ALEKSANDR PUŞKİN. “DEYİRDİM ÜRƏYİM UNUTMUŞ DAHA…”

ПУШКИН

Deyirdim ürəyim unutmuş daha,
Nədir eşq əzabı, iztirab nədir.

Deyirdim: nə olub-keçib həyatda,
Oyanmaz yenidən! Gedib əbədi!

Sevinclər, qüssələr qaldı arxada,

Yüngül arzular da ötüşdü çoxdan.

Fəqət yenə onlar oyandı, qalxdı,
Gözüm gözəlliklə toqquşan zaman.

 

1835

Ruscadan tərcümə

22.10. 2019, Samara

 

Я думал, сердце позабыло
Способность легкую страдать,
Я говорил: тому, что было,
Уж не бывать! уж не бывать!
Прошли восторги, и печали,
И легковерные мечты…
Но вот опять затрепетали
Пред мощной властью красоты.

1835 г.

ALEKSANDR PUŞKİN. ŞAİR VƏ KÜTLƏ

ПУШКИН

Procul este, profani.[i]

 

Şairdən xəbərsiz əli gəzinir,

Rübabın ilhamlı simləri üstdə.

O nəğmə oxuyur, həndəvərini
Tutub qulaq verir sənəb sirrini,
Qanıb anlamayan bir qatı dəstə.

Və belə yozurdu  qara kütləsə:

“Bu niyə ucadan axı çığırır?

Düşüb başımıza az qala səsi,
Görən məqsədi nə, hara çağırır?

Nə çalır? O bizə nə dərs öyrədir?
Bizi incitməkdə məqsədi nədir,

Nədir bu çaldığı? Nə deyir bizə?

Niyə ağrı salır ürəyimizə,
Bildiyin eləyən sehrkar sayaq?

Nəğməsi azaddır, bənzəyir yelə:

Fəqət faydasızdır yel kimi elə,

Axı bizə hansı xeyri olacaq?

 

 
Şair:

Mənasız camaat, səsini kəs bir,

Muzdur, ehytiyac və qayğı köləsi!

Mən ikrahlanıram deyinməyindən,
Göy övladı deyil, sən həşəratsan

Sən xeyir güdürsın hər şeydə, hətta,
Çəkiylə ölçürsən gözəlliyi də.

Görmürsən bir xeyir Apollonda sən,

Tanrıdır bu mərmər axı!…hə, necə?

Sənə daha əziz — soba güvəci:

Onda sən özünə aş bişirirsən.

 

 

 

Qara camaat:

 

Səni göylər özü əgər seçibsə,

Öz istedadını, tanrı elçisi,

Bizim xeyrimizə sərf elə onda,

Bizim soydaşları yoluna qoy da.

Biz ağürəkliyik, məkrliyik biz,
Nankoruq, abırsız və kinliyik biz.

Hissi, duyğuları soyuq axtayıq,

Böhtançıyıq, quluq, həm də axmağıq;

Dərin yuva salıb föhş içimizə,
İnsana sevgin var, ona görə sən,
Şücaət dərsləri gəl öyrət bizə,
Qulaq kəsilərik bizsə, nə desən.

 

 

Şair.

Rədd olun! bu fağır şairin axı,

Sizin dərdləriniz nə vecinədir!

Pozğunluq eləyin, heç də qorxmayın,
Sizi lira səsi ayıldan deyil!

İyrənciz, tabuta bənzəriniz var,
Sanki meyit görür, sizə kimi baxar.

Kütsüz, dünənəcən elə hamınız,
Tutulur, döyülür, baltalanırdız,
Divanə kölələr! çəkilin, gedin!

Sizin şəhərlərin küçələrindən,

Zibil süpürürlər, — faydalı əmək!

Yoxsa unudaraq ali xidmət,

Məbədi, mehrabı və ibadəti,
Kahinlər alacaq süpürgə ələ?

Gəlmədik məişət qayğısı çəkək,
Şücaət, tamah da şairə yaddır.

Dünyaya gəlmişik nəğmələr deyək,

Bizimki xoş səslər, bir də duadır.

