyətsiz hakimiyyətdən harınlamış, heş bir qanun tanımayan adam üçün millət get-gedə instrumentə çevrilirdi. Korrupsiyanı idarəçilik instrumentinə, şişirtməni, yalanı, dezinformasiyanı normaya çevirməklə Əliyevin əxlaqa, mənəviyyata vurduğu ziyanların həddi yoxdur. Onun hakimiyyətinə yeganə məhdudluq olan SSRİ və sovet partiya idarəçiliyi dağıldıqdan sonra Əliyev hampazor monarxa çevrildi və bütün fəaliyyətinin əsasında hakimiyyəti saxlamaq və övladlarına ötürmək məqsədi durdu.

Ancaq bunlar Əliyevin millətçi olduğunu inkar edirmi? Yox. Məsələ burasındadır ki, biz necə millətiksə, Heydər Əliyev də elə millətçi olub…

Qurban Məmmədlinin problemi nədir? – onun pataloji manipulyator və yalançı olmağı. Belə adamar haqqında deyirlər ki, gözünün içinəcən yalan danışır. Bilə-bilə, qəsdən. Məsələn, guya Rusiyada 4 milyon azərbaycanlının yaşadığı barədə iddiası.

Qurban Məmmədli seçkiləri saxtalaşdıran müəllimləri fahişə adlandırır və öz atasını nümunə göstərir – guya Cəlal müəllimdə büllur mənəvi təmizlik ilub. Doqquz il məktəb müəllimi olmuş adam kimi deyə bilərəm ki, sovet dövründə müəllimlik, xüsusən aşağı sinifəridə müəllimlik, humanitar fənlər müəllimliyi də seçki saxtarkarlığı kimi ya ondan da pis idi. Cəlal müəllim də Leninə, Stalinə, Xruşşova, Brejnevə, Şaumyana aid şeir və oçerkləri azyaşlı uşaqların sütül beyinlərinə onillərlə yeridib və heç bir vicdan əzabı çəkmədən maaşını alıb arvad-uşağına yedirdib…

Bəlkə elə buna görə oğlu Londinda Zəngəzurna çalır? Qurban Məmmədliyə xatırladıram ki, Cümhuriyyət heç br ölkə tərəfindən tanınmayıb və beynəlxalq hüququn subyekti olmayıb. Sərhədlərin toxunulmazlığına zəmanət verən yalnız bir beynəlxalq sənəd var – 1977-ci ildə qəbul edilmiş Xelsinki aktı…

16. 02. 2024, Samara

DOSTUM İLHAMIN 70 İLLİYİNƏ. «ƏDƏ, SƏN DƏRƏDƏN ÇIX, SƏN MÜƏLLİM OĞLUSAN…»

İLHAM-colorized

Bu gün İlham Kamil oğlu Ağayevin 70 yaşı tamam olur. Biz yaşıdıq – mən ondan iki ay yarım böyüyəm, ancaq bir il qabaq məktəbə getmişəm.

Mən kəndimizdəki cavanların tanımadıqları, yaşlıların unutduqları İlhamdan danışmaq istəyirəm.

İlham uşaqlığından işlək, zirək və işində çox səliqəli idi. Dəmir kimi biləkərində fövqəladə güc vardı.  Kamil müəllim uşaqlarını işsiz qoymurdu. Qonşular, qohumlar çağııranda da İlham gedib işləyirdi. Bəlkə indi az adam inanar ya heç kim inamaz, ancaq mən də İlhamla birgə mərhum Gülağanın, Ağası müəllimin, Rasimin, Cəlilin evlərinin tikintisində — kərpic kəsiləndə. Barı hörüləndə, suvaq vurulanda – işləmişəm. İlham hər ağır işin öhdəsindən gəlirdi. Məni ayrıca köməyə çağırmırdılar, mən İlhama qoşulub gedirdim. Ən çox rəhmətlik Rasimin evinin barısında işləmişik. O vaxt mən də siqaret çəkirdim. Günortaya qədər siqaretltlərmizi çəkib qurtarır, nahardan sonra evin özülünə tökülmüş tüləklərimizi yğıb çəkirdik… Rasim də bizim siqaretimizi çəkirdi. Razim çox sarafatcıl adam idi, işləyə-işləyə danışıb bizi güldürürdü. Ancaq rəhmətlik bərk adam idi…

Ərəbqardşbəylidə kim bərk deyil ki?

Hə, bir neçə dəfə İlhamla qonşu Əlyara da kömək eləmişik, deyəsən, növbəti tikili üçün kərpic kəsirdik. Bir dəfə işdən sonra rəhmətlik Əlyar “heyf ki, sənəimi atdım” deyib qarmonunu evdən götürüb oturduğumuz aynabəndə gətirdi. İlham da, mən də qarmon çala bilirdik. Qarmonu alıb baxanda məəttəl qaldım. “Əlyar, bunun yarımdilləri qoxdur ki?!” Əlyar sakitcə dedi: “Hə, yoxudur”.

Əlyar gəncliyində kəndin xınayaxtılarında qarmon çalırmış. Sonralar Rusiyada naməlum şəkildə ölmüş ya öldürülmüş surralı Fərhad isə balaban çalırmış…

Əlyar bir dəfə İlhamı Salyabstroya (Kürkənd?) aparır. Bacısı Əminə təzə ev üçün kərpic kəsdirirmiş. İş yerinə çatan kimi İlham soyunub girir palçıq dərəsinə. Deyir ki, yarım saat işləmişdik ki, bir də gördüm Əminə evdən çıxıb əlində bir stul yüyürür dərəyə sarı və uzaqdan qışqırır: “Ədə, İlham, sən çıx dərədən, sənə olmaz, sən müəllim oğlusan…”.

