Qalx, özünü hər səhər
Düzəlt, qaydaya sal sən!
Qalx və hamıya göstər,
Kapitan xanımısan!
+
Təbillər döyülərkən,
Və gurlayanda toplar,
Halını da pozma sən,
Vuruşası ərin var.
+
Məğlub düşmən haçan ki,
Ağız açar sülh üçün,
Xəlvətə çəkilərik,
Dadarıq eşq sevinci.
1789
ingiliscədən tərcümə
+++++++++++++++
ROBERT BURNS
The Captain’s Lady
O, mount and go,
Mount and make you ready!
O, mount and go,
And be the Captain’s Lady! Читать далее
Bizə əzab çəkdirən xəstəliklər az deyil,
Onlar ürəyi sıxır, ağlı sarsıdır onlar,
Fəqət heç bir azarla müqayisəyə gəlmir,
Günahın ya da səhvin bizi saldığı azar.
Hansı ayrı azara tutularıqsa əgər,
Ağlımız deyə bilər: “Mən törətmədim bunu”.
Fəqət fəlakət artır, o zaman ki, bu neştər
Sancır aman bilmədən: “Qına, axmaq, özünü!”
Daha pis peşmanlığın kəskin ağrılarıdır,
Gəmirir içərini günah hissi durmadan.
O günah ki, bəlkə də, neçə qurbanı vardır —
Gənc, məzum, bizi bir vaxt ürəkdən sevən insan;
Əfsus, heç nə dağıtmır sevginin özü qədər!
Ah, od saçan cəhənnəm! Sənin özündə hətta,
Yox belə işgəncələr!
Sərt, soyuqsa da insan, haçansa o duyanda
Midhiş ağırlığını törətdiyi əməlin
Qəlbində zoqqultunu necə yatırda bilər?
Nizamı qayıdarmı ürəyin həm də beynin,
Günahdan həmişəlik çəkinmək qərarıyla?
Həsəd doğura bilər, varsa belə bəxtəvər!
Alicənab olarmış insan qəlbi nə qədər!
1783
ingiliscədən tərcümə
05. 06. 2024, Samara
QEYD: şeirin orijijnalı qafiyəsizdir.
++++++++++++
ROBERT BURNS
Remorse
Of all the numerous ills that hurt our peace,
That press the soul, or wring the mind with anguish,
Beyond comparison the worst are those
By our own folly, or our guilt brought on:
In ev’ry other circumstance, the mind Читать далее
1.
Nə qatı zülmətdir bu gecə yarı,
Necə də dəhşətli boran gurlayır!
Qalanı axtarır yazıq sərsəri,
Ah, lord Qreqori, qapını aç bir.
2.
Atamın evindən qovulmuşam mən,
Düşdüyüm bu bəla sənə görədir.
Bir mərhəmət göstər heç olmasa sən,
Qəlbində məhəbbət yoxsa da indi.
3.
Tuğay yadındamı, lord Qreqori,
Sevimli İrvinin sahilindəki?
Mən orda adladım qadağaları,
Məsum sevgimin də sən oldun ilki.
4.
And içdin, verdin sən vəd də nə qədər.
Mənim olacaqsan, dedin, əbədi,
Sənə inanmaya bilərdim məgər? –
Axı sevgim kimi qəlbim təmizdi.
5.
Qəddardır ürəyin, lord Qreqori,
Sinən yaranıbdır çaxmaqdaşından.
Şimşəksən, yaxırsan göyü və yeri,
Ölüb dincələrəm məni də yaxsan.
6.
Sən ey ildırımlar mənbəyi səma,
Sənə üz çevirib könüllü qurban,
Saxta məhəbbətə inandım, amma,
Rəhm elə, onun da keç günahından.
ingiliscədən tərcümə
04. 08. 2024, Samara
+++++++++++++++++
ROBERT BURNS
LORD GREGORY
1.
O, mirk, mirk in this midnight hour,
And loud the tempest’s roar!
A waefu’ wanderer seeks thy tower —
Lord Gregory, ope thy door. Читать далее
Niyə mənim evim yandı, ilahi?
Yandı kitablarım, yandı hər şeyim.
