FƏRRUX MƏMMƏDOV FUAD MƏMMƏDLİDƏN ÖTRÜ ÖLMƏLİ İDİMİ? ŞÜBHƏM VAR…

fərrux_məmmədov.jpg

Azərbaycandan iki xəbər:

  1. Martın əvvəllərində qar uçqununa düşmüş sıravi əsgər Fərrux Məmmədovun meyidi tapılıb.
  2. Keçmiş nazir Ziya Məmmədovun qardaşı oğlu Fuad Məmmədli Daxili işlər nazirliyində yüksək vəzifəyə təyin edilib.

Qarabağ silahlı münaqişəsi 30 ildir ki, davam edir. Minlərlə əsgər və zabit ölüb. Onların arasında heç vaxt vəzifəli adamların uşaqları olmayıb. Onlar bahalı məktəblərdə oxuyurlar, yüksək kabinetlərə təyin olunurlar, elə kabinetdən kabinetə keçə-keçə rütbə, sərvət, mövqe sahibi olurlar. Yəni daraşıb Azərbaycanı yeyirlər.

Cəbhədə ölənlər, qar altında qalıb zülmlə canlarını tapşıranlar fəhlə-kəndli balalarıdır. Onların həyatınını qiyməti üçüncü dərəcəli dəmir medaldır.

İki Məmmədov, iki tale. Onlar bir ölkədə yaşayıdımı?

Fərrux Məmmədov Fuad Məmmədlidən ötrü ölməlidirmi?

Mənim şübhəm var…

X.X.

23.04. 2019, SAmara

Реклама

РУСТАМ ИБРАГИМБЕКОВ ГОВОРИТ ЗАНИМАТЕЛЬНО, НО НЕ СЛЕДУЕТ ЕМУ ВЕРИТЬ…

рустам ибрагимбеков.jpg

Рустам Ибрагимбеков в интервью сотрудникам «Эхо Москвы» говорил вроде бы искренне, но любой, кто хорошо знает историю взаимоотношений власти и людей творческой профессии за последние полвека, когда Азербайджаном руководят Алиевы, мог догадаться, что г-н Ибрагимбеков все излагает так, чтобы, с одной стороны, все выглядело как правда, а с другой стороны, пользуясь случаем, лишний раз свидетельствовать о своем высочайшем уважении к Алиевым. Он путал факты, то ли в силу преклонного возраста, то ли намеренно, переставлял даты.

Пьеса «Ультиматум» написана в 1983 году. Если даже она написана раньше, поставлена в 1983 году, когда Гейдар Алиев работал в Москве. Поэтому если спектакль кто-то закрывал, то это делал не Алиев, поэтому зачем ему телеграмму послать? И куда? Из Москвы в Москву?

Он говорил, что «где-то за полгода до этого был осужден фильм «В одном южном городе». Но этот фильм был осужден в 1970 году! В идеологическом пленуме ЦК Компартии Азербайджана. То есть, за 12-13 лет пьесы. И, конечно, лично Алиевым, в его докладе.

Он говорил о сложных отношениях со старшим Алиевым. Но сложно было только в самом начале. Уже с середины семидесятых все было прекрасно. В 1980 году Ибрагимбеков получил Госпремию Азербайджана. Лауреатов, конечно, лично определял Гейдар Алиев. В 1981 году фильм «Допрос» по сценарию Ибрагимбекова получил Госпремию СССР, что тоже без протекции Алиева было бы невозможно. Кстати, этот фильм был про честного следователя и в целом являлась частью той мифологии, которая создавалась в Азербайджане с момента прихода к власти Гейдара Алиева – мифология о неустанной борьбе в республике под его руководством против нарушений социалистических норм и всего прочего. То есть, прекрасно зная, как на самом деле обстоят дела в Азербайджане, (а дела шли отвратительно, был чиновничий беспредел, в магазинах пусто) Рустам Ибрагимбеков мог врать безбожно, при этом выглядеть на глазах наивных и простодушных людей как борец за справедливость…

Что касается его недовольство «чудовищной коррупцией» в Азербайджане, что-то он об этом не говорил, пока у него все было хорошо. А недовольство его началось, когда у него отняли жирный земельный участок в центре Баку…

ВОЯЖ ШАХИНА ГАДЖИЕВА: ЕСЛИ ЧЕЛОВЕК ИДИОТ, ТО НАДОЛГО…

шахин гаджиев.jpg

То, что в начале девяностых прошлого века Азербайджан проиграл войну с Арменией и понес значительные территориальные потери – это факт. Не только при любых официальных переговорах, но даже при сетевых перепалках частных граждан этот факт обязательно должен учитываться. Если не учитывать, пытаться выдавать белое за черное означает выглядеть смешным, неуклюжим и жалким.

