UİLYAM ŞEKSPİR. 23-CÜ SONET

shakespear

                              As an unperfect actor on the stage

Naşı aktyor ki səhnədə necə

Qorxudan rolunu unudub durar.

Ya da dəlisov var,  elə cinlənər,

Ki, öz ürəyini qəzəb sarsıdar.

 

Elə inamsızam özümə mən də

Sevginin düsturu çıxır yadımdan.

Deyəsən eşqim də zəifləmədə,

Eşqimin yükünün ağırlığından.

 

Qoy mənim yerimə kitablar onda.

Desinlər ki, nədir sinəmi didən.

Sevgi etirafı, yalvarışında,
Onlar mükəmməldir mənim dilimdən.

 

                Oxunsa yazdığı lal məhəbbətin,

               Gözlə eşidilər eşqin hikməti.

 

 İngiliscədən tərcümə

10.01.2018

Реклама

MİXAİL LERMONTOV. DUA

LERMONTOV

MİXAİL LERMONTOV

         DUA

                В минуту жизни трудную…

Ömrün çətin anında,

Qüssə sıxsa ürəyi

Sehrli bir duanı,

Dönə-dönə deyirəm.

 

Avazında hər sözün,

Bərəkətli qüvvə var,

Onlardan həzin-həzin,

Pak mələhət yayılar.

 

Gedər qəlbdən asılan,

Daş da, itər şübhə də.

Ağlayır, inanırsan,

Ah, necə xoşdur həm də…

1837

Ruscadan tərcümə

30.11.2017

Samara

«QAFQAZ» ŞEİRİNİN TƏRCÜMƏSİ HAQQINDA BİR NEÇƏ SÖZ

Qafqaz şeirinin orijinal bəndləri var, şrti olaraq “Qafqaz” bəndləri də demək olar. Hər bənd 6 misradır. Belə qafiyələnir:

a

b

b

a

c

c

 

Abbas Səhhət orijinal qafiyə sistemini saxlamayıb. Birinci bənd tərcümədə belə qafiyələnib:

a

b

a

b

c

c

Sonrakı bəndləri isə Abbas Səhhət msənəvi kimi tərcümə edib.

Bununla belə Abbas Səhhətin tərcüməsi şübhəsiz incidir, leksikasına, ifadə vasitələrinə görə dövrünü qabaqlayıb.

X.X

 

“LİKE”IN AZƏRBAYCANCASI “LOPAQ”DIR…

Azərbaycan dili deyəsən doğrudan da Azərbaycan millətinin başına bəladır – hərə bu bəlaya bir cür əlac axtarır. Osmanlıpərəstlər bir-birlərinə “hoca” deyirlər,”mı”, “mi” ədatlarını sözdən ayrı yazırlar. Osmanlıpərəst jurnalist yazmır ki, “atam kənddə öldü”, yazır “atam köyümüzdə ölümünə vardı”.

Dövlət adamları da maqqaşlarıyla, kəlbətinləriylə düşüblər dilin üstünə. “Proqnoz” sözünün guya azərbaycancasını yaradıblar. Yəqin “kitab”, “dəftər”, “hava”, “gül”, “bülbül” sözlərinin də azərbaycancasını tezliklə yaradarlar. “Bülbül” sözünün azərbaycancasını eşitməkdən ötrü ölürəm…

Ölürəm, ey…

Bilmirəm bu söz yaradanlara pul verirlər ya yox. Versəydilər, mən də öz təklifimi göndərərdim Bakıya, düz prezidentin üstünə. “Like” sözünün qarşılığını tapmışam. Mənə elə gəlir ki, bizim “lopaq” sözümüz “like” sözünün mənasını onun özündən yaxşı əks etdirir. Azərbaycan milləti də çox lopaqsevən xalqdır. Sırıyırıq bir-birimizə — sən mənə lopaq, mən sənə lopaq…

Ancaq ümid edirəm ki, mənim təklifi möhtəşəm prezident popaqla qiymətləndirməz, beş-on dollar pul göndərər…

Yaşasın Paşa holdinq!

Yaşasın Az TV!

Yaşasın Kürdəxanı türməsi!

Yaşasın”Bir gəncin manifesti!”

Yaşasın Azərbaycanın dilçi alimləri!

Mirzə ƏlİL

04.11.17

OSİP MANDELŞTAM. «AH NECƏ SEVİRİK RİYAKARLIĞI…»

мандельштам

OSİP MANDELŞTAM

                О, как мы любим лицемерить…

 

Ah, necə sevirik riyakarlığı,

Asan da unuduruq,

Ölümə yaxınıq biz uşaq çağı,

Yaşlı, yetkin olandan.

