SERGEY YESENİN. NƏĞMƏ («BÜLBÜLDƏ BİR NƏĞMƏ VAR…)

ЕСЕНИН

Песня (Есть одна хорошая песня у соловушки)

 

Bülbüldə bir nəğmə var, elə ki dilə gəlir,
Matəm mərasimimdə səslənir o elə bil.

 

Çiçəkləndi – ərköyün, böyüdü – qan-qan dedi,

Boyun salladı birdən, sanki özündən gedib.

 

Gicgahı deşir ağrı fikir-düşüncələrdən,
Necə vaxtsız-vədəsiz gəncliyimi xərclədim.

 

Anlamıram özüm də nə baş verdi ya niyə,
Gecələr cod yastığı sıxıram ürəyimə.

 

Cingiltili nəğmə, ax, qüssəli cəhcəh yayıb,

Zülmətdə elə gəlir qucaqlayıram yarı.

 

 

Qarmon və ay işığı pəncərənin dalında,
Bilirəm mehribanım bir də çətin qayıda.

 

 

Ah, eşq — başınağacı, qan – albalı şəfəqi,

Necə köhnə gitara və necə təzə şərqi.

 

Həmin təbəssüm, həmin sevinc və iztirabla,
Babalar oxuyanı nəvələr oxuyurlar.

 

 

Gəncsiz, için, oxuyun, həyatdan yayınmayın –

Onsuz da çiçəkləri töküləcəkdir yarın.

 

Mən soldum. İçkidənmi? Ya şöhrətdən? Bilmirəm.

Gəncdim, bəyənirdilər, atdılar, indi təkəm.

 

 

Nəğməsi də bülbülün buna görə xoş gəlir,
Dinir mən zavallının matəmində elə bil.

 

Çiçəkləndi – ərköyün, böyüdü – qan-qan dedi,

Boyun salladı birdən, sanki özündən gedib.

 

Ruscadan tərcümə

05-06. 2019, Samara

QEYD: Şeir 1925-ci ilin aprelində Bakıda, xəstəxana palatasında yazılıb. Müasirlərinin yazdığına görə, Yesenin bu şeiri özü qoşduğu motivlə mahnı kimi, rəqs hərəkətləri ilə («приплясывая) oxuyurmuş.

 

Песня (Есть одна хорошая песня у соловушки)

Есть одна хорошая песня у соловушки —
Песня панихидная по моей головушке. Читать далее

SERGEY YESENİN. “SEVGİDƏ İNSANLARI İSTƏYƏRƏK SINASIN…”

ЕСЕНИН

Шел Господь пытать людей в любови…

Sevgidə insanları istəyərək sınasın,
Dilənçi görkəmində Tanrı çıxdı talaya.

Palıdlıqda bir qoca kötük üstdə bu ansa,

Gəmirirdi qurumuş kökəni damağıyla.

 

 

Dilənçiyə sataşdı qocanın gözü birdən,
Gördü gedir cığırla, əlində dəmir əsa.

Fikirləşdi: “Ay aman, bu zavallı nə gündə,
Görünür aclıq çəkib yazıq, beləcə əsir”.

 

 

Tanrı yaxına gəldi, qəmini gizlədərək:

Yəni oyatmaq olmaz bunların ürəyini…

“Al, gəvələ… Bir azca səni bəlkə bərkidə”, —

Deyib qoca uzatdi Tanrıya çörəyini.
1914

Ruscadan tərcümə

04. 06. 2019

Samara

 

 

Шел Господь пытать людей в любови, 
Выходил он нищим на кулижку. 
Старый дед на пне сухом в дуброве, 
Жамкал деснами зачерствелую пышку. 
Увидал дед нищего дорогой, 
На тропинке, с клюшкою железной, 
И подумал: «Вишь, какой убогой,- 
Знать, от голода качается, болезный». 

Подошел Господь, скрывая скорбь и муку: 
Видно, мол, сердца их не разбудишь… 
И сказал старик, протягивая руку: 
«На, пожуй… маленько крепче будешь».

 1914

SERGEY YESENİN. ANAMA MƏKTUB

ЕСЕНИН

Письмо матери

Qarım, mehribanım, hələ sağmısan?

