TEOFİL QOTYE.   BİR GÜLRƏNG PALTARA

Сен12

gautier_big-min

À une robe rose

Necə sevimlisən bu geyimdə sən,
Bu don soyundurur səni yarımçıq.

Boylanır döşlərin qırağa sərbəst,

İlahə əllərin hamıya açıq.

 

İncədir arının qanadları tək,
Zərif çaygülünün ürəyi kimi.

Əlvan nəvaziş tək parçası kövrək,
Uçur dövrəsəndə gözəlliyinin.

 

İpəyin üstünə epidermdən,

Gümüş sayrışmalar sanki çilənir.

Və incə bədənə parça göndərir,
Əksini gül rəngli şölələrinin.

Bu qəribə paltar nədən, hayandan,

Elə bədənindən sanki yaranmış.

Canlı bir toxucu ya dəzgahında,

Dərinə gül rəngi belə calanmış?

 

Döş gilələrinin ayağındakı,
Bu zəngin, naməlum çalar ki, vardır,
Bəlkə Veneranın çanağındakı,

Qızıl şölələrdən qızatrtılardır?

 

Ya da ki, bu donun parçası bəlkə,
Boyanıb həyanın qızıl rənginə?

Yox, model olmusan, sən çəkilmisən,
Bilir qiymətini sənin gərdənin.

Ataydın, nəhayət, ağır duvağı,

İncəsənət bunun arzusundadır.

Daha da möhtəşəm səni Kanova,
Yapardı Borgeze şahzadəsindən.

 

Sənin dodağının gül qırışları,

Doyub-dolanmayan arzularımdır.

Salmasan özündən məni aralı,

Sənə öpüşlərdən don yaradardım.
fransızcadan tərcümə

08.09. 2018

Samara

AZƏRBAYCAN ŞAİRLƏRİ YARADICILIQ EZAMİYYƏTİNDƏ: BUDAPEŞT, TEŞT, TEŞT..

Сен12

Sovet vaxtı sovet yazıçı və şairlərinin qabaqcıllarını xarici ölkələrə “yaradıcılıq ezamiyyətinə” göndərirdilər. Kapitalist ölkələrinə gedənlər o olkələrdən tənqidi əsərlər, sosialist ölkələrinə gedənlər tərifli əsərlər yazırdılar. Mənim yadımdadır ki, tez-tez xarici səfərlərdə olan Bəxtiyar Vahabzadə qayıdandan sonra bir şələ şeir çıxarırdı. Məsələn, Bəxtiyar Vahabzadə Qərbi Berlindədir. Baxır yanına-yörəsinə, hər şey ürək açan, gözəl, abad, yemək-içmək bol, mağazalarda dünyanın ən yaxşı paltarları. Bəxtiyar müəllim də alıb çamadanlarını dolıdurub. Ancaq narahatdır. Tənqid eləməyə bir şey tapmır. Birdən görür ki, ölü aparırlar. Yekə ağ mərasim maşınında. Aha! Maşının yanında üzünü-gözünü cıran, özünü maşının altına atmaq istəyən qohum-əqraba yoxdur!

Tabut gedir ağ avtomobildə,
Tabut gedir, ardınca gedən yox…

Hayıf deyil bizim sovet Azərbaycanı, oğul cənazəni qucaqlayır, deyir, ata, qoymaram gedəsən, getsən, mən də özümü atacam sənin yanında qəbrə…

Qırışmal elə dünən deyirdi ki, “qurumsaq dədəm haçandan zarıyır, ölmür…”

Bu, ayrıı söhbətdir. Bəxtiyar müəllim bir şələ ezamiyyət şeiri yazdı, qərb cəmiyətininin atasını yandırdı, jurnalda çap eləyib pul aldı, sonra kitabında çıxarıb pul aldı…

Yadınıza salım ki, Bəxtiyar müəllim Qərbi Berlinə də xəzinə hesabına getmişdi…

İndi danışaq sosialist ölkələrinə gedənlərdən…

Azərbaycan sovet şairləri Macarıstandan ötrü ölürdülər, ölkənin mağazaları SSRİ-yə baxanda firavan idi, gedənlər satlıq mal da gətirə bilirdilər. Həm də… Burası yaşı 18-dən çox olanlar üçündür: Macarıstan Avstriya ilə qonşudur, ona görə də burda Avstriya telekanalları yaxşı tutulurdu. Gecələr kanalların bəzilərində erotik filmlər göstərilirdi. İni təsəvvür edin ki, Azərbaycan şairi keçən əsrin 70-ci illərinin ortalarında Budapeşt mehmanxanasında ikiqat olub erotik filmə baxır… Qayıdandan sonra o adam özü kinoteatra dönürdü, baxdığı erotik flmmlərin məzmununu şair yoldaşlarını başına yığıb danışırdı…