 

1828

Ruscadan tərcümə

19-21.10. 2019, Samara

 

 

ПОЭТ И ТОЛПА

Procul este, profani. 1)

 

Поэт по лире вдохновенной
Рукой рассеянной бряцал.
Он пел — а хладный и надменный
Кругом народ непосвященный
Ему бессмысленно внимал. Читать далее

ALEKSANDR PUŞKİN “NƏ OLUB, A QARDAŞ, NƏDİR, DE, DƏRDİN…”

ПУШКИН

Nə olub, a qardaş, nədir, de, dərdin,
Küfr deyənlər tək kül kimi rəngin.

Göyə millənibdir başında tüklər,
Gizlətmə, bir hasar dalında bəlkə,

Səni bir xanımla yaxalayıblar,
Ya bəlkə gözətçi səni oğruya,
Bənzədib, ağacla dalınca düşüb,

Tanrı qəzəbinə gələrək ya da,
Qəfildən sağalmaz azara düşüb,

Bəlkə başlamısan şeir yazmağa?

1825

Ruscadan tərcümə

17.10. 2019, Samara

 

Что с тобой, скажи мне, братец…

 

Что с тобой, скажи мне, братец.
Бледен ты, как святотатец,
Волоса стоят горой!
Или с девой молодой
Пойман был ты у забора,
И, приняв тебя за вора,
Сторож гнался за тобой,
Иль смущен ты привиденьем,
Иль за тяжкие грехи,
Мучась диким вдохновеньем,
Сочиняешь ты стихи?

ALEKSANDR PUŞKİN. NASİR VƏ ŞAİR

ПУШКИН

Nasir, əlləşirsən nə üstündə sən?

Mənə bir fikir de ağlına gələn:

Onu uc tərəfdən itilərəm mən,

Qanad bənd elərəm qafiyələrdən,

Üzüyola oxu  kamana qoyub,
Çəkib qövs kimi əyərəm onu.
Gözümü qıyaram, ataram gedər,
Kim bizə düşmənsə, çatıb məhv edər.

 

Ruscadan tərcümə

09.10. 19, Samara

 ПРОЗАИК И ПОЭТ

О чем, прозаик, ты хлопочешь?
Давай мне мысль какую хочешь:
Ее с конца я завострю,
Летучей рифмой оперю,
Взложу на тетиву тугую,
Послушный лук согну в дугу.
А там пошлю наудалую,
И горе нашему врагу!

1825 г.

ALEKSANDR PUŞKİN.  ÜZÜM

ПУШКИН

 

Fikrini çəkmərəm yaz ötən kimi,
Solmağa başlayan qızıl güllərin.

Mənə dağ döşündə tənəklərdəki,

Salxımlar da xoşdur, şirəli, şirin.

 

 

Yaşıl düzənimin bəzəyi gəlin,

Qızıl payızların sevinci, dadı.

Uzunsov və şəffaf gilələrinin,

İncə barmaqlara bənzəri vardır.

1824

Ruscadan tərcümə

05. 10. 2010, Samara

 

ВИНОГРАД

 

Не стану я жалеть о розах,
Увядших с лёгкою весной;
Мне мил и виноград на лозах,
В кистях созревший под горой,

 
Краса моей долины злачной,
Отрада осени златой,
Продолговатый и прозрачный,
Как персты девы молодой.

1824

ALEKSANDR PUŞKİN. “İNDİ Kİ, ÖMRÜNÜN GƏNCLİK İLLƏRİ…”          

ПУШКИН

Когда твои младые лета…

İndi ki, ömrünün gənclik illəri,

Həndəvəri gəzən qeybətə hədəf,

Yüksək cəmiyyətin qərarı ilə

Alınır adından təmiz ad, şərəf;

 

 

Bu soyuq kütlənin içində mənəm,

İztirablarına yeganə şərik.

Yalvararam, sənə lütf dilərəm,

Duyğusuz surətə üz çevirərək.

 

 

Fəqət cəmiyyətsə… Dəyişməz qalır,
Onun çıxardığı amansız qınaq:

Əleyhinə deyil yayınmaların,
Üstüörtülülük istəyir ancaq.

 

 

Onun gözəsoxma məhəbbəti də,
Onun riya dolu basqıları da

Bərabər ikraha ləyaqətlidir:

Öyrət ürəyini nə var, unuda.

