Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

AY HACI VƏZİR ZAMİN, MƏN SİZƏ «DƏRD» DEMƏDİM, «ÇOR» DEMƏDİM…

Mənimlə Feysbuk dpstluğunda olan bir nəfər Zamin Vəzir Hacı Zamin Vəzir Hacının bu yazısını bəyəndiyinə görə mətni mən də gördüm və şərh yazmaq fikrinə düşdüm.

Nail Zeynalovun uşaq adları haqda statusunu gördüm yadıma düşdü. Bizim uşağın sinifində o qədər dini ərəb adlı uşaq toplaşıb ki, müəllimin yerinə olsam ev tapşırığını Ühüd döyüşündən verərəm. Yaxşı oxumayan uşaqların başına isə Kərbəla müsibəti gətirsən yeri var. Təsəvvür edin, bir sinifdə 3 Məhəmməd, 2 Yusif, 2 Əli, 3 Zəhra var. Qalanları da Əlislam, Məryəm, Hüseyn, Fatimə-dir (yadıma bunlar düşdü, qalanları da hamısı ərəb-semit adlarıdır) mənim oğlumun da soyadı Hacı”.

 

Mən yazdım ki, müəllif bir neçə orfoqrafiq, durğu işarəsi səhvi buraxıb. “Sinifində” yox, “sinfində”. “Olsam” sözündən sonra vergül olmalıdır.

“Yaxşı oxmayan uşaqların başına isə Kərbəla müsibəti gətirsən yeri var” – Burda da “gətirsən” sözündən sonra vergül olmalıdır.

Mən güman edirəm ki, bu adam jurnalistdir, ancaq jurnalistdən çox özünü, deyəsən, ictimai fikir lideri sayır, bu, şəklindən də görünür – köndələn oturub. Beş-altı kəlmə qaralayır, yüz-yüz əlli adam  tökülüşüb gəlir və  quyuya atılan daşı dartınıb çıxarmağa…

Mən yazdım ki, “Yusif” adı ərəb-semit, Tövrat adı olduğu qədər də azərbaycanlı adıdır, bizim folklorumuza keçib, klassik poeziyamızda ən çox işlənən rəmzi adlardan biridir. Eləcə də Məryəm.

Onu da deyim ki, xristian xalqlar nədənsə Tövrat adlarındaan narahatlıq duymurlar. Məlum olduğu kimi, Linkolnun adı Abrahamdır. Bizdə özünə “türk” adı götürmüş prezident oldu – çoxmu irəli getdik?

Həm də adımız niyə ərəb-müsəlnman adları olmasın – yazını, sivilizasiyanı bizə ərəblər gətirməyibmi?

Mən bu Zamin Vəzir Hacını söymədim, təhqir etmədim, öz fikrimi yazdım. Elə həmin dəqiqə bu “ictimai rəy lideri” elə köndələn oturduğu pozada mənim rəyimi sildi…

Bunlar demokratdırlar? Bu qırışmallar hakimiyyət başında olsalar, nə oyun çıxararlar?

Mən bu adama “dərd” demıdim, “çor” demədim, dedim ki, səhvini düzəlt, ərəblər az qala min beş yüz il olar sənə yazı gətiriblər, ancaq sən indiyəcən düz-əməlli yazmağı öyrənməmisən…

Sözümün canı nədir? Gedin referendumda İlham Əliyevin özümürlük prezidentliyinə ikiəlli səs verin. Elə yaxşısı odur. Bu Zamin Gizir kimi adamlar elə hakimiyyətsiz belə qudurğandırlar, hakimiyətə gəlsələr, xalqı basıb əzərlıər…

22.08. 2016

 

 

 

OLİMPİYAÇILAR ÜÇÜN «GÜLƏN-KONTROL»

rio total

Brasiliyadan qayıdan Azərbaycan yığma komandasının üzvləri elə aeroportda “gülən-kontrol” keçirlər. Analiz idmançıların dabanlarndan götürülür və nəticə idmançının “sabaha İlhamla” ya “Gülən yolu” getdiyini üzə çıxarır.