Bu bizə aid deyil… Şair yaradıcılıq ezamiyyətindədir. Qayıdandan sonra gərək tərifli şeirlər yaza. Birinci gərək ölkənin paytaxtına tutarlı bir şeir həsr oluna. Budapeştə. Bu şəhərin də şoğarib adına Azərbaycan dilində bir qafiyə tapılmır. Bircə söz var, o da “teşt”.

Budapeşt, budapeşt, qızıl teşt, gümüş teşt…

(Yox, ləyən, bardağ…)

Bunu, ya təxmimən bunu, səhv etmirəmsə, Musa Yaqub yazmışdı…

Əlbəttə, mən iddia eləmirəm ki, Musa Yaqub da Budapeşt mehmanxanasında erotik filmlərə baxıb. Allah eləməsin! Ola bilsin ki, gecə yerinə girəndə Musa müəlılim üç dəfə televizorun ekranına tüpürüb, sonra Leninin  külliyatınının 39-cu ya 47-ci cildini açıb oxuya-oxuya elə kitab ağuşunda şirin yuxuya gedib…

Və gələndən sonra sosialist Macarıstanına bir şələ şeir həsr edib “Azərbaycan” jurnalından bir ətək pul alıb. Sonra kitabanda çıxardıb yenə bir ətək pul alıb. Hamısı da büdcə pulu, sovet dövlətinin və sovet xalqının pulu.

Buna dövlət davam eləyərdi?

Vallah, mənə nə deyirsiniz deyin, sovet dövlətini Azərbaycan şairləri yıxdılar. Boyunlarına almırlar.

Budapeşt, teşt…

Allah abrınızı tökəydi…

Mirzə Əlil

12.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. GİZLİ YAXINLIQLAR

Сен11

gautier_big-min

Affinités secrètes

Qədim bir məbədin frontonunda,
İki mərmər sütun, yaşı üç min il.

Yunan səmasının mavi fonunda,
Bəyaz arzuları baş-başa gəlir;
Donuq sədəflikdə Afroditanı

Anımla göz yaşı dalğa tək axır.

Sözlər danışırlar çətin anlanan,,

Girdaba gömülən iki mirvari.
Xeneralifedə suların hər gün,
Hönkürtü qoparıb ötüşən yeri,
Boadbil vaxtından iki qızılgül,

Çiçəkləyir, çiyin-çiyinə verib.

 

Qübbələri üstdə Venetsiyanın,
İki ağ göyərçin altın ayaqlı,

May axşamı orda eşq yuvasına,
Çəkilib, pozulmaz ittifaqları.

 

Göyərçin, qızılgül, mirvari, mərmər,
Hər şey aşılanır, məhv olub gedir.

Mirvari əriyər, mərmər tökülər,

Gül-çiçək saralır, quş köçəridir.

 

Yerini tərk edən hər bir hissəcik,

Dərin bir putaya düşüb qalanır,

Köpür universal xəmir tək, şişir,

Və Tanrı istəyən şəklə salınar.

Gözlə görünməyən dəyişmələrlə

Ağ mərmər qar tək ağ bədənə dönər.

Qızılgül dodaqlar solursa əgər,
Başqa bir bədəndə çiçəklər yenə.
Yenə göyərçinlər şirin dinəcək,

Cavan aşiqlərin sinələrində.

Gözəl mirvarilər dişə dönəcək,
Gülüş mücrüsünə qapaq yerində.

 

Rəğbətin mənbəyi burda deyilmi,
Bütün amiranə şirinliklərə,
Onlarla könüllər tanıyır, bilir,
Onlar doğmadırlar bacılar qədər.

 
Yenilib bir ətrin cazibəsinə,
Bir incə şölənin, bir rəngin ya da,

Arılar çiçəyə şığıyar necə,
Atom da atoma doğru can atar.
Beləcə arzular xatirə gəlir,

Fronton üstündə, ya da dənizdə,

Şəffaf, sərin sulu fəvvarələrin,
Yanındakı şirin söhbətimiz də.