Редактор агентства Туран Шахин Гаджиев посещает Ереван. Как мне показалось из всего прочитанного в Интернете, ни в Армении, ни в Азербайджане никто практически не понял: зачем?

Возвратившись из столицы Армении, Шахин Гаджиев пытается объяснить цель своего визита в столицу страны, с которой его страна находится в состоянии войны. Но его неуклюжие и жалкие объяснения только усугубляют то недоумения, которые выражались по обе стороны границы: зачем?

Г-н Гаджиев в первую очередь пытается дать объяснение своему посещению Мемориала геноцида в Ереване. Проще было бы ему сказать, что, будучи гостем страны, отдал дань памяти невинно убиенных армян. Нет, оказывается, что ему надо было разобраться в «ряде вопросов, играющих для Армении определяющее значение».

Разве господин Гаджиев до сих пор не знал, какое определяющее значение имеет память о геноциде для Армении? Статью в Википедии то же не читал?

Нет, господин Гаджиев то ли сознательно, то ли по своему невежеству поставил себя в чрезвычайно неловкое положение. Придя в мемориал, он там предстал представителем стороны, виновной в геноциде. То есть он пришел туда с повинной головой и как бы от турков, хотя турки его об этом не просили и не могли просить. И вождь турков Эрдоган его не уполномочивал идти в мемориал с повинной головой.

Возникает другой вопрос: зачем мы, азербайджанцы, вместо турков перед армянами должны оправдываться? Во-первых, турки нас об этом не просят и никак не могут просить. Во-первых, вплоть до февраля 1917 года Азербайджан был частью Российской империи, азербайджанские солдаты и офицеры воевали в составе Российской армии, поэтому никоим образом не могли быть причастны к конфликту между турками и армянами. Наши предки, будучи сефевидами, гызылбышами и прочими, веками воевали против османских турков. Это факт и не мне его оценить. А не знать – значит признаться  в собственном невежстве.

Точно так же не причастны османские турки ск нашему территориальному конфликту с армянами. Его и надо решать с армянами. Странное посещение Мемориала выставляет Шахина Гаджиева полным идиотом. Не лучше и логичнее было бы ему посетить могилы армянских военнослужащих, погибщих в войне с азербайджанцами?

Идиотическим же выглядит его умозаключение о том, что «данная тема — главный связующий элемент этой нации». Полнейшая чепуха. Если бы геноцид был «главным связующим элементом», армяне как могли выжить два тысячелетия до геноцида? То же самое и с холокостом. Да, холокост очень многое значит для евреев, но, как бы пошло это ни звучит, не одним холокостом живы евреи. Холокост только эпизод в истории евреев, а что такое история евреев, надо в первую очередь обратить внимание на еврейскую религию на еврейского Бога, который ведет свое избранное племя…

То есть, посетив Ереван то ли как оппозиционный (очень оппозиционный, прямо страшно…), то ли как независимый азербайджанский журналист, Шахин Гаджиев там взялся за решение турецко-армянского конфликта. Мол, может, Россия виновата…

Идиот, мы сами тогда и были Россией…

(Начало статьи)

 

QƏHRƏMANLAR VƏ LOTULAR: DİLQƏM ƏSGƏROV VƏ BAŞQALARI

İNSANI MƏHV ETMƏK OLAR, MƏĞLUB ETMƏK OLMAZ»

DİLQƏM

Dostoyevski  “Don Kixot” romanı haqqında belə yazır:

“Bütün dünyada bundan dərin və güclü əsər yoxdur. Bu, hələlik insan fikrinin ən son və ən böyük sözüdür, bu, insanın ifadə edə biləcəyi ən acı ironiyadır, və əgər dünya bitsəydi və orda, hardasa, insanlardan soruşsaydılar: “Deyin, yer üzündə həyatınızı başa düşdünüzmü və onun haqqında hansı nəticəyə gəldiniz?” – onda insan dinməzcə “Don Kixotu” uzada bilərdi: “Budur yer üzündəki həyat barəsində mənim çıxardığım nəticə — ona görə məni mühakimə edə bilərsinizmi?” (tərcümə mənimdir –X.X.)