Gülən-kontrolun nəticələri bu yaxınlarda elan olunacaq.

TOY

MEHRİBAN XANIM: Ay kişi, darıxıram ey evdə, haçandır xaricə-zada da getmirəm, ANİS-də bağladın, heç oolmasa, özümə baxırdım.

İLHAM BƏY: Al, toy kasetləridir, bax, fikrin dağılsın.

MEHRİBAN XANIM: Leylanın toyudur? Baxmaq istəmirəm ey, ürıyim xarab olar, yazı uşağımın heç baxtı olmadı.

İLHAM BƏY: Leylanın toyu deyil, arvad, Faiq Əmirlinin toyudur, özü də pirat üsuluyla ələ keçirilib, bax, daha ayrı adama göstərmə…

NƏ OĞUL BÖYÜTDÜM, NƏ AĞAC ƏKDİM…

Nə oğul böyütdüm, nə ağac əkdim,

Zəhmətə qatılıb tikmədim ev də.

Yad ağaclar altda, qərib ölkədə,

Təkliyi və yüngül həyatı sevdim.

 

 

Hərdən uşaq vaxtı Kür qırağında,

Adımı qum üstə yazıb baxardım.

Gilavar ya Xəzri kükrəyən anda,

Su qalxar, adım da yoxa çıxardı.

 

Uşaq həvəsləri qaldı arxada,

Adımı quma da yazmıram daha.

Haçansa hardasa kölgə axtaran,

Bəlkə yada salar məni, qınar da.

 

19.08.2016

Samara

 

EHTİYAT AVTORİTETİN YARAŞIĞIDIR

MEHRİBAN XANIM: A kişi, hardasan, səhərdən ürəyimi-göbəyimi yemişəm.

İLHAM BƏY: Harda olacam, ay arvad, prezident vəzifəsini icra edirdim.

MEHRBAN XANIM: Ay kişi, televizor dedi bu Röşəndi-kimdi, Masallınski, onu öldürüblər Türkiyədə.

İLHAM BƏY: Masallinski yox, Lənkəranski.

MEHRİBAN XANIM: Lənkəranski? Hə, bu Lənkəranskini öldürüblər. Ürəyim düşdü, dedim biirdən səni də…

İLHAM BƏY: Arvad, ağzını xeyirliyə aç. Məni niyə öldürürlər? Lənkəranski avtortet idi, ona görə vurdular.

MEHRİBAN XANIM: Ay kişi, sən həmişə özün demisən ki, sən avtoritetsən?

İLHAM BƏY: Arvad, mən ayrı cür avtoritetəm, Lənkəranski kimi avtoritet deyiləm.

MEHRİBAN XANIM: A kişi, bəs sən axı necə avtoritetsən?

İLHAM BƏY: Mən böyük avtoritetəm, mən regional avtoritetəm.

MEHRİBAN XANIM: Yenə özündən muğayat ol. Maşınla gedəndə uzan dal oturacağa. Bu Bakıda o qədər pis-pis adamlar var, onlar regional avtoritet-zad qanmırlar, göterərlər daşı, çırparlar maşına…

18.08.16

 

 

AZƏRBAYCANDA YENİ SÖZ: MAYGÜLƏN

Azərbaycanda dildəki doğma sözlərin türk sözləri ilə əvəz olunması davam edir. Son vaxtlar dilimizdəki ən qədim və ən zəngin məna tutumlu sözlərdən biri olan “maygülü” sözü “maygülən” sözü ilə əvəz edilir.

Şayiə var ki, guy “maygülən” sözünü ilk dəfə İlham Əliyev işlədib, özü də bu sözü Mirşahinə deyib. Mirşahin ANS üçün diz çöküb xahiş edəndə, prezident ona bir təpik vurub deyib: “Get, get, sən maygülən imişsən!”

İndi bu sözdən siyasi debatlarda da geniş istifadə olunur. Yapçılar cəbhəçilərə “maygülən” deyirlər, cəbhəçilər də yapçılara.