 

Qızıldan günbəzli qübbələr üstdə,
Qanad titrəyişi, odlu öpüşlər
Əhdə sədaqətli hissəciklərsə,

Can atır eşq ilə hələ görüşə.

 

Ötənlər sıyrılıb çıxır dumandan,

Unudulan sevgi yenə oyanır.

Al dodaqlar üstdə gələrək cana
Birdən öz-özünü çiçək tanıyır.

 

Parlaq gülüşlərdə ya da sədəfdə,
Görər mirvarilər öz ağlığını.

Cavan bir qadının dərisi üstdə,

Mərmər tanıyar öz soyuqluğunu.

 

Yenə göyərçinə şirin səs gələr,

Əks-sədasından iztirabının,

Öləziyər bütün müqavimətlər

Alar ürəyini tanımadığın.

 

Siz ey qabağında yanıb-əsdiyim,
Hansı gül, fronton ya  fəvvarələr,

Hansı qübbə birgə tanıdı bizi,
Çiçək ya görərçin? Mirvari, mərmər?

Fransızcadan tərcümə

03-05. 09. 2018

Samara

   TEOFİL QOTYE. FELYETONDAN SONRA

Сен10

gautier_big-min

Après le feuilleton

Mənim sütunlarım sıralanıbdır,
Portiki üstündə felyetonların.

Onlar cinahıyla dayaq yaradır,
Həqiranə qəzet frontonuna.

 

Görmərəm düz bazar ertəsinəcən,

Mən ölü doğulmuş şedevrləri.

Səkkiz gün ərzində kefim istəsə,
Qovaram qapıma gələni geri.

 

Keçə bilməyəcək şütüyüb daha,

Melodramların sapları indi,

Mənim şıltaq qəlbim özü toxuyan,
Saf ipək iplərin çərçivəsindən.

 

İndi eşidirəm ürəyim necə,
Təbiət qarışıq nalə çəkir saf.

Dəbli kupletlərin daha girinci,

Deyiləm, onlardan başım ağrımaz.

 

Stəkan yanımda hayana getsəm,

Ondadır canımın ötən sağlığı.

Vururam şərabdan haçan istəsəm,

Köhnə arzulardır mənim qonağım.

 

Fikrimdən qıcqırıb bu nəfis şərab,

Bütün içkilərdən təmiz və şirin.

Salxımı qəlbimdən mənim yığaraq,
Həyat tapdalayıb gilələrini.

 

Fransızcadan tərcümə

06-07. 09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. DƏNİZ QIRAĞINDA

Сен9

gautier_big-min

Au bord de la mer

Əlləri titrədi, fikri yayındı,

İtirdi zirvədə ya da özünü —

Parlaq, bər-bəzəkli yelpici ayın
Mavi xalısına düşdü dənizin.

Əyilir yelpici götürməyə ay,
Uzanır gümüşü gözəl əlləri.

Qaçırır özünü yelpici ancaq,
Coşqun dalğaları o yəhərləyir.

Mən onu qaytarıb sənə verməyə,
Gözəl ay, girdaba lap atılaram.
Kaş ki, sən göylərdən enə biləydin,
Kaş qalxa biləydim səmaya mən ya.

Fransızcadan tərcümə

07.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. APOLLONİYA

Сен8

gautier_big-min.jpg

 

Théophile Gautier (1811-1872)

Apollonie

 

Sevimli adında, Apolloniya,

Müqəddəs düzəndən yunan sədası.

Əsil harmoniya, çünki bu adla,
Gözəl Apollona doğma bacısan.

 

Sənin bu şahanə, möhtəşəm adın.

Mis ahəngi alar gəzən tək simi,
Fildişi mizrabla incə lirada,
Gözəldir eşq kimi, şücaət kimi.

 

O bir klassikdir, iradəsiylə,
Elflər baş vururlar gölün dibinə.

Delflərdə bu adı Pifiya yalnız,
Ləyaqətli idi  daşıya bilə.

 

Əntiq paltarını soyunan zaman,
Əyləşir o, qızıl üçayaqlıda.

Fatal bir duruşla tanrını hər an,
Gözləyir, tanrısa hələ də yolda.

 

Fransızcadan tərcümə

05-06.09. 2018

Samara

ŞARL BODLER. Ejen Fromantenə[i] özünü onun dostu adlandıran bir naqqalla bağlı

Сен7

бодлер

À M. Eugène Fromentin à propos d’un importun qui se disait son ami 

 

Mənə söylədi ki, o, çox varlıdır,

Yatalaqdan ancaq yamanca qorxur.