Burda Servantesin romanına yüksək qiymətdən başqa maraqlı olan bu əsərin bir növ İncildən üstün tutulmasıdır, axı İncil də “yer üzündəki həyat”ın, İsanın dünyəvi həyatının tarixidir. İsa haqqında isə Dostoyevsri belə yazırdı: “Yer üzündə təkcə bir müsbət gözəl şəxs var – Xristos”.

Quranda deyilir ki, hər icma qiyamət günü öz kitabıyla mühakimə olunacaq. Və hər insanın da öz kitab seçimi ola bilər. Kəlbəcərli Dilqəmin haqqında oxuyandan sonra fikirləşirəm ki, “Həyatda nə başa düşdünüz sualına” cavab kimi biz azərbaycanlılar bu Dilqəmin anasının qəbri üstündə çəkdirdiyi şəkli də göstərə bilərik, və yaradanın vaxtı olsa – Yaradanın vaxtı olmalıdır, çünçi onun vaxtı tükənməzdir – Dilqəmin əhvalatını danışardıq…

Bu nə əhvalatdır? İnsanın doğulduğu yerə məhəbbətin metafizik təbiəti haqqındamı?

Heminquey deyirdi: “İnsanı məhv etmək olar, məğlub etmək olmaz”. Dilqəm əhvalatı bu barədəmi?

Dilqəm, bu sadə, kələ-kötür adam, tikanlı məftilləri, toplu-tüfəngli postları adlayıb. Ancaq bu əhvalatın ən ibrətli tərəfi odur ki, Dilqəm erməni qorxusundan çox, azərbaycanlı qorxusunu adlayıb, azərbaycanlılarda vətənpərvərliyi əliyevlərə məhəbbət ya əliyevlərdən qorxu ilə əvəz etməyə çalışan rejimin qadağalarını pozub.

Dilqəm İnternetdə, çayxanada, restoranda, tərəzi dalında, hamamda, əcnəbi kurortlarda vətənpərvərlikdən, millətə, torpağa məhəbbətdən dil boğaza qoymadan danışan, yazan insanlara əxlaq dərsi verib.

Ey sadə, kələ-kötür insan! Sənin qarşında, sənin qanına südüylə, Tsvetayevanın dediyi kimi, vətən məhəbbəti yeritmiş ananın xatirəsi önündə baş əyirəm!

24.07. 2014 Samara

 

İSMAYIL ŞIXLI İLƏ GÖRÜŞ

ismayil-sixli-yazici

1984-cü ilin dekabrın 4-dən beşinə keçən gecə Moskvanın Domodedovo aeroportundan əlli-altmış kiloqram kitabla Bakıya uçdum, məni rəhmətlik Rafiq Tağıyev ötürürdü…
Səhər Bakıda Yazıçılar İttifaqına gəldim ki, iş məsələsini öyrənim. Mən Moskvaya gedəndə İttifaqın rəhbəri Mirzə İbrahimov idi, məni özü sorğu-sual eləyib demişdi ki, “hazırlıqlı oğlansan, qayıdıb gələrsən, millətimizə gərək olarsan”. Düzdür, Moskvadan yaxşı nəticəylə dönmürdüm, iş başa çatsa da, müdafiə olunmamışdı – qismən səhlənkarlıqdan, qismən mövzuya soyumaqdan, qismən maliyyə çətinliyindən. Ancaq müdafiə bir nçə aya başa gələ bilərdi, bu hal gərək mənə bir iş verilməyinə mane olmayaydı, həm də Yazıçılar İttifaqına girəndə Ədəbiyyat institutunda tələbə olduqları vaxt tanıdığım bir neçə nəfəri gördüm, məsləhətçi işləyirdilər — əgər bu azsavadlı cənablara iş tapılmışdısa, mənə də gərək tapılaydı – mən belə fikirləşirdim. Məni yeni rəhbər İsmayıl Şıxlının yanına göndərdilər. Qapını döyüb içəri girəndə İsmayıl Şıxlı mənə elə baxdı ki, elə bil yenə dilənməyə gəlmiş narkoman qonşusunu görür. “Niyə gəlmisən?” – o məndən soruşdu və başa düşdüm ki, mənə “siz” deyilən vaxtlar qaldı Moskvada. Dedim ki, aspiranturadan sonra gəlmişəm, ittifaqın zəmanəti var ki, məni işlə təmin eləsin… İsmayıl Şıxlı sözümü yarımçıq qoyub qışqırdı: “Bu köpəyoğlu Pimenov (bəlkə İ. Şıxlı Ədəbiyyat isnstitunun o vaxtkı rektoru barədə “köpəyoğlu yox, ayrı söyüş dedi, ancaq yadımda nədənsə belə qalıb) götürür instuta burdan adamları, sonra gəlib tökülüşürlər üstümüzə!” Bunu deyə-deyə İsmayıl Şıxlı yekə stolunun arxasında əl-qol atırdı, yəqin xəyalən Pimenovu, ya məni vururdu, ya da hər ikimizi qatırdı bir-birinə… Sonra telefonu qamarlayıb nömrəni yığdı, elə əsəbiydi ki, az qalırdı barmaqları telefonun deşiklərinə ilişib qalsın. “Akif! (Bildim ki, Nəşriyyat komitəsinin sədri Akif Mustafazadəyə zəng vurur, A.M. təzəlilkə uzun illər işlədiyi Moskvadan qayıtmışdı) Görürsən bu köpəyoğlu Pimenovu? Göndərir hər yetəni üstümüzə! Nə? Tutublar Pimenovu? Vay, əccəb eləyiblər…”

