ALEKSANDR PUŞKİN. “YAXŞI YADIMDADIR MÖCÜZƏLİ AN…”

Янв5

Yaxşı yadımdadır möcüzəli an:

Səni necə gördüm önümdə birdən

Göründün, çəkildin baxışlarımdan,
Təmiz gözəlliyin dühası tək sən

—

Ümidsiz kədərdən qəlb üzülərkən,

Qayğılar həyəcan doğursa əgər,

Eşidirdim o xoş, incə səsi mən,
Yuxuma girirdi əziz cizgilər.

—

Quduz fırtınalar illər ötüncə,
Keçmiş arzuları sovurdu qəlbdən.
Unutdum səsini – mülayim, incə,

Unutdum səmavi çöhrəni də mən.

—

Zindan zülmətində, yabanı yerdə,
Sakit ötüşürdü gün dalınca gün,
Nə İlahim vardı, ilhamım nə də,
Yox həyat, yox sevgi, göz yaşı, hüzn.

—

 Və sanki yuxudan oyandı ürək:

Yenə də  göründün önümdə birdən,

Göründün bir anda itən xəyal tək,

Təmiz gözəlliyin dühası tək sən.

—

Və qəlbim riqqətlə döyünür yenə,
Və ruhum yenə də Tanrını duyar.

Və coşqun ilhamım qayıdır mənə,
Və həyat, sevgi var, göz yaşı da var.

1825

ruscadan tərcümə

04-05. 02. 2022, Samara

==================

Александр ПУШКИН

К***

Я помню чудное мгновенье:
Передо мной явилась ты,
Как мимолетное виденье,
Как гений чистой красоты. Читать далее →

ALEKSANDR PUŞKİN. “UCALTDIM ÖZÜMƏ MƏN MÖCÜZƏ BİR ABİDƏ…”

Янв4

                                    Exegi monumentum[i]

Ucaltdim özümə mən möcüzə bir abidə
Ona xalq salan cığır ot bitirməz heç  zaman.

Əyilməz başıyla o daha da yüksəkdədir,

Aleksandr sütunundan.

—

Yox, tamam ölmərəm mən, rübaba ruhum köçər,
Yaşar, yaşadar məni, çürüməz cəsəd kimi.

Adım yaşar, dünyada bircə şair də əgər,

Yaşayar nə qədər ki.

—

Mənim sözüm-söhbətim dolaşar böyük Rusu,

Adım dinər ondakı dillərin hər birində:

Çöllər dostu kalmıkın, indi vəhşi tunqusun,

Slavyanın, finin də.

—

Mən əziz olacağam zaman keçincə xalqa,

Rübabımla çünki xoş duyğular oyatmışam.

Qəddar əsrdə nəğmə qoşmuşam Azadlığa,

Mərhəmət diləmişəm caniyə  qarşı da mən.

—

Qulaq as, ilham pərim, yalnız Tanrı deyənə,

Həmlədən çəkinmədən, çələng tələb etmədən,

Tərifi, həm böhtanı qəbul elə biganə.

Sarsağa baş qoş nə də.

1836

ruscadan tərcümə

03.01. 2022, Samara

================

Александр ПУШКИН

Я памятник себе воздвиг нерукотворный,
К нему не зарастет народная тропа,
Вознесся выше он главою непокорной
Александрийского столпа Читать далее →

О ТОМ, КАК БЫЛА НАПИСАНА ОПЕРА «ЕВГЕНИЙ ОНЕГИН»

Янв4

Однажды Петр Ильич Чайковский позвонил Александру Сергеевичу и попросил дать ему разрешение написать балет по его роману «Евгений Онегин».

— Брат Петр, я тебя очень уважаю, но твое предложение с балетом меня очень смущает. Что Лев Николаевич на это скажет? Наверняка осудит. Ведь не любит он балет, «развратным представлением» называет. Боюсь, что если дам согласие на ваше предложение, граф перестанет меня приглашать в Ясную Поляну. А там такие ножки…

— Весьма огорчен, дорогой Александр Сергеевич. Очень мне нравится ваш роман… особенно дуэль…

— Да, я очень люблю дуэли, брат Петр. В случае чего сам готов стреляться… А вы попробуйте написать оперу. Думаю, Лев Николаевич не будет против оперы.

— Оперу? Как-то не подумал…

— А вы подумайте, брат Петр. Думаю, хорошая опера получится…

Петр Ильич подумал и написал оперу «Евгений Онегин»…

04. 02. 2022, Самара

ALEKSANDR PUŞKİN. HƏRƏKƏT

Янв3

Saqqallı müdrik dedi: “yoxdur hərəkət əsla!”

Digəri qalxıb onun qabağında yeridi,

Bundan güclü etiraz çətin gələrdi ağla.

Mənalı cavabına hamı afərin dedi.

—

Bu məzəli əhvalat, cənablar, fəqət mənə,

Başqa bir nümunəni xatırladır həmişə:

Hərəkətdə görürük göz önündə günəşi,
Haqlıdır Qalileysə öz inadında yenə.