Əminə qız vaxtı kənd məktəbində xadimə işləmişi, yəni Kamil müəllimin işçisi olmuşdu…

Bunları yazdıqca ağladım…. Allah ölənlərə rəhmət eləsin, qalanlara da rəhm eləsin…

Yaxşılıqları unutmayaq. Adamlara damğa vurmağa yox, onların tanımağa, onlarda olan yaxşını görməyə tələsək…

04. 02. 2024, Samara

QURBAN MƏMMƏDLİNİN CƏNNƏT YUXUSU

Dumanlı, yağışlı London gecələrinin birində Qurban Məmmədli dörd saat çəkən efirdən sonra yorğun halda isti və quru yatağına girib təzəcə yuxuya getmişdi ki, Balzak deyən yaşda bir xanım Həvva paltarında onun yuxusuna girdi. Qurban cənnətə belə tez düşdüyünə təəccüblənib həyəcanından pıçıltıyla soruşdu:

 — Sən hurisən?

Xanım sinəsini silkələyib dedi:

— Yox, mən Cəmil Həsənlinin qızıyam.

— Bəs sən mənim yuxuma niyə girmisən? Mən mömin bir müsəlmanam, məni günaha batırma…

— Bilirəm necə müsəlmansan… Bəs hər gecə məni arzulamırdın? Gəlmişəm…

— Xanım… Mənim yuxuma indi ayrı adam girməlidir. Çox mühüm adamdır. Sən get, ayrı vaxt girərəsən…

— Mühüm adamın adı nədir?

— Adı Əlidir…

— Əli Kərimli? Bəs o sənin düşmənin deyil?

— Əli Kərimli yox, ayrı Əli…

— Baş nazir Əli Əsədov?

— Yox… Mənim yuxuma həzrət Əli girəcək…Mənə ciddi məsləhətlər verəcək ki, Azerfridom ailəsinə çatdırım…

— Qurban, həzrət Əli bu gecə gəlməz, çünki bu gecə atamın yuxusuna girəcək… Ədyalını qaldır, girim yanına…Bir az üşüdüm… Ah, bu London gecələri…

Qurban Məmmədli ədyalı qaldırmaq istəyəndə şiddətli telefon səsinə oyandı. Xanımla görüşünün yuxu olduğunu başa düşüb az qaldı ağlasın. Zəng Ərəstun Orucludan idi. Bu zalım oğlu gecənin bu vaxtı ondan nə istəyir?

Qurban Məmmədli telefonu açdı.

— Qurban bəy, mən səni okeanın bu tayından salamlayıram. Yuxunuza müdaxilə etdyimə görə sizdən və yuxunuzdakı xanımdan dönə-dönə üzr istəyirəm. Mənə adını hələ çəkmək istəmədiyim bir general Bakıdan mühüm məlumat göndərib..

Mirzə ƏLil

23.01. 2024, Samara

QABİL MƏMMƏDOV TURAL SADIQLIYA: “HANI BƏS BAFAN SƏNİN…”

tural sadıqlı məhəmməd mirzəli

Qabil Məmmədli: Alo! Alo!

Tural Sadıqlı: Qabil, əzizim, sənsən?

Qabil: Əə, mənə ikilikdə “əzizm” deyirsən, özün itlə sevişirsən. Hanı bəs bafan sənin ?

Tural: Qabil, mən heç səni itə dəyişərəm?

Qabil: Əə, məni lox sayırsan? Xalqa deməmisən ki, itlə sevişirsən?

Tural: Qabil, mən o sözümlə xalqı azdırırdım ki, duyuq düşməsin. Qoy desinlər ki, itlə  münasibətdədir. Yəni bunu bizim sevgimizi gizlətmək üçün demişəm.

Qabil: Tural, sən bilirsən ki, mən nejə qısqanjam. Bilsəm ki, itlə aranızda doğrudan da nəsə var, gəlib o iti də, səni də cırıx-cırıx edəsiyəm.

Tural: Əzizim, özünü ələ al. Mən dünən iti güclə Məhmməd Mirzəlinin əlindən almışam, o da qısqanclıqdan iti boğmaq istəyirdi..

Qabil: Ə, Mirzəliylə də aşnalığın var?

Tural: Yox, Mirzəlinin itlə aşnalığı var. Məni itə yox, iti mənə qısqanır…

 Mirzə ƏLİL

22. 01. 2024 Samara

QURBAN MƏMMƏDLİ: DANABAŞLILARIN BAŞI…

QURBAN_MƏMMƏDLİ

Türkmənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Saparmurad Niyazov ölkəsi müstəqil, özü prezident olandan sonra adını qoydu Türkmənbaşı, özünə qızıl heykəllər ucaltdı, narazı qalanları dəhmərləyib basdı dama…

Yox, Türkmənbaşının çıxardığı hoqqaları saymaqla qurtarmaz. Ancaq maraqlılarından birini də demək lazımdır: Türkmənbaşı opera teatrını və sirki bağladı, yəni ləğv elədi.

Mən hələ Türkmənbaşının sağlığında Rusiya jurnalistlərinin  onun haqqında hazırladığı bir süjetə baxmışam. Türkmənbaşı deyirdi ki, türkmən havası çalınanda onun sümüyünə düşür, az qalır ki,  durub oynasın. Ancaq bu operadır, baletdir – sümüyünə düşmür, ona görə qərara gəlib ki, bu işlər türkmənlik deyil…

Bilmirəm Qurbanqulu sonradan operanı, baleti, sirki bərpa elədi ya yox… Sirki açmasa da olar, öz meymunluğu bəsdir…

Mədəniyyətin yalnız xalçadan və təksimli sazlardan ibarət olduğu Türkmənistan kimi  ölkələrdə mədəniyyətin yaradılmasına on illər və daha çox vaxt lazımdır. Ancaq ləğvinə bir neçə ay bəsdir. Mədəniyyət qatı o qədər nazikdir ki, iz-toz qoymadan süpürüb atmaq olar.