Mən bir neçə ay işsiz gəzəndən onra Salyanda məktəbə müəllim təyin olundum ( bu, ayrı söhbətdir), yeddi ya səkkiz gündən sonra işdən çıxıb getdim Samaraya ( o vaxtlar Kuybışev).
Yüz faiz əminəm ki, əgər Yazıçılar İttifaqında mənə lap yaxşı iş versəydilər də, yeddi-səkkiz gündən sonra atıb gedərdim Rusiyaya. Belə ki, ahıl vaxtında İsmayıl Şıxlının kabinetdə bambılı kimi atılıb-düşməyi çox mənasız və yersiz idi…
O ki qaldı Pimenova, onun tutulmağı barədə xəbər yalan idi…

26.07. 2013 Samara

 

 

QƏHRƏMANLAR VƏ LOTULAR

Qarabağ müharibəsində iki böyük yazıçının oğlu həlak olub: Xəlil Rzanın və Sabir Əhmədovun.

Xəlil Rza mürəkkəb, hətta qatışıq adam olub, ancaq onun vətənpərvərliyi səmimi, qatqısız idi. Təbriz Xəlilbəylidəki vətənpərvərliyin, cəsurluğun ata irsi olduğu şübhəsizdir.

TƏBRİZ XƏLİLBƏYLİ

Sabir Əhmədov qüdrətli nasir idi, “Qanköçürmə stansiyasında” bəlkə də “Danabaş kənidinin əhvalatlarından” sonra nəsrimizin ən yaxşı əsəridir. Sabir Əhmədovun böyük qardaşı Cəmil Əhmədov Sovet İttifaqəı Qəhrəmanıdır.

Cəmil_ƏhmədovCəmil Əhmədov

sabir_ahmedli_bdel_fee_c_nocreditSabir Əhmədov (Əhmədli) və şəhid  oğlu Məhəmməd

İndi götürək Sabr Rüstəmxanlını. Bu adam ömründə poeziya sayıla biləcək bir misra da yazymayıb. Ali məktəbi qurtarandan həmişə vəzifərlrdə olub. Xalqa bir qara qəpiklik xeyri olmayan bu adam xalqın hesabına qarın yekəldib.

SABİR RÜSTƏMXANLI

Ramiz Rövşən 20-25 yaşlarında bir neçə şirin aşıq yamsılaması yazıb, o vaxtdan əlli ildir ki, cəfəngiyyat cızma-qarayla başını dolandırır. Ata yurduna ermənilər işəyirlər, özü toybaşıyla araq vurur.

SABİR RÜSTƏMXANLI RAMİZ

Yəni əsilli, ləyaqətli valideynlərin oğullarından ləyaqətli həyat nümunəsi gözləmək olar. Lotu valideynlər isə məsləksiz uşaqlar böyüdürlər. Yaxşı, müharibə bunların uşaqlarına aid deyil, heç olmasa, özlərini bir az təvazölü aparaydılar. Ümumxalq yası vaxtı toy çaldırmaq və selfi çəkdirib bütün dünyaya yaymaq xalqın ölüsünə-dirisinə tüpürmək deyilmi?