1821

ruscadan tərcümə

02. 01. 2022, Samara

Qeydlər:

1. Saqqallı müdrik – yunan filosofu Zenon

2. Digəri – Diogen

================

Александр ПУШКИН

Движение

Движенья нет, сказал мудрец брадатый1.

Другой смолчал и стал пред ним ходить.

Сильнее бы не мог он возразить;

Хвалили все ответ замысловатый. Читать далее →

ALEKSANDR PUŞKİN. DOSTLARIMA

Янв2

Yox, məddah deyiləm, çara mən əgər,
Tərif qoşuramsa sərbəst, səmimi,

Cürətlə açıram mən öz qəlbimi,

Nə desəm, nə yazsam, ürəkdən gələr.

—

Sevmişəm mən onu həqiqətən də,

Şərəfli, çapıqdır idarəsində.

Canlandı Rusiya onunla birdən,

Hərb ilə, ümidlə, əməklə həm də.

—

Yox, yox, qaynasa da cavanlıq qanı,

O, dövlət ruhludur, deyil o qəddar :

Kimi ki, açıqda cəzalandırar,

Rəhm edər xəlvətdə, bağışlar onu.

—

Keçirdi sürgündə mənim həyatım,
Ayrı salınmışdım əzizlərimdən.

O sultan əlini uzatdı birdən —

Sizin yanınıza yenə qayıtdım.

—

Mənim ilhamıma göstərib hörmət,
Çıxardı fikrimi o, azadlığa.

Duyaraq qəlbimdə səmimi riqqət,

Nyə ona tərif deməyim axı?

—

Məddah məkrlidir, məddah hər zaman,
Çara qara gün də qarğıya bilər.

O, çarın hüdudsuz  hüquqlarından,
Təkcə mərhəmətə etiraz elər.

—

O deyər: sən nifrət xalqına bəslə,
Batsın təbiətin qoy incə səsi.

Deyər: maarifdən xalqa nə gələ —

Föhşdür və bir də qiyam həvəsi.

—

Yazıq o ölkə ki, saraya təkcə,
Kölə və məddahın yaxınlığı var,

Göylərin seçdiyi sənətkar isə,

Yerə gözlərini zilləyib susar.

1828

ruscadan tərcümə

02.01. 2022, Samara

==============

Александр ПУШКИН

Друзьям

Нет, я не льстец, когда царю
Хвалу свободную слагаю:
Я смело чувства выражаю,
Языком сердца говорю. Читать далее →

GEORGİ İVANOV. «ONA GÖRƏ ÜZÜR Kİ, OT ŞIRILTISI MƏNİ…»

Янв1

Ona görə üzür ki, ot şırıltısı məni,

Ot saralıb gedəcək, qızıl gülsə solacaq.

Əfsus, sənin bu gözəl,qiymətli bədəninsə,

Torpağa çevriləcək, çöl çiçəyi olacaq.

—

Xatirəmiz də yəqin itib-gedər… O zaman,

Sehriylə canlanar gil məhəratli əllərin.

Axıb gedər kuzənin qızıl, gen boğzından,
Bulağın göz yaşı tək suyu – dadlı, həm sərin.

—

Qucaqlayar başqası başqasını bəlkə də,

Qürubda, vəd edilən zaman, bir quyu başı…

Və ağ, çılpaq çiyindən qiymətli gil qəfildən,
Sürüşər, tikə-tikə olar, dəyərək daşa.

ruscadan tərcümə

01.01. 2022, Samara

=============

Георгий Иванов

Оттого и томит меня шорох травы,

Что трава пожелтеет и роза увянет,

 Что твое драгоценное тело, увы,

Полевыми цветами и глиною станет Читать далее →

ALEKSANDR PUŞKİN. “TƏLƏS XİLASIMA MƏNİM, TALİSMAN”

Дек31

Tələs xilasıma mənim, talisman,

Təqib olunanda, burunnlananda,

Peşmanlıq, həyəcan bürüyən anda:

Küskündüm sən mənə verilən zaman.

—

Müdhiş nərələrlə birdən okean,

Mənim ətrafımda əsib-coşanda
Qara buludlardan tufan qopanda,
Tələs xilasıma mənim, talisman.

—

Özgə ölkələrdə qəriblik yaman;

Çat dada qəlbimi qüssə didəndə,

Qızğın və amansız döyüş gedəndə,
Tələs xilasıma mənim, talisman.

—

Həm müqəddəs, həm də şirin bir yalan,

Qəlbə işıq saçan sehrli çıraq…

Qapandı, örtüldü, döndü o ancaq…

Tələs xilasıma mənim, taıisman.
—

Qəlbdə yaraları açan, qanadan,

Xatirə əbədi qalsın arxada,

Arzu, uyu daha; ümid. əlvida;

Tələs xilasıma mənim, talisman.

1825

ruscadan tərcümə

31.12. 2021, Samara

===========

АЛЕКСАНДР ПУШКИН

Храни меня, мой талисман,
Храни меня во дни гоненья,
Во дни раскаянья, волненья:
Ты в день печали был мне дан.

Читать далее →

İQOR SEVERYANİN. ŞAİRƏ

Дек30

Dahilər sayğılıdır kütlə yanında ancaq!