Hökmü əlindədir hər şeyin axı,
Məni niyə seçdin? Daha nə deyim…
+
Ev də ev deyildi, yarımev idi,
Elə pis deyildi şərait ancaq.
Qoşa pəncərəmdə gül də var idi,
Baxıb dincəlirdim yazıb yorulcaq.
+
İlahi, yanmalı ev məgər azdı? —
Nəzərdə tuturam mən boş evləri!
Deyək ki, onlarrın lap yüzü yandı,
Olmaz yiyələrin bəlkə xəbəri…
+
Mənsə Əyyub kimi lütəm, miskinəm,
İndi nəyim varsa, bağışlayıblar.
Əyin-baş verən kim, çörək verən kim,
Əyin-baş yandırır, çörək – zəhrmar…
+
Bu söhbət şikayət deyil, İlahi,
İşindən baş aça bilmirəm amma.
Sənə ibadətdən yayınıb axı,
Dua eləyirəm əlli adama…
05. 08. 2024, Samara
1.
Con Anderson, əziz Co, yadımdadır,
Bir zaman səninlə tanış olanda
Qətran tək saçların sənin qaraydı,
Qırışsız, hamardı gözəl alın da;
Qaşların seyrəlib sənin indisə,
Qar kimi dümağdır, saçın, görürəm,
Təki ağ başına bəla gəlməsin,
Co Anderson, sevinc bəxş edən həmdəm.
2.
Con Anderson, mənə sevinc idin sən,
Birgə dırmaşardıq biz təpələrə,
Günümüz keçirdi bəxtəvər və şən,
Yormadı ünsiyyət bizi bir kərə.
Vaxtdır indi gedək üzüaşağı,
Əl-ələ verərək düşərik hökmən.
Yatarıq yamacda uşaq sayağı,
Dostsan, Con Anderson mənə, sevincsən.
ingiliscədən tərcümə
03-04. 08. 2024, Samara
++++++++++++++
ROBERT BURNS
John Anderson
John Anderson my jo, John,
When we were first acquent,
Your locks were like the raven,
Your bonie brow was brent;
But now your brow is beld, John,
Your locks are like the snaw,
But blessings on your frosty pow,
John Anderson my jo! Читать далее
Ürəyim dağlardadır, ürəıyim burda deyil,
Ürəyim dağlardadır, indi maral izləyir.
Vəhşi maral izləyir, cüyür qovur o ya da,
Ürəyim dağlardadır, olsam da haralarda.
=
Dağlar, sizə əlvida, Şimal, əlvida sənə,
Mətanət vətəninə, ləyaqət ölkəsinə!
Haralarda dolaşsam, getsəm də uzaqlara,
Əbədi qəlbimdədir məhəbbətim dağlara.
=
Başı qarla örtülü dağlar, sizə əlvida,
Dağların döşündəki yaşıl düzə əlvida,
Təpələrin keçilməz meşələri, əlvida,
Əlvida dağı-daşı titrədən gur sular da!
ingiliscədən tərcümə
02-03. 08. 2024, Samara
++++++++++++
ROBERT BURNS
My Heart’s in the Highlands
My heart’s in the Highlands, my heart is not here,
My heart’s in the Highlands a-chasing the deer,
A-chasing the wild deer and following the roe —
My heart’s in the Highlands, wherever I go! Читать далее
LORD ADVOKAT
Pamfletlərini sıxıb əlində,
O, sitat gətirir, vururdu eyham.
Nitqində həddən çox duman buraxıb,
Arqumentini o, itirdi tamam.
Cəhd edib axtardı o, uzun zaman,
Nəhayət, anladı yoxdur arqument.
Sağlam düşüncəsi çatmayan insan,
Hüquqla düzəltdi bu vəziyyəti.
CƏNAB ERSKİN
Özünü cəmləyib Harri dayandı,
Sonra qollarını gen açdı birdən.,
Məyus baxdı sədr ona bu anda,
Anladı qasırğa qopacaq hökmən;
Küləklə elə bil yağdı dolu da,
Ya da şəlalədə sular kükrədi.