18.04. 2018

Samara

 

TƏBRİZ XƏLİLBƏYLİNİN XATİRƏSİNƏ

 

Vətənin dərdindən nə qədər ölən,

Vətənə nə qədər şeir yazan var!

İndi klavitura, haçansa qələm,

Yerdən duran yazar, durmayan yazar!

 

 

Kimi istəyir ki, daşına dönsün,
Kimi qayasaında mamıra dönmək.

Bütün ölkələrdən badam gözlüsü,
Dünyada ölkə yox gözəl vətən tək.

 

 

Qərib ölkələrdə gün yubadanlar,
Deyirlər ölməyə vətən yaxşıdır.

Dünən heç neçəyə vətən satanlar,
Bu gün “anam!” deyir, yaş da axıdır…

 

 

Dayanmır, yorulmur şeir yazanlar,
Müqəddəs deyirlər, ulu deyirlər.

“Özüm sənə qurban, anam da qurban,

Sənsən gözümüzün nuru” deyirlər…

 

 

Deyirlər başını alsa buludlar,
Qanı axıdarıq, canı verərik,

Sevgimiz qədər də qeyrətimiz var,

Hər birimiz şair, həm igid ərik!

 

 

Deyirlər oğlumuz, qızımız gedər,

Biz ölsək, vətəni müdafiəyə.

Balamız qurbandır sənə, deyirlər,
Hazırıq itkiyə, sən yaşa deyə.

 

 

Şairlər yazırlar alov saçaraq,
Haray qoparırlar qafiylərlə.

Deyirlər, ay millət, nə yatmısan, qalx,
Vətən əldən gedir, tələs, irəli!

 

 

Millət də şairi eşidib gedir,
Gedir səmimilər, saf ürəklilər.

Gedir kasıb-kusub, adamsız, adi,

Onların adları “sıravi”, “nəfər”…

 

 

Axır döyüşlərdə qızıl qanları,
Ölüb baş qoyurlar qara torpağa.

Şair pəncərədən bəlkə boylanar,
Yas çadırlarına uzaqdan baxar…

 

 

Tapılmaz şəhidlər siyahısında,
Millətin şairi, şair övladı.

Çağırmaq, qaldırmaq necə asandır,
Ölmək asan deyil Vətən yolunda!

 

20.12. 2018

Samara

 

SEYRAN SƏXAVƏTLƏ ƏDƏBİYYAT İNSTİTUTUNUN YATAQXANASINDA GÖRÜŞ

Seyran_Səxavət

Səhv etmirəmsə, 1982-ci ilin lap əvvəlində Seyran Səxavət Moskvaya gəlmişdi və Ədəbiyyat institutunun yataqxanasında qalırdı. Mən onu tanıdığım azərbaycanlı tələbələrin otağında gördüm və hələ Azərbaycanda olan vaxtlar “Ulduz”a göndərdiyim bir hekayəmi oxuyub-oxumadığını soruşdum. Seyran Səxavət o vaxt jurnalda nəsr şöbəsinin müdiriydi, dedi ki, hekayəni görüb, hətta oxumağa başlayıb (göndərdiym vaxtdan az qala altı ay keçmişdi), qayıdandan sonra oxuyub qurtaracaq, mən burdan zəng vurub yazım barədə jurnalın qərarını öyrənərəm…

Sonra S.B. adlı tələbə mənə yaxınlaşıb dedi ki, Seyran müəllim bir qadınla təklənmək istəyir, yəni хочет перепихнуться с какой-то шалавой,  sənin otağın lazımdır (aspirantlar tək qalırdılar). Mən də S.B.-ya acıqlandım ki, bu adam indi mənim yatağımda ağnamaq istəyir? S.B. dinc adam idi, məni sakit elədi, dedi ki, başqa yer tapar…

Bildim ki, hekayəmin qərarını özüm çıxardım..

Ancaq bir müddətdən sonra özümü saxlamayıb “Ulduz”a zəng vurdum. S. Səxavət dedi ki, hələ oxuyub qurtarmayıb (əslində hekayəni on dəqiqəyə oxumaq olardı). Bir-iki həftədən sonra yenə zəng elədim. Daha bir dəfə… Seyran Səxavət mənə dedi ki, hekayənin yarısına çatmışdı, birdən əlyazması itdi…

Hekayənin surəti mən də də qalmayıb. Adı qalıb: “Rayon qəzetinin müxbiri”…

12.01. 2018

Samara

BU ADAMA MƏN NƏ DEYİM? BƏLKƏ “QURUMSAQ”?