Biz türkmənlərdən xeyli irəliyik. Mədəniyyət qatı bizdə zərif olsa da, elə də nazik deyil. Bunun səbəblərindən biri 19-cu əsrin ortalarından Bakının sənaye şəhəri olması, burda avropalılaşmış böyük etnik qrupların – rusların, ermənilərin, yəhudilərin mövcudluğudur. Bizim ilk böyük musiqiçilərimizin müəllimlərinin kim olduğuyla maraqlansanız, hər şey aydın olar. Üzeyir Hacıbəyov Rusiya imperiyasının yetirməsidir. Rus-tatar məktəbi, Qori seminariyası, Moskva və Peterburq konservatoriyaları – Üzeyir bəyi yetirən bunlardır, Qarabağ torpağı yox. Torpaq öz-özlüyündə heç nə yetirə bilməz. Niyə Nizaminin vətəni Gəncədə heç nə bitmir, böyük yaradıcılar yetişmir? Ona görə ki, şəhəri öldürüblər, intellektual, mədəni mühit yoxdur. Şəhər böyrü üstədir. Üzeyiri publisist, dramaturq kimi azadfikirlilik yaratmışdı. İndi Azərbaycanda nə azadfikirlilik – adamın ağzını cırarlar…

Buna görə də siyasətçilərə, xüsusən hakimiyyət uğrunda, ən azı onu dəyişmək (devirmək yox, dəyişmək) üçün mübarizə aparanlara ciddi fikir vermək lazımdır. Bu insanların təhsil səviyyəsi, mədəni səviyyəsi əslində onların necə və nə dərəcədə demokrat olduqlarını da göstərir.

Siyasətçilər içində mənə Türkmənbaşını ən çox xatırladan Qurban Məmmədlidir. Onun verilişlərində səslənən “musiqi”, “şeirlər”, dəvət olunan «şairlər» bu insanın nə qədər primitiv zövqlü, hətta vəhşi olduğunu göstərir. Mopassanın adını hansısa Paşa Həsənlidən eşidən, by yazıçının ikinci dünya müharibəsi zamanı yaşadığını düşünən  adamın ali hümanitar təhsili var! Londonda yaşayır! Əlbəttə, bu adamın haçansa hakimiyyətə gələcəyi ehtimalı sıfra bərabərdir. Mən onun haçansa Azərbaycan katdası olub operanı, sirki bağlatdıracağını düşünmürəm. Məni narahat edən ona etiqad edən adamlardır,. Abunəçilərinin sayına inansaq, 100 mindən artıq adam ondan nə gözləyir?

Özünün dediyinə görə, Qurban Məmmədlinin abunəçilərinin və ona yardım edənlərin çoxu Rusiya azərbaycanlılarıdır. Mən qırx ilə yaxındır ki, Rusiyada yaşayıram. Samara milyonçu şəhərdir və ən böyük vilayətlərdən birinin mərkəziir. Mən indiyəcən burda demokratik fikirli, demokrat əqidəli bir azərbaycanlıya da rast gəlməmişəm. Yaxşı azərbayvcanlılar görmüşəm, şəxsən mənə yaxşılıq edənlər də olub. Ancaq demokratik adamlar olmayıb. Ən yaxşı aərbaycanlının da həyat prinsipi “başını aşağı salıb yaşa, çörəyini qazan, hökumətlə işin olmasın”dır. Mən on iki il ərzində diaspor qəzetinn redaktoru olmuşam. Bütün on iki il ərzində öz azərbaycanlılarımız qəzetlə mübarizə aparblar. Çünki qəzetdə Azərbaycan rəhbərliyinə yazılmış felyetonları vətənə xəyanat adlandırırdılar. Halbuki, bunlar janrın tələbləri çərçivəsində yazılmış məzəli mətnlər idi. 2016-cı ildə bezib qəzeti bağladım. Qəzet çox ucuz başa gəlirdi. Mətbəə xərci cəmi 3 min rubl idi, ancaq dönə-dönə mətbəəyə borclu qalırdırq. İndi təəccüblənirəm ki, bu “üç minlər” zibil kimi Rusiya şəhərlərindən axıb gedir Londona…

Mənə məzəli  felyetona görə “vətən xaini” deyən Rusiya azərbaycanlılarında Əliyev haqqında “it südü əmib” kimi ifadələr işlədən Qurban Məmmədova məhəbbət hardandır?

Ancaq ən maraqlı mənim üçün budur: bu adamlar Qurban Məmmədovun necə hökumət quracağını gözləyirlər? Demokratik? Bu halda onlar demokratiyanı necə təsəvvür edirlər?

Məsələ burasındadır ki, demolkratiyada ən vacib olan şey qanunun aliliyidir. Azərbaycanlı üçün problem burdadır. Rusiya azərbaycanlısı qanun qarşısında hamının bərabər olmağını istəmir. Rusiya azərbaycanlısı, Azərbaycandakı azərbaycanlııarın çoxu kimi, qanunu pozmaqda hamının vərabər olmağını arzulayır. Rusiya azərbaycanlısı (Qurbana ianə göndərən) deyir ki, Əliyev oğurlayırsa, bizim də oğurlamaq imkanımız olmalıdır. Məsələn, geydirmə araqla, qışda yolka, yayda qarpız satmaqla varlanmış azərbaycanlıya qanun qarşısında sıravi müəllimlər, tibb bacısı ilə, fəhlə ilə bərabər olmaq sərf eləmir. Onun pulu varsa, hər yrdə basıb keçməlidir – uşağını məktəbə, sonra işə düzəldəndə, cianatyət törədərsə, ört-basdır edəndə…

Dediyim aydındır?