 

Didir nəlbəkidə hələ küsünü,

Gözü yuxulu körpə.

Mənimsə kimsəm yox tökəm hirsimi,

Yol ayrııcında təkəm.

 

Ancaq istəmirəm mən balıq kimi,

Yatam bayğın sularda.

Azad dərd seçimim, qayğı seçimim,

Əziz hava, su qədər.

 

fevral – 14 may 1932

Ruscadan tərcümə

23.10.17

XALQIM MƏNSİZ NATAMAM

XALQIM MƏNSİZ NATAMAM               

                  “Mənsiz xalq natamamdır”.

                                           A.Platonov

 

İstər uzaqda  olam,

İstər itkin sayılam,

Sayılam, sayılmayam,

Çıxara hamı yaddan –

Xalqım mənsiz natamam.

 

Dalasa da dilləri,
Gicitkən kimi adım;

Zəhər, qan kimi şeirm,

Tüpürülsə də indi;

Vaxt gələr ürəkləri

Sözümlə qanadaram —

Mənsiz xalqım natamam.

 

 

Atın qara daş üstdən,

Bir qara daş da altdan,

Sınsa da qol-qanadım,

Yenə də salamatam —
Xalqım mənsiz natamam!

 

Saysanız da boş yerə,

Keçir mənim həyatım.

Çox da ki kütlələrə,
Anlaşılmazam, yadam –

Mənzsiz xalqım natamam!

 

Nə Təkəm, nə Ucayam,

Nə “Gülxanə parkında,

Bitən qoz ağcıyam”.

Mən kağızam, mən qələm,
Sözəm ürəkdən gələn.

Mən on üç rəqəmiyəm,

Xoflansa da çox adam,

Sayılam, sayılmayam –

Mənsiz xalqım natamam!

 

 

 

Tarix səhifəsindən,

Silinməyəcək adım.

Siz çalışan, səy edən,

Mən səbirəm, inadam –

Xalqım mənsiz natamam!

19.10.2017

Samara

 

АРАЗА АЛИЗАДЕ ЕСТЬ ЧЕМ ПОЗДРАВИТЬ…

Мадат Гулиев:

— Товарищ Араз Ализаде! Мы проверили все архивы. Ваш покойный отец Мубариз Ализаде не был стукачом!

Араз Ализаде:

— Спасибо, товарищ Гулиев!

Мадат Гулиев:

— Товрищ Ализаде! Я от имени всех чекистов  вас поздравляю! Вы первый в своем роду стукач!

RÜFƏT MURADLI ÜÇÜN ŞƏHİD FACİƏSİ DƏ TOYDUR…

Rüfət_Muradlı 2.jpeg

Rüfət Muradlını İnternetdə tanıyan gündən o bu adam və onun ətrafındakılar mənə Məşədi İbadı bala-bala yeyən lotuları xatırladırlar. Rüfət və onun başındakılar Borçalı, Kərkük, Urmiya, qaçqın, şəhid adıyla hansı “qazların” hesabınasa gündə bir məclis qurdurub qarınlarını otarırlar. Ancaq Rüfət Muradlı mənə həmçinin bir salyanlı yerlimizi xatırladır, salyanlıların öz adı ilə yox, “Beş” çağıırdıqları bu adama Füfət sifətdən də çox oxşayır. Bir neçə il bundan qabaq Salyanda eşitdim ki, Beş ölüb… Allah rəhmət eləsin. Onunla bağlı məqalə çoxdan yazılıb və “Azadlıq” qəzetində çap olunub….

                                                  BEŞ!

Yəqin ki, elə dünyanın hər yerində ad almaq şərəfdir, bircə Salyan şəhərindən başqa. Salyanda ad aldın, evin yıxıldı. Salyanlı hələ həyatda ağı-qaradan seçməyi əməlli-başlı öyrənməmiş bir də görür yerliləri yöndəmsiz bir adı bıçaq kimi soxdular onun bioqrafiyasına. Evi yıxılan başına-gözünə vurur ki, günahım nədir, neyləmişəm axı. Salyanlılar bir qapaz da əlavə edib deyirlər ki, kəs səsini, qırışmal, yaxşı fikirləşsən, bilərsən neyləmisən…