Bütün dahilər isə axı şair deyildir!

Məqsədindən dönmə, get yolunu axıracan,
Və xatırla: hardasan, kimsən, vəzifən nədir.

—

Nəğmə demə kütləyə! Oxuma heç kəsə də

Oxu həvəs gələndə, düşünmə: varmı yeri!…

Sənin nəğmən bəlkə də bir anın boş səsidir,
Qiymətini onun da, inan, tapılar verən.

—

Kütlə damğalasın qoy necə istəsə fərdi,

Kütlə kobud, vəhşidir, cəhalət içindədir.

Ona tərif söyləmə — tərif  köləyə yemidir.

Sultanlığa ümid var axı səndəsə, şair…

1907

Ruscadan tərcümə

30.12. 2021, Samara

===========

Игорь Северянин

Поэту

Лишь гении доступны для толпы!

Ho ведь не все же гении — поэты?!

Не изменяй намеченной тропы

И помни: кто, зачем и где ты. Читать далее →

İVAN KRILOV. KƏNDLİ VƏ ÖLÜM

Дек29

Əməkdən, ehtiyacdan üzülmüş əfəl qoca,
Şaxtalı bir qış günü odun yığıb bir şələ,

Tüstülü komasına yol gedirdi astaca,

Yükün ağırlığından tez-tez “ah, uf” deməklə.

Birdən elə yoruldu,
Qoca dayandı, durdu.

Ağır şələni yerə kürəyindən düşürdü,

Üstündə oturaraq qoca belə düşündü:

“Tanrım, necə kasıbam! Bu nə həyatdır belə!

Möhtacıyam hər şeyin; üstəlik arvad-uşaq.

Boynumda töycü, biyar, vergi də vardır hələ…

Haçan bəs bu dünyada bircə xoş gün olacaq?”

İtirdi ümidini, qocanı aldı qüssə,
Ölümü səslədi o, yaxındaymış ölümsə.

Yetişdi yubanmadan, bir göz qırpımındca,

Dedi: “Nə işdir, məni niyə çağırdın, qoca?”

Heybətli vücuduna onun salan tək nəzər,
Kişi elə karıxdı, danışa bildi güclə:
“Çox yorulmuşam, sənə zəhmət deyilsə əgər,
Belimə qaldırmağa şələni kömək elə”.

—————

Burda mətləb var incə,
Onu anlayan gərək:

Ağırsa həyat necə,
Daha ağırdır ölmək.

Ruscadan tərcümə

29.12. 2021, Samara

===================

Иван Крылов

КРЕСТЬЯНИН И СМЕРТЬ

Набрав валежнику порой холодной, зимной,
Старик, иссохший весь от нужды и трудов,
Тащился медленно к своей лачужке дымной,
Кряхтя и охая под тяжкой ношей дров.
Нес, нес он их и утомился,
Остановился,
На землю с плеч спустил дрова долой,
Присел на них, вздохнул и думал сам с собой:

Читать далее →

İVAN KRILOV. GÜZGÜ VƏ MEYMUN

Дек28

Özünü güzgüdə Meymun görərək,
Söylədi, Ayını dürtmələyətək:

“Zəhmət olmasa, bax, sevimli kirvə,

Nə sir-sifətdədir bir gör ordakı,

Əzdirir özünü, ttullanır, qaçır.

Qüssədən ölərdm, eləmə şübhə,
Ona oxşasaydım əgər bir gilə.

Kirvə, bilirsən ki, beş-altı belə,
Bambılı tanışım  özümün də var,
Yəqin tanışdılar sənə də onlar.”
Çatb qaşlarını söylədi Topal:

Əzizim, özünün qeydinə sən qal!

Özgənin fikrini çəkirsən nahaq”.

Qulaq asılmadı sözünə ancaq.

————-

Dünyada az deyil nümunə bu cür:

Heç kim satirada özünü görmür.

Mən belə bir şeyi görmüşəm dünən:

Bəllidir Klimıç əyridir əldən,
Bunu üzünə də deyirlər hətta,

Pyotru göstərir xəlvəti o da.

Ruscadan tərcümə

28. 12. 2021, Samara

=================

ЗЕРКАЛО И ОБЕЗЬЯНА

 Мартышка, в Зеркале увидя образ свой,
Тихохонько Медведя толк ногой:
«Смотри-ка»,- говорит,- «кум милый мой!
Что это там за рожа?
Какие у нее ужимки и прыжки!
Я удавилась бы с тоски,
Когда бы на нее хоть чуть была похожа.
А ведь, признайся, есть
Из кумушек моих таких кривляк пять-шесть:
Я даже их могу по пальцам перечесть».-
«Чем кумушек считать трудиться,
Не лучше ль на себя, кума, оборотиться?»-
Ей Мишка отвечал.
Но Мишенькин совет лишь попусту пропал.

——

Таких примеров много в мире:
Не любит узнавать никто себя в сатире.
Я даже видел то вчера:
Что Климыч на руку нечист, все это знают;
Про взятки Климычу читают,
А он украдкою кивает на Петра.