Yəni Rusiya azərbaycanlıları Qurban Məmmədovu hakimiyyətə gətirsə, Azərbaycanda qərb demokratiyası və ünumiyyətlə demokratiya olmayacaq. Sadəcə əliyevlər-paşayevlər korrupsiyaya inhisarıdan məhrum olacaqlar.

Mən, əlbəttə, Rusiyadakı bütün azərbaycanlıları tanımıram. Ancaq təsəvvürüm var. Yeltsinin vaxtında, Putun hakimiyyətinin birinci onilliyində Rusiyada siyasət var idi, müxalifət var idi, hətta Navalnının təşkilatı leqal fəaliyyət göstərirdi. Rusiya azərbaycanlıalrının qabaqcılları isə həmişə hakim partiyada, yəni hökumət partiyasında ya onun ətrafında olublar. Yaşlılar da elə idi, indi yetişən gənclər də elədirlər. Kim Rusiya müxalifətində bir etnik azərbaycanlının adını çəkə bilər?

Qurban Məmmədova edilən telefon zənglərinə, verilişləinə yazılan rəylərə baxın – bunların müəllifləri elliklə savadsız adamlardır. Bunların quracağı hakimiyyəti təsəvvür edirsniz?

Qurban Məmmədov da, özünün savadı haqqında çox yüksək fikirdə olduğuna baxmayaqraq, fanatlarından az fərqlənir. Saatlarla özünü filosof adlandıran kəmsavad və başıpozuq arvad Yasəmən Qaraqoyunlunun  sayıqlamalarını tamaşaçılarına dinlətməklə gününü yubadan və eyni zamanda zehnlərə çaşqınlıq salan insanın idarəçiliyini necə görürsünüz? Yasəmən Qaraqoyunlu – fəlsəfə naziri? Sərdar Cəlaloğlu – bütünişlər naziri? Türk dilində danışan başıpozuq kişi – şeir naziri?

Tərtər qurbanlarına doğrudan da Qurbanın ürəyi yanır ya bu mövzunun istismarı ilə Londonda gününü yubadır? Əgər Qurban belə ürəyi yanandırsa, türməyə atılmış gənc azərbaycanlı qızların müdafiəsinə niyə bir kəlmə söz demir?

Qurban Məmmədli doğrudan da vətənpərvərdirsə, niyə 1993-cü ildə Salyan ərazisində  paya basdırıb «Talış dövləti»nin sərhədini çəkmiş və Azərbaycanı baş ayaq-qoyub minlərlə insanın məhvinə səbəb olmuş Əlikram Hümbətovu qəhrəman adlandırır?

Qorki yazırdı ki bəzi adamlarla danışandan sonra istəyirsən ki, gedib bir itin ya atın başını sığallayasan…

Yox, indi Azərbaycanda, Qurban kimi adamları eşidəndən sonra terapiyaya yarayan adamlar da var. Mən dünən Qurbandan sonra həbsdən təzə çıxmış gəncin- adı ARAZ ƏLİYEVDİR — müsahibəsini dinlədim və çox sakitləşdim, gözlərim də işıqlandı…

19.01. 2024 Samara

HACIBABA HÜSEYNOV. «GÜNÜ-GÜNDƏN HACININ YAXŞILAŞIR İLHAMI». BƏLKƏ LİBİDOSU?

hacıbaba Hüseynov

əvvəli burda:https://xeyrulla.com/2024/01/17/hacibaba-huseynov-gunu-gunden-hecinin-yaxslasir-ilhami/

Gözəl bəlkə də çılpaqdır, ancaq əlləri boş deyil:

Bir əlində meyi-gülrəng, bir əlində güli tər

Yəni bir əlində gülrəng mey var ki, xalq ona qırmızı çaxır deyir, o biri əlində isə

 təzə gül.

Mat-məbud eləyər, görsə, Ömər Xəyyamı.

Burda da qrammatik qüsur var, Həci demək istədiyini düzgün qrammatik formada ifadə edə bilməyib. Ancaq başa düşürük nə demək istəyib: Xəyyam bu güləndamlı, əlində qırmızı çaxır olan gözəli görsə, mat qalardı.

Sonrasında, əslində sonunda Həci aləmi qarışdırır, başa düşürsən ki, dördüncü sinifdə oxuyanda müəllimin başına masa çırpmağı düz olmayıb, gərək ən azı yeddinci-səkkizinci sinfəcən oxuyaydı.

Qamətin, xətti-xalın zikrlərin etdikcə…

Yəni Həci demək istəyir ki, əlində qırmızı çaxır olan gözəlin qamətini tez-tez xatırlayır. Ancaq bunu düz-əməlli yaza bilmir. “zikr” cəm halda işlədirmir, “zikr” – edilmir,  “fikir” – edilir…

Yaxşı, deyək ki, başa düşdük. Həci qırmızı çaxırlı qızı tez-tez xatırlayır və:

Günü-gündən Həcinin yaxşılaşır ilhamı…

Gül əndamlı, yəni gül bədənli, əlində qırmızı çaxır olan qız xatırlandıqca ilhamın yaxşılaşmağı şübhəlidir, çünki nəticədə belə yöndəmsiz qəzəl alınır…

Bəlkə Həcinin libidosu yaxşılaşırmış?

Bunlar əslində xırda və qeyri-ciddi şeylərdir. Böyük və ciddi olan şey bilirsiniz nədir? İlhamını güləndam, əlində mey, yəni qırmızı çaxır olan gözəldən alan qəzəlxan qızını oxumağa qoymur, təhsildən yayındırır, ixtisas, peşə qazanmaq perspektivindən məhrum edir.