Mən də sağam. Səni salamlayıram.

Qoy sənin komana süzülüb axsın,

Təsvirə gəlməyən işıq hər axşam.

 

 

Yazırlar, həyəcan içini yeyir,
Məndən ötrü yaman fikir çəkirsən.

Köhnədəb və əfəl donunu geyir,
Çıxıb dayanırsan yol üstündə sən.

 

 

Mavi zülmətində sənə axşamın,

Görünən həmişə eyni şey olar:

Kimsə meyxanada dava zamanı,

Deşər ürəyimi fin bıçağıyla.

 

 

Boşla, mehribanım, narahatlığı!

Bir qarabasmadır gördüyün, inan.

Lap elə əyyaş da deyiləm axı,

Mən səni görməmiş gedəm dünyadan.

 

 

Elə həminki tək qılıqlıyam mən

İndi bircə şeyin arzusundayam,
Qurtuub tezliklə vəhşi qüssədən,

Yastı komamıza bizim qayıdam.

 

 

Qayıdıb gələrəm bağda ağappaq
Ağaclar qol açar yaz həvəsiylə.
Səkkiz il əvvəl tək oyatma ancaq,
Məni, sökülməmiş dan yeri hələ.

 

 

Arzulanıb gedən nə var, oyatma,
Çin olmayanlara toxunma hədər.

Mənim bu həyatda düşüb baxtıma,
Erkən üzüntülər, erkən itkilər.

 

 

Mənə ibadət də öyrətmə. Bəsdir!

Keçmişə bir daha qayıtmaram mən.

Tək sənsən ruhuma nur salan indi,

Mənə kömək sənsən, sevinc də sənsən.

 

 

Daha həyəcanla nə özünü üz,

Nə də ki, qəm elə, içini yeyib.

Çıxıb yol üstündə dayanma tez-tez,
Köhnədəb və əfəl donunu geyib.

1924
 ruscadan tərcümə

03-04. 06. 2019

Samara

 

 

Письмо матери

Ты жива еще,  моя старушка?
Жив и я. Привет тебе, привет!
Пусть струится над твоей избушкой
Тот вечерний несказанный свет. Читать далее

KREMATORİ

Tək adamın sonu

Tək insan, əgər xəstəlik ya qəza sarsıtmayıbsa, özgə yardımı olmadan keçinə bilər. Tək adamın ən ciddi problemi, əgər bütün ömrü boyu yatağa düşməyibsə də, öləndə, daha dəqiq deyilsə, ölən kimi yaranır. Yəni tək adam çox şey ya hər şey edə bilər, bir şeydən başqa: tək adam öz-özünü dəfn edə bilməz…

Mən tək adamam və haçansa məni cansız, daha nəinki başqalarına, heç özümə də lazım olmayan bədənimin kimin üçünsə başaağrısı yaradacağını düşünəndə pərt oluram. Əlbəttə, mən vətənə aparılıb basdırılmaq, qəbrimin göz titəsinə çevrilməyini istəmirəm. Elə burda… Yerli qəbiristanlıqların müsəlmanlar basdırılan hissəsinin ucqarında, hasar dibində… Nişansız…Belə qəbir Rusiyanın iqlim şəraitində bir neçə aya da itə bilər…

Son vaxtlar krematori haqqında çox fikirləşirdim. Bir burum tüstü, bir ovuc kül…Külü bir yer tapıb sovursunlar… Və heç kim də sənin günahkar bədəninin torpaqda çürüdüyünü düşünməsin… Elə bil bu dünyaya gəlməmisən…

Ancaq indi İnternetdə baxıb görürtəm ki, Samarada krematori yoxdur! Yandırılacaq meyitləri Moskvaya aparırlar! Buna da bir ətək pul lazımdır… Yəni başa düşdüm ki, krematori mənlik deyil. Çünki Samarada krematorinin tikilməyi də planlaşdırılmır…