Heyətin açıldı gözləri hətta,
Qismən ayıldılar sanki mürgüdən.
ingiliscədən tərcümə
01-02. 08. 2024, Samara
QEYD:
Henri Erskin – 1785-1795-ci illərdə şotland vəkillər kollegiyasının rəhbəri
+++++++++++
ROBERT BURNS
Extempore In The Court Of Session
He clench’d his pamphlets in his fist,
He quoted and he hinted,
Till in a declamation-mist
His argument, he tint it:
He gaped for’t, he graped for’t,
He fand it was awa, man;
But what his common sense came short,
He eked out wi’ the law, man. Читать далее
Bəxtiyar Vahabzadə bir şeirində anasından gileylənir:
“Danışmaq öyrətdin sən öz körpənə
Nola, mən anadan lal doğulaydım.”
Danışmağı öyrətmilər, əgər uşağın ciddi patalogiyası yoxdursa. O ki qaldı, cənab Vahabzadənin lal olmaq arzusuna, bu, təəssüf ki, fantastik arzulardandır…
Pis olmazdı…
“Anam olsan belə, ay anam, xeyli…”
Bu, şeir misrasıdırmı? “…ay anam, xeyli…” Xeyli – nə qədər?
“Səndən gileyliyəm, səndən gileyli…”
“Ana, səndən gileyliyəm” – bundan artıq nə varsa, cəgfəngiyatdır, müəllifin zövqsüzlüyünü göstərir.
“Dilini bir ilə öyrəndim… nahaq!..”
Bir ilə? Nə tez?
“Öz dilim özümə kəsilib yağı.”
Yəni Kommunist partiyasına, KQB-yə qarşı çıxaraq rus dissidentləri kimi illərlə türmə həyatı keçirmisən? Nə basıb-bağlamaqdır?
“Dənizəm, üzümə durub sahilim.”
“Dənizəm”. Nə az, nə çox. Dəniz…
“Yerimək öyrətdin tutub əlimdən,
Dolaşdım aranı, dolaşdım dağı.”
Səməd Vurğun məktəbidir. Aranı dolaşırsa, dağı da dolaşacaq. Altı aylıq olandan. Yoldaş Kərəmov kimi…
“Balana yerimək öyrədincə sən,
Gərək öyrədəydin yıxılmamağı…”
Yıxılmaq nədir? Səməd Vurğundan dalbadal iki dissertasiya qondarıb universitet professoru olanda anan qolundan tutmalıydı?
“Fikirlər yığılır beynimdə qat-qat…”
Beyin dolu imiş… Nə əcəb Tesla-zad yaratmayıb?
“Həyatı qanana ögeydir həyat,
Onu qanmayana doğmadır ancaq.”
Sədinin, Xəyamın zərgər alətləti ilə gördüyü işi Bəxiyar Vahabzadə odunçu baltası ilə görür…
“Məni incidirlər bəzən qəsd ilə”
Bu misraya o qədər gülmüşəm ki… Görəsən kim incidirmiş? Özü də qəsd ilə…
“Girəvə düşəndə zalimə belə
Zülm edib, kam almaq gəlmir əlimdən.”
Vahabzadə özünü Füzuli varisi saydığından “zalım” demir, “zalim” deyir.
Analoqu olmayan şəkili! Zülm edib kam almaq gəlmir əlindən…
«Ana, quduzlaşır həyat, ilbəil,
Dalayır puç olan ümidlərimi.”
Ümidin niyə puç oludu? Orta məktəb biliyi ilə dosent, professor olmusan, daha nə istəyirdin? Səbrin olsun, akademik də olacaqsan, Lenin poeması yazıb SSRİ dövlət mükafatı alacaqsan…
Və ümidlər puç olubsa, həyat onları necə dalayar? Puç olmamışdan dalasaydı, yenə ağla batardı…
“Mənə nağıl danış, dayansın anlar,
Görüm, nağıldakı o qəhrəmanlar
Cütbaşlı divləri nə təhər yıxır”
Divlərlə mübarizə elmi nağıllarda deyil, universitet kitabxanasındadır. Eləmə tənbəllik, oxu, gör fransız, ingilis öz divləriylə necə mübarizə aparıb…
Şeir uzandıqca cəfəngiyat artır və güclənir, rus demişkən, marazm krepçayet…
“Tülkülər görmüşəm, öz qolundakı
Dəmir zəncirlərə bilərzik deyir…”
Qolu zəncirli tülküləri təsəvvür etdiniz?