 — Qızıla-gümüşə qəlbi bağlıdır,

Ancaq Operaya sevgisi çoxdur.

 

Dedi təbiətin o, dəlisidir,
Müsyö Koro ilə yaxşı tanışdır.

— Dedi ekipajı  yoxudur indi
Ancaq bu, tezliklə düzələn işdir.

 

— Dedi ki, mərməri, kərpici sevir,
Həm toran, həm qızıl meşələri də;

— Onun fabrikində üç usta var ki,
Adları hər yerdə eşidiləndir.

— Dedi başqa şeylər hələ bir yana,
Şimalda səhmi var düz iyirmi min.

Alıb heç-neçəyə, çıxıb rastına,

Oppenordun neçə çərçivəsini.

 

Deyir xırda-xuruş şeydən ötrü o,

Hara desən gedər ( Lyuzarşa da!)

Marşe de Patriarş özü görüb o,
Nədə neçə dəfə aldanıb hətta;

 

Deyir arvadını sevmir elə də,
Deyir biganədir anasına da,
Ancaq inanır ki, ruh əbədidir,
Deyir Noboyeni oxuyub guya.

Deyir ki, bəyənir cinsi həvəsi,
Guya ki, Romaya səfər zamanı,

Bir qadın, özü də vərəm xəstəsi,
Ona məhəbbətdən tapşırıb canı.

 

Turneyli boşboğaz nəfəs almadan,

Nə az, nə də ki çox, üç saat yarım,

Mənə həyatından danışdı dastan,
Beynimi-başımı apardı zalım.

 

Nələr çəkdiyimi sizə söyləsəm,
Söhbətim tükənib bitən deyildir,

Kinimi yeyərək dedim özümə:

“Kaş indi uzanıb yata biləydim!”

 

 

Bəzən bezikdirir oturduğun yer,

Ancaq getməyə də olmur əlacın,

Eləcə yanımı stula sürtür,
Deyirdim cırasan belə alçağı.

 

Adısa Bastondur bu monstrun
Qurtulub gəlibdir yəqin taundan.

Canımı Qaskona qaçıb qurtaram,

Ya gərək özümü boğam mən suda,

 

Əgər onu ölüm kimi qorxudan,
Parisə haçansa hamı dönəndə,

Görsəm yolda məni birdən haqladı,
Bu taun, turneyli bəla yenidən.

Fransızcadan tərcümə

01-02.09. 18

Samara

[i] Ejen Fromanten (1820-1876) – fransız rəsssamı və yazıçısı

 

ŞARL BODLER. AMİNA BOSKETTİ[i]NİN BRÜSSELDƏ DE LA MONNE TEATRINDA DEBÜTÜNƏ

Сен6

бодлер

Sur les débuts d’Amina Boschetti Au Théâtre de la Monnaie à Bruxelles

 

Amina pərvazlanır, hərlənir, gülümsəyir;

Qall[ii] deyir: Bunlar mənə hamısı ağ yalandır,

Pöhrəlik nimflərindən söhbət əgər gedirsə,
Montagne-aux-Herbes-potagères-dədir məim tanıdıqlarım.

 

Şümal ayaqlarından gülən göünə qədər,
Ruh, dəli-divanəlik yayılır  Aminadan;

Qall deyir: “Uzaq olun, aldadıcı nəşələr!

Belə xoş hoqqalar yox mənin öz arvadımda”.

 

Duruşları müzəffər qadın, çalışırsınız,

Öyrədəsiz bayquşa nəğməni, filə valsı,

Leyləyəsə gülməyi, xəbəriniz yox ancaq,

 

Bütün bu zülmünüzə Qall deyəcəkdir: “Haro[iii]!”

Baxusun öz əlindən burqonu tez qaparaq,

Monstr deyinəcək: “Gətirin mənə faro[iv]!”

 

Fransızcadan tərcümə

30-31.08. 2018

Samara

[i] Amina Bosketti – görkəmli Milan balerinası

[ii] Orijinalda: Welche; almanları, xüsusən İsveçrə almanlarınin fransızlara və italyanlara verdikləri təhqiramiz ad

[iii] Haro – qışqırarq kiməsə acıq tökmək üçün işlədilən ifadə

[iv] Faro – şəkər və quzu əti qatılmış Belçika pivəsi

ŞARL BODLER.  HƏDDƏN ARTIQ ŞƏN OLANA

Сен5

бодлер

À Celle qui est trop gaie

Başın, görünüşün, hərəkətlərin,
Gözəldir gözəl bir mənzərə qədər

Üzündə-gözündə təbəssüm gəzər,
Necə təmiz göydə yel əsər sərin.