Ancaq yaxşı olardı…Bir ovuc kül…Sonra da verələr yelə…

Düzü, mən az qala əlli il ərzində bütün yazdıqlarımı da yandırmaq istərdim. Yazdıqlarımın çoxunun əlyazması da yoxdur. Kompütürdə, İnternetdə. Kompüteri şifrələmək, İnternetdə olanları silmək, kiminsə bəlkə yığıb saxladıqlarından istifadəyə isə vəsiyyət yazıb qadağa qoymaq. Sağkən bir qara qəpik qiymət verilməyən işlərin birdən «irsə», «mərhumun irsinə» çevriləcəyi perspektivi məni açmır… Mən haqqımda “mərhum belə yazıb, mərhum belə tərcümə edib” yazacaq həmvətənimi gözümün qabağına gətirirəm və qadın ya kişiliyindən asılı olmayaraq gözünün içinə tüpürürəm. Çünki bu həmvətən üçün vacib ədəbiyyat, sənət deyil, bu adam üçün vacib mənim ölməyimdir. Azərbaycan tənqidi və ədəbiyyatşünaslığında saxtakarlıqdan, əqidəsizlikdən,  qarınotaranlıqdan, peşə səviyyəsizliyindən başqa, nekrofillik, ölüsevərlik də var, ki, bu da qarğa-quzğunun leşə sevgisi kimidir.

Mən həmvətənlərimin mənim ölümə sevgisini sağkən rədd edirəm və məndən “mərhum filankəs” kimi yazacaq hər kəsin gözünün içinə tüpürürəm…

Kim bilir, mənim indi permanent maliyyə böhranında olan samaralı  tanışlarımın vəziyyəti birdən yaxşılşar və mənim ölümü Moskvaya yandırmağa apararlar. Bir Samara müəssisəsi reklamında Moskvaya yaxşı səyahət vəd edir: 14 yerlik rahat maşın və s. Ye, iç, danış, gül… Hər mövzuda. Kəlməbaşı da mənə müraciət lazım olmayacaq: “Ağsaqqal  bizi bağışlasın…”

05. 06. 2019

Samara

SERGEY YESENİN. “XORASANIN ELƏ QAPILARI VAR…”

ЕСЕНИН

В Хороссане есть такие двери…

 

Xorasanın elə qapıları var,

Qızıl gülə batıb astanaları.

Orda düşüncəli bir pəri yaşar,
Xorasanın elə qapıları var,

Mən aça bilmədim ancaq onları.

 

 

Qüvvə qollarımda nə qədər desən,
Mənim saçlarımda qızıl və mis var.
Gözəldir, incədir pərinin səsi.
Qüvvə qollarımda nə qədər desən,

Mənə basılmadı fəqət qapılar.

 

 

Sevgimdə şücaət nə lazım axı.

Və niyə? Nəğməmi kimə deyim mən? —

Qısqanc deyildirsə Şaqa bir daha,

Aça bilmədimsə qapıları həm,
Sevgimdə şücaət nə lazım axı.

 

 

 

Gərək Rusiyaya qayıdam indi.

Ah, İran! Sənimi tərk edirəm mən?

Səndən ayrılıram bəlkə əbədi,
Öz ana yurduma məhəbbətimdən?

Gərək Rusiyaya qayıdam indi.

 

 

Görüşənə qədər, hələlik, pəri,
Qapıları aça bilmədim, nə qəm,

Sənin yedirtdiyin iztirab şirin,
Səni vəsf edəcək vətəndə nəğməm,

Görüşənə qədər, hələlik, pəri.

 

Ruscadan tərcümə

03. 06. 2019

 

В Хороссане есть такие двери,

Где обсыпан розами порог.

Там живет задумчивая пери.

В Хороссане есть такие двери,

Но открыть те двери я не мог. Читать далее

SERGEY YESENİN. «ƏLVİDA ANIDIR, ƏZİZİM, ARTIQ…»

ЕСЕНИН

До свиданья, друг мой, до свиданья
Əlvida anıdır, əzizim, artıq,
Dostum, ürəyimdə yerin əbədi.
İndi bəxtimizə düşən ayrılıq,
Bizə gələcəkdə görüş vəd edir.

 

Əlvida, nə dinək, nə də əl sıxaq,
Qüssə görünməsin qaşqabağında.

Ölmək təzə deyil həyatda, ancaq,

Təzə heç nə yoxdur yaşamaqda da.
ruscadan tərcümə

02.06. 2019, Samara

 

До свиданья, друг мой, до свиданья.