 

 

Parlaq və boğucu çevrəni tərk et,

Ağlını çaşdıran zəhəri içmə;

Nəhayət,divanə kefləri tərgit:

Dünyadan bir dostun qalıb, o da mən.

 

1829

Ruscadan tərcümə

12.05. 2019, Samara

 

 

Когда твои младые лета
Позорит шумная молва,
И ты по приговору света
На честь утратила права;

 

 

Один среди толпы холодной
Твои страданья я делю
И за тебя мольбой бесплодной
Кумир бесчувственный молю.

 

 

Но свет… Жестоких осуждений
Не изменяет он своих:
Он не карает заблуждений,
Но тайны требует для них.

 

 

Достойны равного презренья
Его тщеславная любовь
И лицемерные гоненья:
К забвенью сердце приготовь;

 

Не пей мутительной отравы;
Оставь блестящий, душный круг;
Оставь безумные забавы:
Тебе один остался друг.

ALEKSANDR PUŞKİN. QARA ŞAL

ПУШКИН

Черная шаль

Gözlərimi dəli tək qara şala dikmişəm,
Dolub soyuq ruhuma  əzab verir mənə qəm.

 

Vaxt vardı ki, cavandım, hər kəsə inanandım,
Gənc bir yunan qızının məhəbətiylə yandm,

 

Məlahətli gözəlsə məni əzizləyirdi,
Fəqət qara günlərim gəldi gözlənilmədən.

 

Yığılmışdı başıma bir dəfə şən qonaqlar,
Rəzi yəhudi gəlib dedi mənə sözü var.

 

“Səninlə kef çəkirlər dostların (pıçıldadı),

Yunan sevgilin isə səni çoxdan aldadır”.

 

 

Qızıl qoydum ovcuna, özünü lənətlədim,
Və sadiq nökərimə tez yanıma gəl dedim.

 

 

Çıxdıq evdən; çapırdım mən dəlibaş atımı,

Və mərhəmət duyğusu içimdə yatıb qalıb.

 

 

Görən kimi yunanın astanasını o dəm,

İki gözüm qaraldı, tamam üşdüm qüvvədən…

 

 

Tək qədəm basıram mən uzaq başda otağa…

Vəfasızı erməni salıb orda yatağa.

 

Daha heç nə görmədim; çıxdı xəncər qınından,

Ağuşdan ayrılmağa rəzil tapmadı imkan.

 

Başsız bədənini mən hələ çox ayaqladım,

Dinməzcə baxır ıza, soyuyur, ağarırdım.

 

Yadımdadır axan qan, yalvarışları qızın,

Məhv oldu yunan qızı, məhv oldu həm eşqimiz!

 

Onun qanlı başından götürdüm qara şalı,
Təmiz sildim onunla qana batmış poladı.

 

Nökərimsə aləmi toranlıq bürüyən dəm,
Dunay dalğalarına tulladı bədənləri.

Məlahətli gözləri öpmürəm o zamandan,
Axşam şənliklərinə həm də o vaxtdan yadam.

 

Gözlərimi dəli tək qara şala dikmişəm,
Dolub soyuq ruhuma  əzab verir mənə qəm…

1820

Ruscadan tərcümə

11.05. 2019, Samara

 

Черная шаль

Гляжу, как безумный, на черную шаль,
И хладную душу терзает печаль.

 

Когда легковерен и молод я был,
Младую гречанку я страстно любил;

 

Прелестная дева ласкала меня,
Но скоро я дожил до черного дня.

 

Однажды я созвал веселых гостей;
Ко мне постучался презренный еврей;

 «С тобою пируют (шепнул он) друзья;
Тебе ж изменила гречанка твоя».

 

Я дал ему злата и проклял его
И верного позвал раба моего.

 

Мы вышли; я мчался на быстром коне;
И кроткая жалость молчала во мне.

 

Едва я завидел гречанки порог,
Глаза потемнели, я весь изнемог…

 

В покой отдаленный вхожу я один…
Неверную деву лобзал армянин.

 

Не взвидел я света; булат загремел…
Прервать поцелуя злодей не успел.

 

Безглавое тело я долго топтал
И молча на деву, бледнея, взирал.

 

Я помню моленья… текущую кровь…
Погибла гречанка, погибла любовь!

 

 

С главы ее мертвой сняв черную шаль,
Отер я безмолвно кровавую сталь.