Mehman_Əliyev.jpg

Əvvəl rusca yazmaq, adını “Засранец» qoymaq istəyirdim, çünki cənab Mehman Əliyevə bu söz “xançala gümüş kimi” yaraşır, ancaq fikrimi dəyişib öz dilimizdə yazıram.

Bu adamı əslində 2017-ci ilin yayında, həbs olunan vaxt tanımışam. O vaxtacan hərdən, ayda-ildə bir dəfə Contact.az saytının ruscasına baxır, ancaq onun Turan agetliyinə aidliyini bilmir və rəhbərinin kim  olduğu ilə maraqlanmırdım. Tutulanda Mehman Əliyevin 60 yaşı vardı və bu yaşda adamın türməyə salınmağı məni doğrudan darıxdırmışdı – başqa güclü sözlər işlətmək istəmirəm. Və Mehman Əlieyev həbsdə olduğu günlərdə öz bloqumda, Facebook səhifəmdə az qala hər gün bu barədə yazırdım. Mən populyar adam deyiləm, yazdıqlarımı iki cüt bir tək adam oxuyur, buna görə də mənim yazıb-yazmamağımın Mehman Əliyevə bir istiliyi-soyuqluğu ola bilməzdi. Ancaq mənim əlimdən gələn o idi, onu da elədim. Və buna görə Mehman Əliyevdən minnətdarlıq gözləmək eşşəklik olardı.

Bu öz yerində. Tezliklə Mehman Əliyevi azad elədilər. Buna sevinməmək olmazdı, hərçənd onun “yuxarıya” yalvaryaxarlı məktub yazmağı onu mənim gözümdən saldı…

Əlavə etməliyəm ki, Mehman Əliyev həbsdə olanda mən Contact.az saytında ona həsr olunmuş materiallara bir neçə dəfə şərh yazmışam. Və bu şərhlər çap olunub. Əlbəttə, bu şərhlərin də Mehman Əliyevin azad olunmağına iynənin ucu boyda təsiri ola bilməzdi. Bunu xatırlamağımın səbəbi ayrıdır.

Təxminən yarım il əvvəl Contact.az saytında Ermənistanla münasibətə həsr olunmuş bir məqaləyə kiçik şərh yazdım. Çap olunmadı. O vaxtdan bu sayta girmirdim. Bu yaxınlarda şeytan məni azdırdı, Contact.az-ı açdım. Ədəbiyyat mövzusunda bir məqalə nadanlığı ilə məni o qədər darıxdırdı ki, özümə qoyduğum qadağanı pozub şərh yazdım.

Çap olunmadı!

Turan agentliyi, Contact.az saytı öz xərcini özü qazana bilməz, yəni bu sayt hansı mənbələr əsasındasa maliyyələşdirilir. Yəni hansı şəxssə, ya hansı təşkilatsa bu sayta vəsait qoyur ki, vətəndaşlara obyektiv informasuya çatsın, onların, sadə desək, mədəni səviyyələri yüksəlsin. Yəni Rasim Qaracanın Contact.az-dakı nadan məqaləsinin nəşri xeyli pula başa gəlib. Məqalənin nadanlığına da dözmək olar, əgər bu məqalə oxucular, ekspertlər arasında geniş müzakirə doğurursa. Məqalə rus dilindədir. Altında üç-dörd cümləlik şərh var – Azərbaycan dilində, yazan adam da azsavadlıdır, ancaq müəllifə verdiyi sualları səmimidir. Yəni vəssalam. Rusca bir məqalə və azərbaycanca bir şərh. Mənim yazdığım şərh isə çap olunmur. Sponsorun pulunu belə xərcləyən redaktor, yəni Mehman Əliyev, «засранец» və yaxud yerinəişəyən deyilmi?

Təhsilimə görə peşəkar ədəbiyyatçı olsam da, Azərbaycanda, xüsusən rəsmi mətbuatda çap olunmaq iddiam və niyyətim yoxdur – ölkə belədir, mən beləyəm, tale belədir. Ancaq Contact.az guya müstəqil orqandır. Bəs niyə mən ora hətta şərh də yaza bilmərəm?

Deyim ki, belə bir iş mənim başıma “Azadlıq” radiosunun Azərvaycan xidmətinin saytında da gəlib. Mən BBC-nin, “Azadlıq” radiosunun rus redaksiyalarının saytlarına hərdənbir şərh yazıram – nə yazmışamsa, həmişə ixtisarsız çap olunub.