Burda dayanaq..
“Əl açdıq göylərə” şeirini oxuyaq, kefimiz açılsın.
“Nə vaxtdan ölçüldü vaxt, zaman ilə?”
Dünya gözəlləşdi ilk insan ilə.
İnsan sonsuz eşqin qadir səsidir,
Allahın yerdəki xəlifəsidir.”
Vaxt zamanla ölçülür? Vaxt elə zaman deyil?
İkinci misraya baxın. Deməli, dünya var, ilk insan onu gözəlləşdirib. İkinci bənddə deyir:
“Çalışdıq, gecəni gündüzə qatdıq.
Allahın verdiyi ağlın gücüylə
Bomboş yer üstündə dünya yaratdıq.”
Deməli, birinci bənddə Allah dünyanı yaratmışdı, insanı yaratmaqla dünya daha da gözəlləşdi. İkinci bənddə “bomboş yerdə” insanlar “birgə” dünya yaradırlar…
Bu çaşbaşlıq sovet zehniyyətindən doğur. Sovet adamı daim ilan mələyən səhralarda kommunizm cənnəti yaratmalıydı. Ancaq cənnət əvəzinə Qulaq – həbs düşərgələri, türmələr yaranırdı…
Bu adama mənim millətim filosof deyir…
Biz uca göylərdən gəldiyimizdən…
Akademik Vahabzadə iddia edir ki, biz uca göylərdən gəlmişik.
“Dünya dərdimizi sormadı bizdən”
Hansı dünya? Birgə yaratdığınız? Öz yaratdığınız dünya sizdən nə soruşmalıydı?
“Əl açdı imdadçün insan göylərə.”
Ağlın gücüylə dünya yaradan insan?…
Bəxtiyar Vahabzadə görəsən debil oğluna vəzifə düzəldəndə göylərə əl açırmış, ya rəhbər yoldaşlara?…
Mirzə Əlil
03. 08. 2024, Samara
Oxumayın bir daha, lütfən, müğənni quşla
Sizin diskantınızdan ürəyiç sızıldayır.
Şənlənən, şənləndirən yaşıl donlu ilk Bahar,
İndi mənə daha xoş qışdakı vıyıltılar.
+
Valeh edə bilərmi rəngləriniz, çiçəklər? —
Siz bitən torpaq altda axı dost yatır indi.
Necə nəğmə dinləyim, səslənirsə o əgər,
Vaxtsız gedən Riddelin qəbri həndəvərində.
+
Neynək, quşlar, oxuyun, ancaq qəmli nəğmələr.
Oxuyun qəbir üstdə, ruhları ovundurun,
Ləyaqətli şəxs idi, yoxdur ona bərabər,
Qaranlıq dar otaqdır indi mənzili onun.
+
Bahar, başqalarını sevinclə salamla sən,
Mən isə ayrılmaram itki xatirəsindən.
1794
ingiliscədən tərcümə
01.08. 2024, Samara
+++++++++++++++++
ROBERT BURNS
Sonnet on the Death of Robert Riddel, Esq. of Glenriddel
No more ye warblers of the wood-no more!
Nor pour your descant, grating on my soul;
Thou young-eyed Spring, gay in thy verdant stole,
More welcome were to me grim Winter’s wildest roar. Читать далее
Ramiz Rövşənin də gülməli şeirləri çoxdur. Məsələn bu:
“Saçların dağılıb tamam,
Yaylığını yel aparır.
Qaçıram, tuta bilmirəm,
Qoyma məni tər aparır.”
Gülməli burda yaylığı yelin aparmağı deyil. Yaylıq qeyrət, namus məsələsidir. Gülmək yeri deyil. Gülməli Ramiz Rövşənin qaçmağıdır. Ramiz Rövşən, mən bilən, ağır adam olmalıdır, qarın da yerində, prezident özü nəzarət edir ki, şairin qarnı yerində olsun. İndi bu adam qaçır. Tərləməyi qalsın, yəqin qaçdıqca kəlləmayallaq da olur.