Füzulidən sonra yazılan (bəlkə də “qoşulan” demək düzgün olar) qəzəllərdə tərənnüm olunan gözəllər məsum qızlar yox, daha çox kişilərimizin ailədənkənar keflərinə xidmət edən qadınlardır – yapon geyşaları, Mulen Ruj rəqqasələri kimi. Vahidin beytinə baxın:

Yüz yol dedim, əğyar ilə gəzmə, yenə gəzdi,
Ölsəm, demərəm bir də dübarə, özü bilsin.

Bunu toylarda, konsertlərdə oxuyurlar.

Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…

Bunu da Vahid deyir və on illərlə alqışlanır.

“Bağ işrə gəzib yarımı əğyar ilə gördüm…”

Bu da Seyid Əzim.

Mən qəhrəman və müdrik xalqımıza əxlaq dərsi vermək fikrində deyiləm, Allah, eləməsin. Əlbəttə, adamlarımızın, xüsusən kişilərimizin  ikili əxlaqla yaşama problemi var. Ancaq bu, mənlik deyil. Məni maraqlandıran muğamdır. Yəni oxunan musiqiyə uyğun mətnin seçilməsidir. Tanıdığım müğənnilərin heç birində söz zövqü görmürəm. Bilirəm ki, Konservatoriya əsl konservatoriya deyil, manısvatoriyadır, ancaq hər nədirsə, tələbələrə klassik ədəbiyyat dərsləri keçilsəydi, pis olmazdı. Bu halda, məsələn, ən istedadlı müğənnilərimzdən biri Mirələm Mirələm muğamla cəfəg, bayağı, primitiv sözlər oxumazdı…

 

18. 01. 2024, Samara

HACIBABA HÜSEYNOV: «GÜNÜ-GÜNDƏN HƏCİNİN YAXŞLAŞIR İLHAMI…»

hacıbaba Hüseynov

mətnin əvvəli burda:https://xeyrulla.com/2024/01/16/hacibaba-huseynov-muellimin-basina-masa-vurub-belke-stul/

Azərbaycan qəzəlxanları üçün şablon qafiyələr var: “ar”la bitən sözlər (var, yar, əğyar, vəfadar və s.), “an” la bitən sözlər (can, qan, zindan, insan, dövran, mehman, aman, yaman, zaman, giryan, firavan və s.)

Muğam – həmişə hüznlüdür, muğam dinləyən hüznli  fiqikirlərə qərq olur, qəlbində hüznlü xatirələr oyanır, bəlkə əğyarın ondan ayırdığı yarı xatırlayır, bəlkə ölmüş ata-anasını, bəlkə itirdiyi şansları, və boğazı qəhərlənir, gözləri yaşarır, hətta hönkür-hömkür ağlayanlar olur. Qəribə görünsə də, muğam dinləyənlərin çoxu yalnız qafiyələri eşidir, həm qəzəlin qəlizliyindən, həm də müğənninin “hü-hü” eləyə-eləyə oxuduğundan mətndə söhbətin nədən getdiyini bilmir. Arxayındır ki, muğam qəmlidirsə, oxunan sözlər də hüznlü olmalıdır.

Mən də bir vaxt Qədir Rüstəmovun ifasında “Sona bülbülləri” eşidəndə belə düşünürdüm. Bu mahnı ilk dəfə ifa olunanda mənim on beş yaşım vardı, qəlb kövrək, özüm də musiqi ölüsü. Qədir Rüstəmov mahnının ortasında Seyid Əzimin qəzəlini segah üstündə oxuyanda az qalırdım başımı vuram qapının tininə. Qədir rəhmətlik elə yas qururdu ki, sözləri ayırd eəmək olmurdu. Elə “yanımda”, “canımda” eşidirdim. Sonralar Seyid Əzim qəzəlini tapıb oxuyanda bir az təəccübləndim. Diqqətlə baxılsa, bu qəzəl nəinki ağlamalı deyil, hətta gülməlidir də. Məsələn, bu misra horror filmlərinə çəkilən parodiyaları yada salır:

O qara xalı versələr, qanın içərəm…

Gözünün qabağına gətirirsən aşiqi, bu aşid məşuqənin xallı yerini dişləyib qanını içir –ağız-burun qan…

Mən, deyəsən, yayındım. Mövzu Hacbaba Hüseynovdur.

Mən bir baxt Azərbaycandan qayıdanda Bakıda Alim Qasımovun kompakt diskini almışdım. İri həcmli bu diskdə “Şur” da var idi. Məlumdur ki, Sarənc Şurun ən ağlamalı yeridir, əslində Sarənc ayrı oxunsa, onu Segahdan peşəkarlar ayıra bilərlər, yəni Şurun finalında xanəndə Segahla haşiyə çıxır. Mən Vətəndən təzə qayıtmış qərib, Alim Qasımov da Sarənc oxuya… On iki metrlik otağmda dünya müsibəti yarandı. Oxuduğu qəzəlin qafiyələrini eşidirdim: əyyamı, peyyamı, əndamı, camı, Xəyyamı…

Alim Qasımovun elə bil mənə rəhmi gəldi və ayaq verdi:

“Günü-gündən Həcinin yaxşılaşır ilhamı…”

Bunu eşidəndə ağlamağım birdən gülməyə çevrildi. Nə qədər çalışdımsa, özümü saxlaya bilmədim.

“Həcinin ilhamı günü-gündən yaxşılaşır…”

Necə yaxşılaşır? Çiy yumurta içir? Ya araq vurur?