Buna görə də mən həmişəki şübhələrimi bir də iki cüt bir tək oxucumla bölüşürəm: azərbaycanlı demokrat ola bilərmi? Mənə elə gəlir ki, ola bilməz! Çünki demokrat  Elçibəyin yanında Həmidov kimi bandit dostu olur və onu nazir təyin edir. Bakıdakı son mitinqdə, səhv etmirəmsə, İsgəndər Həmidov İlqar Məmmədovla yanaşı dayanmışdı. İndi özünüz deyin, ağlı başında adam İlqar Məmmədova etibar edə bilərmi?

Azərbaycanda hamı bir-birinə qardaşdır, əmioğludur, yeznədir, qayındır, bacanaqdır, qayınatadır, kirvədir, baldızdır, yengədir və s. Allah bilir, Rasim Qaraca Mehman Əliyevin kimidir və nəyidir. Bəlkə də Qaraca onun dalınca afatafa gəzdirir, ya da əksinə, bu onun dalınca…

Azərbaycanlı olasan, korrupsioner olmayasan, bu mümkündürmü? Mənə elə gəlir ki, bu da mümkün deyil. Şərt deyil ki, Mehman Əliyev birbaşa sponsor pulunu ya qrantı  yesin. Əgər o, sponsor pulunu ya qrantı dostunun, aşnasının nadan yazılarının nəşrinə xərcləyirsə, bu, korrupsiya deyilmi?

Bəlkə də mənim adım hansısa qara siyahıda var, hərçənd bu, böyüklük maniyasına bənzəyir – mən kiməm ki, siyahılara salınmağa layiq olum? Lap deyək ki, siyahıdayam. Bəs onda niyə Mehman Əliyevin müdafiəsinə yazanda şərhlərim çap olunurdu?

İndi bu adama mən nə deyim?  Rusca belə adamlara «засранец» deyirlər. Azərbaycanca…

Qalmışam məəttəl…

Bəlkə “qurumsaq”?

31.01. 2019

Samara

MÖVLUD SÜLEYMANLI: «Tİ MENA UTOMLAYEŞ…»

mövlud_süleymanlı.jpg

1980-ci ilin avqustunda “Təzə ev tikilirdi” (https://xeyrulla.com/2013/05/12/təzə-ev-tikilirdi/ )adlı povesti bitirib özümü ciddi nasir saydım və yazını Salyan poçtundan “Azərbaycan” jurnalına “s uvedomleniyem” göndərdim. Bir neçə gündən sonra poçtdan kağız gəldi ki, əmanətim jurnala çatdırılıb. Ancaq nə qədər gözlədimsə, jurnalın özündən bir xəbər olmadı. Bilmirəm hansı ayda Bakıya gəlib redaksiyaya getdimNəsr şöbəsinə girib yazımı soruşdum. Şöbə müdiri Mövlud Süleymanlı dedi ki, mən adlı adamdan heç bir yazı alınmayıb. Redaktor Əkrəm Əylislinin yanına girib dedim ki, yazım jurnalda alınıb, poçtun sənədi var. Əylisli Mövlud Süleymanlı çağırdı, o yenə dedi ki, mən adlı adamdan yazı gəlməyib və bunu deyəndə Əylisliyə məzəmmətlə baxırdı, yəni ki, a kişi, sən mənə inanırsan, ya bu salyanlıya? və ya sən buna niyə baş qoşursan, qov getsin… Əylisli məndən ikinci nüsxənin olub-olmadığını soruşdu, dedim var. Dedi göndər ikinci nüsxəni…

Göndərdim. Bir müddətdən sonra zəng vurdum. Mözlud Süleymanlı dedi oxumayıb, gələn həftə zəng vur. Vurdum. Dedi gələn həftə. Beləcə bir neçə dəfə. Sonra dedi ki, yazımı bəyənmir. Dedim nəyini. Dedi “necə nəyini, bəyənmirəm”. Yenə təkid elədim ki, konkret iradını desin. Mövlud Süleymanlı dedi: “Ti mena utamlayeş!”

Dərhal başa düşmədim. Ancaq bildim ki, bu dəfə Mözlud Süleymanlının həbəş dodaqlarının arasından çıxan rus sözləridir. Sonra başa düşdüm nə deyir…

Ах ты подлец! Ах ты подонок! Я его утомляю!