Salyanlıların bir-birinə verdiyi çox  adları, düzü, heç kağıza da yazmaq olmaz… Ancaq uşaq-böyük yanında dilə gətirilə bilənləri də var. Məsələn, Beş. Gül kimi addır. Ad sahibi özü də gül kimi adamdı. Mən mərhumu, yaxından da olmasa, tanıyırdım. Əlbəttə, onun da hamı kimi pasportu vardı və pasportdaki adı Beş deyildi. Salyanlılar bu qaraqaş-qaragöz kişiyə ona görə Beş, daha doğrusu, Beş adı vermişdilər ki, ümumiyyətlə lal-dinməz bu adam bütün suallara bircə sözlə cavab verirdi: ”Beş!” “Neçə yaşın var?” “Beş!” “Neçə manat maaş alırsan?” “Beş?” “Neçə uşağın var?” “Beş!” Mərhum Beş yay-qış qaloş geyərdi. Şəhərin harasında yas yeri olsaydı, hökmən naharını ora salırdı.  Yasin oxunduqca qara gözlərini qıyır və başını dərin razılıqla bulaya-bulaya “Sağ ol! Sağ ol!” deyirdi, elə bil ki, mollaya yox, meyxanaçıya qulaq asır.

Allah salyanlılardan razı olsun, xətrinə dəymirdilər…

Beşin ailəsi, uşaqları vardı. Mən ciddi güman edirəm ki, mərhumun başqa yerlərdə də, o cümlədən Bakida yaxın qohumları və hətta uşaqları da ola bilər. Məndə bu güman son illər Baki prokurorlarını diqqətlə müşahidə edəndən sonra yaranıb. Düzdür, mən indiyəcən bir nəfər də canlı Baki prokuroru(canlı olmayanını da) görməmişəm. Ancaq atalar deyib ki, prokurorun üzünü görmə, ittihamını eşit.

Bir neçə il əvvəl Qarabağ müharibəsinin veteranları erməni zabitlərinin Bakıya mümkün gəlişiylə bağlı dinc etiraz nümayişıninə çıxanda, prokuror onlar üçün beş il iş istədi və aldı da. Yəni işi prokuror almadı, müharibə veteranları aldılar. Elə o vaxt şübhələndim: Niyə məhz beş il? Bəlkə o prokurorun əsli salyanlıdır və elə Beşin qohumudur?

İndi prokuror Qənimət Zahid üçün beş il istəyəndə mənim şübhələrim lap artdı. Əlbəttə, Baki prokurorları həmişə beş il istəmirlər, bəzən doqquz il, on il istəyirlər. Ancaq məsələ burasındadır ki, salyanlı Beş də hərdən çaşırdı, doqquz deyirdi, on deyirdi. Hansımız çaşmır ki?

Mən bilmirəm ki, Baki prokurorları qaloş geyirlər ya yox. Naharlarını yas yerlərinə salıb-salmadıqlarını da bilmirəm. Ancaq salyanlı Beşlə eyni psixotip olduqları aşkardır.

Burda ciddi bir məsələ var: müəlliflik hüququ. Əgər onlar salyanlı Beşlə qohum deyillərsə, ona ad kimi, həyat devizi və rəmzi kimi məxsus sözdən icazəsiz istifadə etmələri qanunsuzdur. Əslində onlar hər dəfə “beş” sözünü işlədəndə salyanlı Beşin ailəsinə öz maaşlarından( Baski prokurorlarının başqa gəlirləri olmaz) pul ayırmalıdırlar. Və tək onlar yox. Putin dövründə çoxlu siyasi hökmlər çıxarmış Rusiya prokurorları da. Günahları yalnız keçmiş səhiyyə nazirinin və prezidendin özünün ictimai qəbul otağına icazəsiz girmək olan onlarla tələbə gənc beş il sərt rejimli cəza alıb türmələrdə çürüyürlər. Bu cəzanı onlara kəsən prokurorlar da ya “beş”i nə möcüzəyləsə bizim salyanlıdan eşidiblər, ya “beş” rəqəminin dustaq tərbiyəsi üçün lap “həkim yazan” olduğunu Baki prokurorlarından öyrəniblər. Hər necvə olsa, Rusiya prokurorlarının salyanlı Beşin ailəsinə, Azərbaycan və  Rusiya ədliyyə sisteminin ən vacib dirəyinə çevrilmiş bu adı ona verən camaata borcu çoxdur.  Borcdan çıxmağı Beşə heykəl qoymaqla başlamaq olar. Bilirəm ki, küçələrimizdə, bağlarımızda, meydanlarımızda yalnız bir adamın heykəli qoyula bilər. Mən şəxsən Beşə heykəli Ədliyyə nazirliyinin qabağında görürəm.