Müsibət!
“Yuyundum, tərdə yuyundum”.
Bunu yəqin Bakıda suyun qıt vaxtları yazıb. Cibində kisə olsaydı, özünə kisə də çəkərdi…
“Qayıtdım, gördüm toyundur,
Gördüm səni ər aparır.”
Son misra bu gün çox aktualdır. “Səni ər aparır”! İlham Əliyev nə deyirdi? Deyirdi Fransada kişi kişiyə ərə gedir, arvad arvada. Ramiz Rövşən bu misra ilə ənənəvi dəyərləri təbliğ edir.
Ancaq bir iş var! Lənət şeytana! Axı biz bilmirik ki, yaylığını yel aparan arvaddır ya kişi? Axı yaylıq kişi başında da ola bilər!
Dolaşıq məsələdir. Qarnı dizlərinə dəyə-dəyə qaçan Ramiz Rövşəni gözünüzün qabağına gətirin, fikriniz dağılsın…
“Sən orda göyə baxırsan,
Burda məni yer aparır…”
Göyə baxan kimdir? “Orda” – harda? Yer hara aparır?
Çox güıməlidir.
Hələ bu şeirə baxın.
“Dünyanın suyu çirklənir,
Suyunda balıq boğulur.”
Mən Kür qırağında doğulmuşam, anadan olduğum evi hətta Kür aparıb, onun yeri indi qarşı sahildədir. Və Kürdə adamların da boğulduğunu görmüşəm. Boğulan axtarılanda necə müsibət qopduğunu da. Həmişə bu işlərə ağlamalı işlər kimi baxmışam. Ancaq Ramiz Rövşəni oxuyandan sonra başa düşdüm ki, kiminsə boğulduğunu görürsənsə ya eşidirsənsə, gərək güləsən.
“Çirklənir, göyü çirklənir
Göyündə Allah boğulur.”
Bundan gülməli söz olar? Allah boğulur! Əstəğfurullah deyib gözünüzün qabağına gətirin…
“Çox batan yerində batır”
Bu misrada müəyyən mürəkkəblik var. “Yerində batır”la mütəfəkkir şair nə demək istəyir? Yəni “yaxşı oldu batdı”? Yəni “canı da çıxsın, necə ki, çıxdı?”
“Dadına gələn də batır”
Oyunun olsun ay Rövşən, ay Ramiz! (Şair təkrar sevəndir, ona görə belə deyirəm…).
Dadına gələn də…
O da boğulur…
Sonra:
“Ağıllı dərində batır”
Bunu bilirdiniz? Mən bilmirdim…
“Dayazda axmaq boğulur”
Bunu İlham Əliyevə oxuyub tərcümə ediblər? Ediblərsə, prezident gərək dayaz sularda batanların hamısına ölümündən sonra “axmaq” statusu verə…
“Kimisi nəğməli-sazlı”
Yəqin hansısa aşıq elə sinəsində saz boğulub. Özü də dərində. Aşıq dayazda boğulmaz, çünki aşıq axmaq deyil…
O aşığın adını bilən yoxdur?
“Kimisi paltar-palazlı”
“Paltar-palazlı” boğulanlar yəqin dindar arvadlardır, paltarlı çiməndə boğulurlar. Əlbəttə, əynində beş-altı qat paltar olanda boğulacaqsan…
“Kimisi çılpaq boğulur”.
Çılpaq boğulanlar yəqin ki, nudistlərdir. Onlar çılpaq çimirlər, sudan çıxanda da çılpaq gəzişib təsərrüfatlarını xalqa nümayiş etdirirlər.
Və, əlbəttə ki, çılpaq da boğulurlar…
Ramiz Rövşən cavanlığında nudist olmayıb ki?
Allah Ramiz Rövşəni güldürsün (boğulmuş Allah yox, bizim öz Allahımız), bu boğulmaq məsələsi məni çox güldürdü. Yəqin ki, əzizlərini sularda itirənlər də bu şeiri oxuyanda uğunub gedirlər…
Mirzə ƏLİL
02. 08. 2024, Samara
xeyrulla xayal 