 

Sənin əllərindən, çiyinlərindən,

Ətrafa bir işıq kimi yayılan,
Sağlamlıq qaytarar sənin yanından
Ötən qüssəlini həyata birdən.

 

Sarsıdar görəni, baş gicəllənər.

Sənin geyimində o rənglər ki var.
Şair xəyalında səhnə yaranar,

Başlayar bir coşqun rəqsə çiçəklər.

 

Bütün bu divanə biçimli paltar,
Rəmzidir ruhunda rəngarəngliyin.

Məni dəli edir divanəliyin,

Sənə sevgim qədər nifrətim də var.

 

Haçansa sevimli bağ içində tək,

Gəzib sürüyərkən əfəlliyimi

Birdən hiss elədim günəş elə bil,

Dağıdır sinəmi, mənə gülən tək.

 

Bütün bu yaz çağı, bu göy çöl-çəmən,
Elə ürəyimi aşağıladı,

Qisasını zərif çiçəkdən aldım,
Təbiətdə olan təkəbbürün mən.

Beləcə bir gecə istəyirəm mən,

İşrət saatının vurduğu zaman,

Bədən xəzinənə xəlvət atım can,
Qorxaq tək üstünə sürünüb gələm.

 

Füsunkar dərinə çəkəm qamçını,

Sıxam, bağışlanmış döşünü əzəm.

Titrəyən böyrünü sarsıda zərbəm,

Orda gen və dərin bir yara açam,

 

Baş gicələndirir ah, bu şirinlik!

İndi daha gözəl, daha da parlaq,
Dəyişmiş və təzə dodaqlarınla,

Bacım, zəhərimə əlavə də tök!

 

Fransızcadan tərcümə

28.08. 2018, Samara

+++++++++++++++++

Charles BAUDELAIRE
1821 — 1867

A celle qui est trop gaie

Ta tête, ton geste, ton air
Sont beaux comme un beau paysage ;
Le rire joue en ton visage
Comme un vent frais dans un ciel clair.

Читать далее →

FRANCISCAE MEAE LAUDES[i]

Сен4

бодлер

Franciscae meae laudes

 

Mən təzə nəğmələr deyərəm sənə,

Ey cavan maralım, rəqs eləyirsən,

Mənim ürəyimin təkliyində sən.

 

Tərtəzə çələnglə bəzənsin alnın.

Ey incə qadın,

Məim kimilərin günah yuyanı!

 

Sanki səxavətli Leta suyusan,

İçirəm mən sənin şirin busəni,
Ötürsən maqnitin cazibəsini.

 

Sən gəldin xilaskar bir ulduz kimi,

Ağır fəlakətə yaxınkən gəmi…

Götür mehrabına sən ürəyimi!

 

Ləyaqətlə dolu  hovuzsanmı sən
Ya əbədi gənclik fəvvarəsisən?

Hökm elə yenidən açılsın səsim!

 

O zaman ki günah qasırğaları,
Süpürdü yolları və çığırları,
İlahə, biz gördük sən xilaskarı

 

Natəmiz olanı oda qaladın,
Kobud nə vardısa, sən hamarladın,

Sağaldı, bərkidi xəstə olan da.

 

Ac bir yolçuyamsa, karvansarasan,
Qaranlıq gecəmə işıq salırsan.

Məni haqq yoluyla daim apar sən.

 

Ver mənə gücündən, bərkisin canım,
Suları mülayim, məlhəm hamamım,

Ətrafa xoş, şirin ətir yayanım!

 

Çanağım üstündə daim işıqlan,

Dualı, serafik suya salınan,
Mənə sədaqətlik kəməri olan!

 

Qiymətli daşlarla parıldayan cam,
Dadlı-duzlu  çörək və ləziz təam,
İlahi şərabım, ah, Fransiskam.

 

Şeir latınca orijinalından tərcümə edilib, Bodlerin latınca yazdığı əsərdir

29-30.08. 2018

Samara

[i] Mənim Fransiskamın tərifi (latınca)

++++++++++

Carolus Baudelaire
Franciscae meae laudes
1857

Novis te cantabo chordis,
O novelletum quod ludis
In solitudine cordis.

Читать далее →