Müxalif fikirli adamların yatdığı türmələrin qabağında isə heykəlin surətlərini qoymaq olar…

                                        24.02.08 Samara

 

  

 

“DAL”IMIZ ÇOXDAN XARAB İDİ, “QABAĞ”IMIZA NƏ OLDU?

Mən ömrümün çoxunu Rusiyada yaşamışam, burda səkiz il fəhlə olmuşam, yəni içməyə meylli, söyüşcül adamlarla işləmişəm və rusun guya dünyada bərabəri olmayan söyüş leksikasına yaxşı bələdəm. Ancaq öz dilimizi, öz adamlarımızı yaxşı tanıdığıma görə deyə bilərəm ki, azərbaycanlılar söyüşdə ruslarda çox qabaqdadırlar.

Pardon, qabaqda yox, öndədirlər.

Mənim litvalı təhsil yoldaşım Vitautas Bikulçyus deyirdi li, Litva dilində söyüş yoxdur, litvalılar rusca söyüşürlər…

Rusca… Öz dilimizdəki söyüşlərə nə gəlib ki, rusca söyək?

Və indi belə bir söyüşcül xalq nümayəndələrinin danışanda, yazanda bəzi sözlərdən çəkinməkləri, bu spözləri dəyişməyə ya müxtəlif üsullarla işarələrib neytrallaşmağa çalışmaqları adamı nəinki təəccübləndirir, hətta başından tüstü çıxardır.

Bizdə “dal” sözünün vəziyyəti çoxdan, fransızca desək, abırlı bir cəmiyyətdə putanın vəziyyəti kimidir. Bu sözü gərək işlətməyəsən, ya da işlədəndə qabağına, pardon, önünə “türkün məsəli” atasan, çünki atmasan, dal olur əməlli-başlı dal…

Əslində “dal”da pis heç nə yoxdur, “dal” da baş kimi, ayaqlar kimi bədənin vacib, ayrılmaz hissəsidir. Kimsə bu “dal” sözünü işlədəndə ya eşidəndə ayrı fikirlərə düşürsə, burda dilin nə günahı?

İndi azərbaycanca yazılan mətnləri oxuyanda görürəm ki, “qabaq” sözü də dal sözünnün gününə düşüb. Yəni bu söz də olub, pardon, üzüqara. Özünü mədəni, tərbiyəli, namusllu və qeyrətli sayan hər insan qətiyyətlə “qabaq” sözünü işlətməkdən qaçır. “Qabaq” yerinə “ön” deyir.

“Bir il qabaq” – “bir il öncə”

“Qabaqlar” – “öncələrdə”

“Qabaqcıl” – “öncül”

Jurnalist yazır: “Öncələrdə qəhrəman Azərbaycan xalqı…” Və s. bu cür cəfəngiyyat.

Kefli İsgəndər demişkən, olasan Rüstəm-Zal, tutasan bu jurnalistin qulağından, qaldırasan və deyəsən: “Qırışmal, sənin dədən-baban “öncələrdə” deyirdi? Yalansa sənin lap…”

Vallah, blimirəm bu «qabağ»a birdən-birə nə oldu. Yaxşı, dalı bildik. Qabaq qabaqdır da. Universal keyfiyyətli sözdür. Vaxt da bildirir, istiqamət də, bədənin hissəsini də.

Azərbaycanda müştəri satıcı qızdan yağ soruşur və deyinir ki, “qabaq belə baha deyildi”.

Satıcı qız cumur kişinin üstünə: “Ağzını təmiz saxla, pozğunun biri pozğun, burda dal-qabaq shbəti eləmə, düyməni basaram, polis önündə gedərsən!”

Fikir verin satıcıda olan tərbiyə və mədəniyyətə: demir “polis qabağında”, deyir “polis önündə”!

Rəsul Həmzətov deyirdi ki, “sabah dilim öləcəksə, bu gün özüm ölüm”.

Dil insan deyil. Dilin ölümü də insan ölümünə bənzəməz. Bəlkə bu qayda ilə bizim dilimiz ölür?

Mən Rəsul Həmzətov kimi millətimin dahisi deyiləm. Ancaq mən də dilimizin ölümündən qabaq ölmək istərdinm.