“Maygülən” sözü xalq arasında da yayılmaqdadır. Bir kənddə bir oğlandan bir qıza elçi gəlib. Qız razı, qızın anası razı, qızı atası razı, ancaq qızın qardaşı deyib ki, bacımı bu oğlana versəniz, özümü cıraram. Deyiblər a bala, özünü niyə cırırsan, oğlan yaxşı oğlandır, ağlı başında, gözəl-göyçək. Qızın qardaşı deyib yox, siz onu yaxşı tanımırsınız, o, maygüləndir…

Ancaq  demək olmaz ki, “maygülən” sözü “maygülü” sözünü tamamilə sıxışdırıb dilimizdən çıxarıb. Hələlik bu iki sözün paralel işləndiyi müşahidə olunur. Məsələn, müsavatla cəbhə arasında debatlarda “maygülü” sözünə üstünlük verilir. Bu nəticəyə gəlmək olar ki, hələlik xalqımız ciddi seçim qarşısındadır. Maygülü ilə maygülən arasında…

18.08.2016

 

 

MODERATOR.AZ SAYTI FOLKNERDƏN MÜSAHİBƏ GÖTÜRÜB…

ФОЛКНЕР

«Moderator.az saytı 1956-cı il dövrün məşhur yazıçılarından olan, Nobel mükafatçısı Uilyam Folknerin 1956-cı ildə yerli mətbuat orqanlarından birinə verdiyi müsahibəsini təqdim edir».

Bir şey başa düşdünüz? 

Müsahibənin sonunda, müsahibəni götürən adamın adının qoyulduğu  yerdə “Elmin Nuri” adı var, buna görə güman etmək olar ki, 1956-ci ildə Folknerdən müsahibə götürənlər arasında bu kişi də olub.

Əslində müsahibə 1956-cı ilin əvvəlində Nyu Yorkda verilib, müsahibə götürən də məlumdur: Cin Stayn.

(http://www.theparisreview.org/interviews/4954/the-art-of-fiction-no-12-william-faulkner

Recently, though shy and retiring, Faulkner has traveled widely, lecturing for the United States Information Service. This conversation took place in New York City, early in 1956.

Interviewed by Jean Stein)

Müsahibənin orijinalının ya rusca tərcüməsinin hardan götürüldüyü məlum deyil, mənbə göstərilməyib. Orijinal mətn böyükdür, Parisreviews jurnalında çap olunub.

 

“Balzak öz qüsursuz dünyasını yaratmış yazardı”.

 

Yazardı, oxuyardı, hoppanardı… Mən başa düşürəm ki, bu, “yazıçı idi” mənasındadır, ancaq niyə bu müsahibəni hazırlayanlar özlərini meymunluğa qoyurlar. Həm də gah meymunluğa qoyurlar, gah da qaz yerişi yerimək istəyən ördəyə dönürlər. Bu mətndə gah “yazıçı”, gah “yazar” işlənir – nə girinclikdir?

 “Döşəyimdə ölərkən”  — yəqin “As I Lay Dying” romanı nəzərdə tutulub. Ruslar bunu «Когда я умирала» kimi tərcümə ediblər. “Döşəyimdə ölərkən” – gülməlidir – belə çıxır ki, ölənin yorğanı yox imiş?

Bəlkə Azərbaycanda nə qədər ki, nəsr yazan adamın necə adlandırıldığı barədə vahid fikrə gəlinməyib, Folknerə dəyməyək?

 

 

«BAŞIMI ƏSA TƏK TUTUB GEDİRƏM…»

“Sizə sualım budur, möhtəşəm ata, bu ədalətlidirmi Çeti-Mineidə  hardasa hansısa müqəddəs bir möcüzəkardan rəvayət olunur ki, ona imanına görə işgəncə vermişdilər, və axırda onun başı kəsilib atılanda qalxdı, başını götürüb qaldırdı və “lütfən onu öpərək”  xeyli getdi, başını əlində apararaq və “lütf ilə onu öpərək”. (tərcümə mənimdir — X.X.)