Милый мой, ты у меня в груди.

Предназначенное расставанье

Обещает встречу впереди. Читать далее

ARI

Dolaşır ağır-ağır.

Axtarır tələsmədən,
Şirə toplayır arı,
Bir an nəfəs dərmədən.

 

 

Başı üstdə nə rəis,
Önündə nə plan var.

Nə çox yeməyə həris,
Nə də altına yığar.

 

 

Ara vermir, işləyir,
Yorulmaq nədi, bilməz.

Yığdığından yüzdə bir,
Arı yeməyinə bəs.

 

 

Bilməz neçəyə dəyər,

Yetirdiyi bu nemət,

Hara gedər, kim yeyər,

Nə tərif, nə də şöhrət…

 

 

Çalışır yayınmadan,
İbadət eləyən tək.

Belə işləyə insan –

O da bal yetirəcək…

 

31.05. 2019
Samara

MƏNİM DOĞULDUĞUM İL…

Mənim doğulduğum il,
Uzaq  əsrdə qaldı.

Bu yaşda adam deyil,

Eksponatam adi.

 

Alın qıırışlarımda,

Əsrləri sayan var.

Kimsə baxışlarımda,

Kök və tayfa axtarar.

 

 

 

Oxşadırlar  hər irqə,
Üzümə baxıb nəsə.

Yox, qlobus demirəm,
Dünya xəritəsiyəm.

 

 

Yolumuz kəsişəndə,

Cavan qıyqacı baxır.

Durur sanki önündə,
Qədim dünya tarixi.

 

30. 05. 2019

Samara

VİKTOR HÜQO.  SÜRGÜN

Hugo

Exil

Ah, vətən, kaş indi görə biləydim,
Yasəmənlərini, badamlarını.

Gəzib çəmənində çiçək dərəydim — 
Ürəyim yanır!

 

 

Kaş ki bacaraydım, — fəqət ay ata,
Ay, ana, heyif ki, yox iqtidarım,
Sizin daşınıza baş qoyub yatam —
Ürəyim yanır!

 

 

Sizin yas örtüklü məqbərənizdə,

Əgər bacarsaydım, danışdırardım

Qardaşım Abel və Ejeni sizlə —
Ürəyim yanır!

 

 

Əgər bacarsaydım, ah, göyərçinim,
Anam, səmalara ruhu uçanım,
Məzarın üstündə diz də çökərdim —
Ürəyim yanır!

 

Ah, o səmadakı tək ulduza gör

Necə də əllərim mənim uzanır!
Necə dodaqlarım torpağı öpür — 

Ürəyim yanır!

 

 

Yoxsuz, ölüm fikri məni ağladır,
Qara dalğaların harayı dinir.
Qaçmaq istəyirəm, getmir ayağım,
Ürəyim yanır!

 

Ancaq toranlıqda pusqu quran bəxt,

Yanılır, sayaraq addılarımı,
Düşünürsə qoca bu yolçu əlbət,

Yəqin usanır…

Fransızcadan tərcümə

29.05. 2019, Samara

 

Exil

Si je pouvais voir, ô patrie, 
Tes amandiers et tes lilas, 
Et fouler ton herbe fleurie, 
Hélas ! Читать далее

    VİKTOR HÜQO. TANRIYA ÜMİD

Hugo

Espoir en dieu

Körpə, ümid et! Sabah! Sonra yenə də sabah!

Sonra həmişə sabah! İnan sən gələcəyə.

Ümid et! Və hər dəfə dan yeri qızaranda,
Dua edək, Tanrıdan nemət istərik necə.

 

 

Mələyim, hər əzabın arxasında günah var.
Durarıqsa diz üstdə bəlkə də uzun zaman,

Əvvəlcə məsumları Tanrı xeyirdualar,

Sonra günahkarları – çıxarmaz bizi yaddan!

Fransızcadan tərcümə

27.05. 2019, Samara

 

Espoir en dieu

 

Espère, enfant ! demain ! et puis demain encore ! 
Et puis toujours demain ! croyons dans l’avenir. 
Espère ! et chaque fois que se lève l’aurore, 
Soyons là pour prier comme Dieu pour bénir ! Читать далее