Pardon, “qabaq” yox, “öncə”…

05.10.17

Mirzə ƏLİL

Samara

YASƏMƏN QARAQOYUNLUNUN RUSİYANI YIXMAQ PLANI

 

Düzü, əvvəllər Azərbaycanda fəlsəfə institutunun olmağını bilmirdim. İndi bilirəm. Çünki Yasəmən Qaraqoyunlu adında bir arvad məqalələrinin axırında işlədiyi yeri göstərir: Fəlsəfə institutu.

Və indi fikirləşirəm ki, əgər Yasəmən Qaraqoyunlu fəlsəfə institutunda işləyirsə, bu institut doğrudanmı fəlsəfə instututur ya hırraxana? Mən belə təsəvvür edirəm ki, Azərbaycanın fəlsəfə institutunun qədim yunan, klassik alman, fransız fəlsəfəsinə heç dəxli yoxdur, olsaydı, burda qədim yunanı almanı, fransızı bilən, Platonu, Kantı, Volteri, Sartrı orijinaldan oxuyub ali mövzularda yazan və danışan adamlar işləyərdi. Yasəmən Qaraqaoyunlu çətin ki, Aristoteli Ərəstun Orucovdan ayıra bilər, çünki Qaqauziyanın harda olduğunu bilmir. Buna görə fikirləşirəm ki, Azərbaycanın fəlsəfə insitutunda fəlsəfə-zad yoxdur, burda beş-altı arvad və o qədər də kişi yığışıb lotoreya oynayırlar, yəni xalqın boğazından kəslib onlara verilən maaşları lotoreyaya qoyurlar, lotoreyanı götürən kimi gedirlər bazarlara, yarmarkalara, dəlləkxanalara və s. gözəl yerlərə. Və buna görə mərhum ulu öndər Heydər Əliyevin vəsiyyətini yerinə yetirmək, Azərbaycanı yenidən qul-pambıq ölkəsinə evirmək və bu fəlsəfə institutunun işçilərini aparıb pambıq sahələrinə tökmək lazımdır.

Və Qaqauziyanın harda olduğunu bilməyən Yasəmən Qaraqoyunlu İlham Əliyevə yeni eşq məktubu yazıb təklif edir ki, Azərbaycan Rusiyanı daxildən qarışdırsın. Yəni türk dilli respublikaları qaldırsın Kremlə qarışi, ara qarışsın, məzhəb itsin, Azərbaycan da bundan çoxlu-çoxlu faydalar götürsün.

Bilmirəm bu təklif gülməlidir ya ağlamalıdır. Şəxsn mən oxuyanda quruyub qaldım. Ermınilər gəlib oturublar az qala Azərbaycanın fəlsəfə institutunda, yəni bu filosofların ağzının içində, qorxularından cıqqırları çıxmır, Rusiyanı qarışdırmaq istəyirlər! Əhsən sizdə olan qeyrətə!

Qaqauzuyanın harda olduğunu bilməyən azərbaycanlı arvad dünya şöhrətli nüvə, raket alimlri yetirmiş alimləri olan tatarları öz himayəsi altına götürmək istəyir! Tatarlar bunu bilsələr, gülməkdən ölərlər!

yasəmən_qaraqoyunlu

Rusiyada bir milyondan çox azərbaycanlı çörək qazanır, Azərbaycan filosofları isə Rusiyanı qarışdırmaq istəyirlər!

Deyək ki, Rusiya qarışdı. Nə olur? Ermənilər heç bir qarış topağı verəcəklər? Verməyəcəklər!

Rusiya qarışsa, Kadırov, məsələn, nəzarətdən çıxsa, çeçenlər Azərbaycanın şimalını iki saata götürərlər və bəlkə iki günə gedib Azərbaycanın fəlsəfə institutunda oturarlar. Və yəqin ki ordakı “filosofların” başlarını sığallamazlar…

Və əslində təəccüblü deyil ki, çoxlu azərbaycanlı kişi bu arvadın hədyan təklifinə “bəh-bəh” deyir. Çünki erməniləri Ağdamdan qovmağa qeyrəti olmayan insanlar öz ayıblarını belə divanə planlarla gizlətməyə çalışırlar…

Və əlbəttə, Azərbaycanın fəlsəfə institutu elmi müəssisə deyil. Dövlət maliyyəli elmi müəssisə olsaydı, burda işləyən adamın təxribat planına qarşı Rusiya rəsmi bəyanat verərdi. Vermirsə, fəlsəfə institutunu hırraxana sayır.

Yaxşı da eləyir…

04.10.17