Ay Alim Qasımov, ay dahi müğənni, belə gülməli sözəri “Mehriban olaq”la oxuyarlar, Sarənclə yox, xalq Saqənci ona görə istəyir ki, göz yaşı axıdıb içərisini yüngülləşdirsin. “Həcinin ilhamı yaxşılaşır…”

Kəndçimiz Yavər belə yerdə deyərdi:”Yox, hamam eləyir…”

Qəzəl, əlbəttə Alimin müəllimi Hacıbaba Hüseynovundur. Alim Qasımov sinədəftərdir, Füzulinin qəzəllərini də bilir, yəqin ki, Həcinin qəzəlinin cəfəngiyat olduğunu bilərdi, ancaq müəllimininn xatirinə oxuyub.

İnd də oxuyur. Həcinin başqa şagirdləri də oxuyurlar.

İndi qəzələ əvvəldən baxaq.

“Müjdə, ey dil, yenə də gəldi bahar əyyamı”.

Bunu başa düşdük. Yaz gəlir. Səba yeli bülbülə xoş xəbər gətit. “Qönçəvü gül” açılıb.

Sonra:

Bir tərəf pirü-cavandır, bu tərəfdə məni-zar,

Nə gözəl bəzmdu bu, sqi dolandır camı.

Bunu belə başa düşmək olar: bir tərəfdə qoca və cavanlar yığılıbalar (qrammatik qüsur var), digər tərəfdə isə “məni-zar”, yəni ah-zar edən şair.

Bəzm, yəni kef məclisi gözəldirsə, şair niyə zardır?

Sonra:

Xəbər aldım neçə kəsdən ki, nə həngamədi bu.

Dedilər bir nəzər et, gördüm o gül əndamı.

Burası sadədir. Şair soruşur ki, nə həngamədir. Deyirlər ki, o “gül əndam”lıya bax, bilərsən nədir.

Əndam bədən mənasındadır. Gül əndam, yəni gül bədən. Belə çıxırmı ki, həngaməyə səbəb olan gözəl çılpaq imiş?

(ardı var)

17. 01. 2024, Samara

ЭЙНУЛЛА ФЕЙКОВЫМИ «МЕЖДУНАРОДНЫМИ» ИМЕНАМИ ПЫТАЕТСЯ ОТМЫТЬ СЕБЯ ДОБЕЛА…

images (5)

Репутация Эйнуллы Фатуллаева в Азербайджане известна веем тем, кому не безразлично, в чьих руках находится страна и что в ней или с ней происходит. Попав однажды в тюрьму оппозиционным журналистом, вышел оттуда повзрослевшим Павликом Морозовым, всегда готовым сдать полиции, следователям, прокурорам любого, на которого поступает заказ сверху. Если перечислить всех, чьи сфабрикованные уголовные дела он сопровождал разгромными статьями, получится длинный список. Статьями, однако, он не ограничивается. Ему поучено было следить или даже сопровождать Лейлу Юнус, когда та посещала тюремный сортир. Свое наблюдение он красочно пописывал и, вероятно, лично, с выражением читал самому президенту…

Получив тюремный срок не без участия Эйнуллы, Хадиджа Исмаилова на весь этот срок для него стала журналистской Музой. Теперь в тюрьме сразу несколько азербайджанских девушек. Трудно представить, каким счастливым Эйнулла теперь себя чувствует…

Откуда столько лютой ненависти к женщинам? Может, он еще подростком получил сексуальную травму, причиной которой стала женщина? Может, свободолюбивые, сильные способные защищать свое человеческое достоинство своим одним существованием напоминают ему, как он низок, как он подл.

А Эйнулла Фатуллаев изо всех сил пытается выглядеть солидным, импозантным. И власть не жалеет денег и всевозможных средств, чтобы штатный Павликморозов выглядел по меньшей мере как человек. То есть, пытается «отмыть добела черного кобеля…» Сайт “Haqqin.az, видимо, напрямую подключен к нефтяной трубе, чтобы в финансировании не происходило сбоев…

Я сравнительно недавно писал о том, что, публикуя собственные статьи под разными именами, Эйнулла пытается создать представление о своей редакции как о большом творческом и интеллектуальном коллективе. Раньше это были в основном азербайджанские имена. Теперь появились иностранные. На две из них я обратил внимание. Первое имя – Джемаль Бустани. Пишет на международные, в основном на ближневосточные темы. Он откуда он взялся? Если он международный журналист, его публикации, сведения о нем должны быть в Интернете. Но в Интернете нет ни одного Джемаля Бустани.  Даже близко нет. Можно предположить, что это или сам Эйнулла или Фархад Мамедов или ещё кто-то из его нукеров.

Второй «международник» – Икрам Нур. Пишет об Иране, Пакистане. По имени похож на пакистанца или на афганца. Ищу в Интернете. Долго ищу. А это опасно. Когда долго по одному запросу переворачиваешь страницы, Гугл подвергает тебя тестированию. Это как водителю дыхнуть в трубочку… Наконец, встречаю два источника с Икрамом Нуром. Думаю, что Эйнулла, оказывается не так уж и подл. Открываю. Одно издание, публиковавшее Икрама Нура, некий периферийный турецкий, кажется сайт на русском. Но они взяли статью Икрама Нура из тоже же… Haqqin.az…Второе издание — центральноазиатское, русскоязычное. В 2019 году перепечатало статью из Haqqın. аz с подписью Икрама Нура…

Вот и весь международный статус Эйнуллы Фатуллаева, который для уважающего себя, свое достоинство азербайджанца всегда будет один и один и тот же: «ишверен»…

  1. 01. 2024, Самара

HACIBABA HÜSEYNOV: MÜƏLLİMİN BAŞINA MASA VURUB? BƏLKƏ STUL?