Bu sualı “Karamazov qardaşıarı”nda Fyodor Karamazov Qocaya verir. Qoca cavabında deyir ki, “yox, ədalətli deyil”.

 

Fyodor Karamazov and içir ki, bu rəvayəti eşidəndən sonra imanının itirib…

 Dostoyevskinin romanındakı səhnə Salam Sarvanın şeirini oxuyanda yadıma düşdü:

Boğulub üzürəm, batıb gedirəm…
Başımı əsa tək tutub gedirəm…

Bəlkə də bu şeir kiməsə Münhauzeni xatırladır: baron bataqlığa düşəndə öz saçından tutub özünü bataqlıqdan çıxarmışdı…

 

17.08.2016

 

 

 

 

TÜRKÜN MƏSƏLİ VƏ TÜRKÜN MÜDDƏTİ

Ərdoğzn Fətullah Gülən üçün 1900 il həbs cəzası tələb edir. Bu, təsadüfi deyil. Ərdoğan bundan sonra 1900 il prezident vəzifəsində qalmaq niyyətindədir.

SALAM SARVAN YAPA-A GİRMƏYƏYDİ BƏS HARA GİRƏYDİ?

Bu gün bilmişəm ki, Azərbaycanda Salam Sarvan adlı böyük şair varmış və bu şair Məcnun kimi çox vurnuxandan sonra özünü axırda gedib soxub Yeni Azərbaycan partiyasına. Demokratik ictimaiyyət də bu hadisədən elə sarsılıb ki, Salam Sarvan, Allah eləməmiş, özünü assaydı, elə sarsıntı olmazdı.

Mən İnternetdən bu böyük şairi və təzə yapçının şeirlərini tapıb oxudum.

Hörüyün əlimdə təsbeh əvəzi…
üstündə duamı oxudum, ayıl.

 

Belə çıxır ki, oğlan durub qızın başının üstündə, hörüyünü təsbeh kimi tutub dua oxuyur. Ancaq br az sonra məlum olur ki, məsələ başqa cürdür.

Mən səni sevmirəm, sənin qoynuna
səndən gizlənməyə girmişəm, qadın…

Bu, pozğun qadının qoynundaymış… Biabır olduq…

Sonrası lap maraqlıdır:

Mən səni atmıram, səndən qaçmağa
ömrüm uzunluqda lağım atıram.

İndiyəcən Azərbaycan poeziyasında lağım atmamışdılar, Salam Sarvan birinci lağımçıdır.

Sonra ayrılıq baş verib, qız daha hörüyü ələ vermir. Salamın gözləməkdən gözü (yəqin bir gözü) çuxura düşüb:

Gözləməkdən gözüm çuxura düşüb,
gör heç soruşursan, nə çöküntüdü?

Qardaş,  hardan soruşsun? Axıı görüşmürsünüz, qız nə bilsin ki, göz çuxurdadır yoxsa ayrı yerdə?

Səni necə atım, necə, bilmirəm —
bir zərsən düşmürsən heç üzü üstə.

 

Zər kubdur, həmişə bir cür düşür, yəni tini üstə düşmür. O ki qaldı o xanıma, yəqin onun üzü üstə düşməyi üçün gərək hörüyünü əlindən buraxmaysan…

Boğulub üzürəm, batıb gedirəm…
Başımı əsa tək tutub gedirəm…

 

İndi Azərbaycanda bir ağıllı adam çıxsın, desin ki, başı əsa kimi necə tutub getmək olar. Getmək olmaz, a kişilər. Baş əsa deyil, Salam Sarvan xalqa vedrə bağlayıb!

İndi bu adam hansı partiyaya girməliydi? REALa? NİDAya? Müsavata?

Oturun yerinizdə! Gedin özünüzə şair axtarın. Heç axtarmaq lazım deyil, şairlər gözünüzə girirlər, görmürsünüz. Biri elə o təsbehdən belə yazıb:

Urma girüh zülfünə, eylə həzər, ey sənəm,

Oxşamasın şəklidə sabheyi-səddanəyə…

16.08.16 SAMARA