Düşərək felinə lal çayların üzdüm irəli,
Qurtulan tək ciyəsindən canım yedəkçilərin.
Rəngli şalbanlara mismarlayıb Qızıldərilər,
Onları hay-harayla nizələdi.
—
Nə komanda veciməydi, nə də mal,
İngilis mahlıcı yəni, flamand buğdası da.
Çəkilən tək yedəkçilərlə hesab,
Hara mən istəsəm, apardı axar.
—
Dəli çaxnaşmalarla sarsılan dənizlərdə,
Yengi bir qışda üzürdüm, çağa beynindən küt.
Ötüb keçəndə yanımdan donurdu heyrətdən,
Adalar ki, qıraraq lövbəri dəryada gəzinməkdəydi.
—
Verdi hər sübhümə xeyir-duanı fırtınalar,
Aldı-oynatdı dalğalar məni mantar sayağı.
Burda bəlkə neçə səyyahın axır mənzili var,
Mənsə üzdüm, salaraq qorxuya bir çox mayağı.
—
Turşməzə alma şirindir necə uşaqlar üçün –
Eləcə xoşladı bu göy suları şam qılafım.
Qusuntular və çaxır gölləri yuyuldu bütün,
Qırıldı lövbərim ancaq. Sükan da yoxdu daha.
—
Məni şeriyyəti qərq etdi o vaxtdan dənizin,
Ulduz axmış sulara, Sanki süd calanmışdır.
Və füsunkar bu mavilikdə görürsən bəzən
Ölü – görkəmdə deyərsən o, fikrə dalmışdır.
—
Ağarır mavilik qəfil Günün cəlalı ilə,
Canlanır ritm və yoxdur daha sayıqlamalar.
Şərabı qıcqırır eşqin qızıl çalarlar ilə,
Tünddür hər içkidən və səsdə ötər liraları.
—
İldırımlar, bilirəm mən, necə səmanı yaxar,
Ləpədöyənlər, axınlar nədir axşam olcaq.
Və göyərçin qatarı tək necə Sübh qayğılanır –
Mənim bu gördüyümü özgə zənn edər ancaq.
—
Yanır bənövşəyi işıqla, köpür, laxtalanır,
Günəşin çöhrəsində sirli, eybəcər ləkələr.
Necə antik dramın aktyoru
Çırpınırdı – eləcə çırpınır, əsir ləpələr.
—
Xəyala gəldi qarla nurlanan yaşıl gecələr,
Qaldırıb ehtirasla öpdüm həm dənizləri mən.
Və misilsiz bu həyat cövhəri ki, dövr eləyər,
Qoşarəng sayrışı həm fosforun ki, nəğmə deyər.
—
Hürküdülmüş sürü tək dalağaların hiddətlə
Olmuşam şahidi mən riflərə çırpılmağının.
Ümidim yoxdu da bu Dərya zəiflər, nəhlər,
Düşər üzqoylu Təmiz Məryəmin ayaqlarına.
—
Yan keçirdim inanılmaz Floridlərdən,
Orda panterlər adam cildli, gözlərində çiçək.
Elə əyilmədə göy qurşağını gördüm mən,
Elə bil indi dəniz ilxısı kəməndlənəcək.
—
Qıcqırırmış necə, gördüm nəhəng bataqlıqlar,
Leviafan çürüyür orda qamışlıqlıqlarda.
Sular qəfil burulur, sarsılırdı matlıqlar,
Uçurumlardakı mirvarilik uzaqlarda.
—
Səmada od, günəş –ağ, dalğa – sədəf. Buzlaqlar,
Suları qəhvəyi körpəz, rəzil dayazlıqlar.
Orda var müdhiş ilanlar ki, bitlərə yem olar,
Yerə düşəndə ağacdan, kəsif bir iy yayılar.
—
Göstərəydim uşaqlara bu mavi dalğaları,
Doradları və qızıl nəğməkar balıqları da.
Məni çiçək-çiçək köpüklənən su yırğaladı,
Ruhu qəribə küləklərsə qanadlandırdı.
—
Qütblərdən və zonalardan axıb can üzərək,
Dəniz ağlardı, yumşalırdı dalğa zərbələri.
Sulara endi toranlıq çiçək dəstəsi tək,
Mənsə diz üstə düşən bir qadın kimi əyili.