Rus bardı Vladimir Vısotskinin səsindən danışanda “голос с хрипотцой» deyirlər – yəni xırıltılı səs yox, bir az xıtrıltısı olan səs. Vısotskini məxməri baritonla ya tenorla təsəvvür etmək mümkün deyil

Bizim Hacıbaba Hüseynovun da səsinin məlahəti və şirinliyi də qismən xırıltılı olmağındadır. Məxməri səslə Hacıbaba Hüseynov da çoxlu Qarabağ xanəndələrindən biri olardı, özü də ən yaxşılarından yox, çünki səs diapozonu ona qarabağlılarla və ya salyanlı Qulu Əsgərovla müqayisədə şans verməzdi.

Ancaq demək lazımdır ki, Hacıbaba Hüseynova səs tembri ilə oxşayan ən azı bir görkəmli xanəndə var – bu, Zülfü Adıgözəlovdur. Zülfü Adıgözəlov ustad müğənni olub, ancaq ifasında Hacıbaba Hüseynovda olan şirinliklər yoxdur.Hacıbaba Hüseynovun da 60-cı illərdə yazılmış ifalarında sonralar onu hamıdan fərqləndirən, tədricən yaranan Hacıbaba məktəbinin əsasında duran muğam improvizələri, şirinliklər yoxdur. Bunlar sonralar, 70-ci illərin ortalarından yaranır.Yaşı əllini haqlayanda xanəndə səsinə sərbəstlik verir, ştamplardan qaçır, muğam ifasına estrada elementləri gətirir. Həm də nəzərə almaq lazımdır ki, Hacıbaba qarabağlı, salyanlı, şamaxılı, kürdəmirli deyil bakılıdır. Bakı toylarında müğənni həm də qonaqlarla him-cimlə, göz-qaşla kontaktda olan estrada ustasıdır.

Hacıbaba Hüsenovun oxuma maneri, texniki yeniikləri onun adıyla məktəb yaradır. Tələt Qasımov, Razi Şükürov, Alim Qasımov, Mirələm Mirələmov – hansının hansı mərtəbəyə qalxdığından asılı olmayaraq —  üzvi şəkildə bu məktəblə bağlıdırlar.

 

               BƏLKƏ MASA YOX, STUL VURUB?

İnternetdə Hacıbaba Hüseynov haqqıında material çox deyil. Qızıyla müsahibənin ayrı-ayrı yerlərini “çırpışdırıb”  müğənni haqında “eksklüziv” kimi naşr edənlər isə çoxdur. Saytların birində oxudum ki, Hacıbaba Hüseynov uşaq yaşlarından dini tərbiyə alıb və hətta məscidə gedib əzan verirmiş. Dördüncü sinifdə oxuyanda müəllimi onun məscidə getdiyini öyrənir və çağırıb danlayır. Onun dini etiqadına təzyiqdən qəzəblənə  Hacıbaba (dördüncü sinif şagirdi) masanı qaldırıb çırpır müəllimin başına və həmişəlik məktəbi tər edir…

Məhkəmə eksperimeni kimi bir şey keçirəsən. Yəni masanı qaldırıb (qaldıra biısən!) çırpasan bunu yazanın başına. Yazan nə günə qalar? Yəni yazandan nə qalar?

A kişi, insafın olsun, heç olmasa, yazaydın stulu qaldırıb vurub. Dördüncü sinif şagirdində o güc hardaydı ki, masanı qaldırıb vursun müəllimin başına…

Qızı müsahibəsində deyir ki, atası zavodda tornaçı işləyib. Bir neçə mənbədə onun xarrat işlədiyi deyilir, guya buna görə onu müharibəyə aparmayıblar. Bunu deyən bəlkə də xarratın nə ya kim olduğunu bilmir. Xarrat “bron”lu peşə sayıla bilməzdi. Əgər Hacıbaba Hüseynvun müharibəyə getmƏməyinin ayrı səbəbi yoxdursa, qızının dediyi ağlabatandır. Tornaçı doğrudan da arxa cəbhədə çox vacib fəhlə idi, silah istehsalı tornaçısız keçinə bilməzdi.

(Yeri gəlmişkən, çoxlarını rusca “tokar” dediyi peşənin azərbaycanca adı çox güman ki, fransız dilindən gəlib: “tourneur”).

              QISQANC ATA, MEHRİBAN, LAKİN SƏRT ATA

Özü dördüncü sinfəcən oxuyan Hacıbaba Hüseynov qızını da oxumağa qoymur, qızı indi də ixtisasının olmadığına heyfslənir, ancaq atasını qınamır.

Qızının səsi də var imiş, məktəb tədbirlərində oxuyurmuş da, Hacıbaba Hüsynov bilən kimi oxumağı qadağan edib.

Məlumdur ki, Hacıbaba Hüseynov xeyli qəzəl də yazıb. Bu qəzəllərdən bəzilərini özü oxuyub, bəzilərini onun şagirdi olmuş və ya şagirdi olmasalar da, onu ustad sayan xeyli müğənni də oxuyub və indi də oxuyur. Hacıbaba Hüseynovun qəzəlləri barədə nə deyəsən? Onları .eir adlandırmaq çətindir ya mümkün deyil. Əslində qəzəl janrında Füzulidən sonra keyfiyyətli şeir tək-tükdür. Vahid ciddi istedadlı şair olsa da, qəzəllərinin əksəriyyəti toyxana üçün və toya əyənməyə yığışanların zövqü səviyyyəsində yazılıb. Ancaq Vahid Şairdir, Hacıbaba Hüseynov isə şair deyil. Əruz ölçülərini yaddaşla bilir, ritm, ölçü duyğusu var. Ancaq şair deyil. Biq çox başqa qəzəlxanlar kimi Hacıbaba Hüsüynov qafiyə sözlərlə mətn yaradır, qəzəlin vahid mövzusu da yoxdur, məqsəd – bir biri ilə məna, mövzu əlaqəsi olmayan beş ya yeddi beyt yaradıb müəllifin adı ilə bitirməkdir…