 

Мой раб, как настала вечерняя мгла,
В дунайские волны их бросил тела.

 

С тех пор не целую прелестных очей,
С тех пор я не знаю веселых ночей.

 

Гляжу, как безумный, на черную шаль,
И хладную душу терзает печаль.

ALEKSANDR PUŞKİN. ŞAİR                              

ПУШКИН

ПОЭТ
O vaxta qədər ki, Apollon hələ,
Şairdən müqəddəs qurban istəmir,
Bu fani dünyanın qayğılarıyla

Yaşayır hamı tək, ağürək, həqir;

Müqəddəs rübabı susur hər zaman;
Soyuq yuxulara ruhu qərq olur.

Bu dünyanın miskin övladlarından,
Kim bilir, bəlkə ən miskini odur.

 

 

İlahidən gəlmə kəlmə necə ki,

Dəyər onun ayıq eşidiminə,

Oyanar şairin ruhu, silkinər,

Yuxudan ayılan qaraquş kimi.

Onu darıxdırar dünya kefləri,

Ara söhbətləri xoşuna gəlməz.

Kütlələr pərəstiş edən kəslərin,
Önündə qürurlu başı əyilməz.

Qaçır cəmiyyətdən, sərt və yabanı,
Səslə, həyəcanla doludur içi,

Yürüyür, adamsız çölləri keçir,
Küylü palıdlıqdır ya da məskəni…

 

Ruscadan tərcümə

09.05. 2019, Samara

ПОЭТ

Пока не требует поэта
К священной жертве Аполлон,
В заботах суетного света
Он малодушно погружен;
Молчит его святая лира;
Душа вкушает хладный сон,
И меж детей ничтожных мира,
Быть может, всех ничтожней он.

 

 

Но лишь божественный глагол
До слуха чуткого коснется,
Душа поэта встрепенется,
Как пробудившийся орел.
Тоскует он в забавах мира,
Людской чуждается молвы,
К ногам народного кумира
Не клонит гордой головы;
Бежит он, дикий и суровый,
И звуков и смятенья полн,
На берега пустынных волн,
В широкошумные дубровы…

1827

 

ALEKSANDR PUŞKİN. «QARDAŞ, NƏ GÜNDƏSƏN…»

ПУШКИН

Qardaş, nə gündəsən, nə olub axı?

Küfr demiş kimi rəngin ağarıb.

Başının tüklərin dağa bənzəyir!

Bəlkə cavan qızla qəfildən sənin,
Üstünə çıxaraq hasar dalında,
Cumub qarovulçu sənin dalınca,
Kənardan oğruya oxşadıb yəqin?

Bəlkə qara basıb səni, sarsıdıb?

Bəlkə törətdiyin ağır günahlar,

Ruhunu ilhamla indi ağrıdır,
Odur ki, yazmağa olmusan vadar?

ruscadan tərcümə

09.05. 2-19, Samara

Что с тобой, скажи мне, братец?
Бледен <ты> как святотатец,
Волоса стоят горой!
Или с девой молодой
Пойман был ты у забора,
И, приняв тебя за вора,
Сторож гнался за тобой?
Иль смущён ты привиденьем,
Иль за тяжкие грехи,
Мучась диким вдохновеньем,
Сочиняешь ты стихи?

 

1825

ALEKSANDR PUŞKİN. “KAR HAKİMİN YANINA KAR ÇƏKDİ BAŞQA KARI…”

ПУШКИН

Kar hakimin yanına kar çəkdi başqa karı,

“O mənim inəyimi yeyib”! – deyə qışqırır.

“Bağışla, — cavabında çığırdı o biri kar,

Babamındı bu torpaq, istəsən, sənəd  də var”.

Hakim qərar çıxardı: “ İtməsin deyə qeyrət,
Oğlanı evləndirin, günah qızdadır hərçənd”.

 

Ruscadan tərcümə

08.05. 2019 Samara

 

Глухой глухого звал к суду судьи глухого,
Глухой кричал: «Моя им сведена корова!» —
«Помилуй,— возопил глухой тому в ответ, — 
Сей пустошью владел еще покойный дед».
Судья решил: «Чтоб не было разврата,
Жените молодца, хоть девка виновата».

1830