—
Üstümə zir-zibil töküldü, oxşadım adaya,
Yağdı ağgöz, ışqırıqçı quşların peyini.
Mən üzürdüm. Burazları bu vaxtsa adlayaraq,
Boğulanlar girirdi burda keçirsin gecəni.
—
Beləcə gözdən itirdim yosunlar altında,
Qasırğa atdı bir fəzaya ki, tox quşdan əsər.
Elə mən sərxoşam sudan, çətin ki əl uzada,
Mənə yelkənliləri Hanzın, həm kreyserlər.
—
Gedərəm arxayın, bənövşə dumanlar çəkilər,
Səma da allanan yerində divar tək dəlinir.
Ləziz mürəbbələrlə ki, bəyənir şairlər,
Qarışırdı günəşin dəmrovu, göyün seliyi.
—
Yürüyürdüm talaşa tək yağırdı nur yoluma,
Qara bir ilxı dənizdən çıxıb dalımca qaçmaqda.
İyulların dəyənək zərbəsiylə mavi səma,
Alovlanan çuxurlara axıb alışmaqda.
—
Cütləşirdi Begemotlar malstromlar ilə,
“Ah”lar, “oh”lar gəlib yetişdi, məni titrətdi.
Keçsə günüm də mavilikləri əyirməklə,
Qədim Avropa nisgiliylə məni göynətdi.
—
Adalar gördüm orda, sıxlaşırdı bürclər tək,
Açıldı səyyahın yolunda sayrışan göylər.
Belə sonsuz gecələr bəlkə sən yatırsan tək,
Başında quş qatarı, ey gələcək Qüvvə-qədər.
—
Ah, yetər ağladım! Bu şübhələrsə qəlbi didən,
Günəşdə zəhrmar dadı, itib insaf ayda.
Xoralı sevgi məni sardı, bədən keyləndi,
Çatla ey kil və batım, qərq olum bu dəryada.
—
Məni Avropaya çəkən sular soyuq və qara,
Xırda bir gölməçədir ki, yanında çömbələrək
Kədərli bir uşaq kimi axşam çağı atıb sulara,
Üzdürür bir qayıq ki, may böcəyindən kövrək.
—
Yetər artıq! İliyə vurdu dalğa bezdirdi,
Məni pambıq gəmiləriylə qaçdı-tutdu yaman.
Qoy bu bayraqların ədası çəkilsin gözdən,
Görəyim həm də ki dustaqları pontonlardan.
Bəzi izahlar
“Sərxoş gəmi” şeri ilk dəfə 1883-cü ilin noyabrında müəllifin xəbəri olmadan “Lutece”də və 1884-cü ildə Verlenin nəşr etdiriyi “Lənətlənmiş şerlər” kitabında çap olunmuşdur.
Bu, Rembonun Şarlevildən Parisə getməzdən qabaq yazdığı son şerdir. Burda o, şeri öz əliylə 1871-ci ildə Verlenə vermişdir.
Şərhçilərin fikrinə görə, Rembo bu şeri heç vaxt dənizi görmədən yazmışdır. Mənbə kimi çoxlu ədəbi qaynaqlar göstərilir.
“Sərxoş gəmi” – C. Muke bu başlığım mənbəyini “Le Magasin pitoresque” jurnalında 1869-cu ilin sentyabrında çıxmış məqalənin “La marubia” başlığında görür. Burda Sijiliya sahillərində müşahidə olunan “marubia” (“sərxoş dəniz”) dəniz təlaşı təsvir olunurdu. Bu sözün fransız tərcüməsi – “mer ivre” Rembonun diqqətini çəkə bilərdi.
Leviafan – finikiya mifologiyasında dəniz əjdahası
Hanz – Orta əsrlərdə Şimali Avropa şəhərlərinin ticarət birliyi. 1241-ci ildə yaranıb.
Begemotlar – S. Bernarın fikrinə görə, bu, Hüqonun “Dəniz əməkçiləri” romanının oxusu ilə bağlıdır. Romanda şirlərin cütləşməsindən danışılır və mağaranın təsvirində begemot xatırlanır.
Malstrom – Norveçin şimal-qərb sahilində şəlalə.
Şer Azərbaycan dilinə fransız orijinalından tərcümə edilib. Fevral – mart 2007, Samara
Xeyrulla XƏYAL