(ardı var)

16. 01. 2024, Samara

XURŞİD BANU NATƏVAN VƏ NAMƏLUM XULİQAN

natəvan fransa

Bu gün azərbaycanlıların etiraz aksiyası keçirdiyi barədə oxudum. Elə bilirsiniz Avropa demokratiyasının beşiklərindən birində min hoqqa ilə məskunlaşmış soydaşlarımız Azərbaycanda keçiriləcək seçkilərin qeyri-qanuniliyinə etiraz edirlər? Yox, özlərini Azərbaycan bayrağına bürümüş bu cüvəllağılar və lotular yekdilliklə Əəliyevə səs verəcəklər. Onlar Natəvanın büstünün götürülməsinə etiraz edirlər.

Sual: Fransada Natəvanın heykəli niyə olmalıdır? Natəvanın yazdığı on-on beş qəzəldən heç azərbaycanlı özü baş çıxarmır, biz onu fransıza sırıyırıq.

Azərbaycanda Balzakın, Hüqonun, Zolyanın, Kamyunun, Bodlerin, Verlenin heykəlləri var? Biz Molyerə niyə heykəl qoymuruq? Axı Molyersiz Axundov dramaturgiyası ola bilməzdi! Volterə heykəl qoyuruq? Voltersiz filosof Axundov yoxdur!

Biz niyə dahi fransız rəssamlarına heykəl qoymuruq? Axı Azərbaycan rəssamlığında az-çox yaxşı nə varsa, fransız sənətkarlarının sayəsindədir.

Niyə belə üzlülük, sırtıqlıq edirik? Dərəbəylikdir?

Bunlar öz yerində.

Azərbaycanlıların yöndəmsiz aksiyası məni Natəvanın şeirlərinə təzədən baxmağa vadar elədi. Yaxşı ki, İnternetdə bu şeirlər var. Qısaca bunu demək olar: Leyla Əliyeva necə rus şaridirsə, Natəvan da elə Azərbaycan şairidir.

Maraqlı bir detal: oğlunun ölümünə yazdığı şeirlərdən başqa, Natəvanın qəzəlləri, kişi şairlərin şeirləri kimi, qıza, qadına ünvanlanıb. Həm də Natəvan özünü Corc Eliot kimi özünü kişi təxəllüsü ilə gizlətmir, son beytdə öz adını çəkir. Müraciət etdiyi sevgili isə ay üzlü dilbərdir.

Səninlə, ey büti-məhruy, mehriban mən idim,

Ənisü-munis idim, yari-mehriban mən idim.

“Ey büti-məhruy” – yəni ay üzlü büt, sənəm.

Fransada gey gəncin baş nazir təyin olunması, elə bilirəm ki, Azərbaycan ictimaiyyətini dərindən həyəcanlandırıb, Avropa  homoseksuallığı aktual mövzuya çevrilib. İndi deyək ki, azərbaycanlı bir qız başqa bir qıza Natəvan kimi sevgi şeiri yazır. Ona nə deyərlər? Bəli, lesbian. Natəvan isə yazır:

Səba, ol məhliqa dilbər, alıbdır canımı yeksər,

Könül ancaq onu istər, neçin gəlməz, neçin gəlməz?

Yeri gəlmişkən, xanəndələrin ifasında Natəvanın qəzəllərini dinləyən soydaşlarım, keyfiyyətli filoloji təhsili olanlardan başqa, yalnz rədifləri başa düşürlər: “neçin gəlməz”, “getmə”, “getdi”, və s. Qəzəllərin son dərəcə arxaik leksikası hazırlıqsız oxucu ya dinləyici üçün anlaşılmazdır.

Daha bir mülahizə: Natəvanın adı ilə tanınan şeirlərin çoxunun doğrudan da Natəvanın yazdığına mənim şübhəm var. Ancaq mən mətnşünas deyiləm, klassik ədəbiyyat mütəxəssisi deyiləm, şübhələrim intuisiya səvyyəsindədir.

Bunlar öz yerində. Mən Vikimənbədə, yəni Vikipediyanın mətnlər qoyulan bölməsində çox gülməli bir şeyə rast gəldim. Burda Natəvanın on səkkzi qəzəli var. O cümlədən bu qəzəl:

 

Nə yaxşı munis idi, heyf, nagəhan getdi,
Məni bu möhnət əta qoydu firavan getdi.

 Sonrakı beyt belə olmalıdır:

O sərvi-nazdan ayrı baxarmı sərvə gözüm?
Hilal tək qədimi eylədi kəman, getdi.

Ancaq belə deyil! Belə deyil!

Hansı vələdəzzinasa, hansı bastardsa, hansı atasından bixəbərsə girib bu Vikimənbətyə, yəni qeydiyyatdan keçib, redaktor səlahiyyəti alıb və görün ikinci beytin birinci misrasını nə günə qoyub:

“Salax Rahim Elekberovdan ayrı baxarmı sərvə gözüm?”

xurşid banu

Bunu eləyən qız da ola bilər, yəni bu qız öz sevgilisi Salax Rahim Elekberova sədaqətini bu cür bildirib!

Bu qəzəllər Vikimənbəyə 2016-cı ildən gec qoyulmayıb, bu tarixdən əvvəl qoyulub, yəni ən azı səkkiz ildir. Əgər Natəvan Azərbaycanda sevilirsə, oxunursa, bu xuliqanlığı, bu barbarlığı niyə ndiyəcən heç kim görmür?

Fransada bayrağa bürünüb Makrona dil uzatmağa nə var ki…

Yazıq Makron…

X.X.

13.01. 2024, Samara