Ay sənin… Mən bunu yoruram…

Mən Salyan rabitə şöbəsindən boğazımdan kəsdiyim pulla zəng vururam, bu da oturub Bakının düz mərkəzində, pəncərəni açıb dənizə, yəqin iy verən ayaqlarını qoyub stolun üstünə, katibəyə ya makinaçıya söz ata-ata mənə soğan satan səviyyəsində bildiyi rus dilində deyir: “Tı mena utomlayeş!”

Nəzərə alın ki, bu dam-daş dövlətindir, bu adam da dövlət qulluğundadır, bir ətək maaş alır, hələ qonorarı demirəm, gördüyü iş də mənim kimi müəllifləri həbəş dodaqları ilə po-russki çox uzaqlara göndərməkdir.

Nəzərə alın ki, bu “Azərbaycan” jurnalını Mövlud Sülüymünlının nə özü, nə ata-babası yaradıb, Əkrəm Əylisli də yaratmayıb, ancaq bunlar özlərini dədə-babalarının mülkündəki kimi aparırdılar.

Əkrəm müəllim indi özünün redaktoruğunu tərifləməyi sevir, guya çox hünərlər göstərib. Ay rəhmətliyin oğlu, nə hünər, sənin redaktorluğundan hansı böyük ədəbiyyatçı çıxıb? Porfessor Vaqif Yusifli? Əkrəm Əylislinin kadrlarından olan bu insan indiyəcən toy sağlıqlarına oxşayan tərifli məqalələr yazır və onun üçün fərqi yoxdur, istər Şekspir dramı olsun, istər yeni noutbukun reklam mətni. Eyni sözlərlə eyni resenziyanı yazar…

Ay Əkrəm müəllim, ay rəhmətliyin oğlu, Mözvlud Süleymanılını çoban iti kimi nəsr şöbəsinin qapısına siz bağlamamışdınızmı? Onun “seçib” çap etdiyi “əsər”lərdən  hansı Azərbaycan nəsrini zənginləşdirib? O “əsər”lər necə seçilirdi? Siz özünüzü redktordan çox partizan komandiri və bələkə hələ Napolen sayırdınız, sizi ətrafnızdakı yaltaqlar  riqqətli pıçıltıyla «ustad» adlandırır, siz isə guya Qlavlitlə vuruşur və müasir Azərbaycan ədəbiyyatının xilaskarı rolunu oynayırdınız. Hanı ədəbiyyat? 

Deməliyəm ki, ona qədər, 1979-cu ildə, “Azərbaycan” jurnalında bir resenziyam çap olunub, Sabir Əhmədovun “Yaşıl teatr” romanı haqqında. Ancaq yazını keyfiyətinə görə çap eləməyiblər, çünki kənardan gələn adamın, necə yazmağından asılı olmayaraq, çap olunmağı mümkün deyildi. Mənim də resenziyam yazıçı Eçinin proteksiyası ilə çap olunmuşdu… Əlbəttə, Əylisli şəxsən bəyəndiyi adamları gen-bol çap edirdi, ancaq siz jurnalın  onun redaktor olduğu illərdə çıxan çoxlu nömrələrdəki nəsrə, poeziyaya baxın, və bu sizdə Əylislinin iş üsulu, bədii zövqü barədə təsəvvür yaradar. Düzdür, Əkrəm Əylisli özü istedadlı yazıçılar doğa bilməzdi, yəni olan o idi.

Ancaq olan o idimi? Axı Mövlud po-russki rədd elədiyi təkcə mən deyiləm…

Bir qədər keçəndən sonra özüm Bakıya gəldim və redaksiyaya gedib nəsr şöbəsinə girdim. Mövlud yerindəydi. Əlbəttə, Azərbaycan sovet dövlətinə məxsus jurnalın ixtiyarı gündən qapqara yanmış kolxoz suçusuna oxşayan belə adamda ola bilərdi… Nədənsə mənə elə gəlirdi ki, o corabını həftə ilə dəyişmir…

Məni görüb yazımı tapıb stolun üstünə atıb dedi ki, zəifdir. Dedim ki, nəyi. Közövə oxşayan barmağını yazının başlanğıcına bası dedi ki. Burda “strategiya sözü var, strategiya Azərbaycan sözü deyil, nəsr sözü deyil”.

Yadıma Dostoyevski düşdü.  Dedim Dostoyevski “Antropofagiya” sözünü çox işlədir, “antropofagiya” da rus sözü və nəsr sözü deyil…

“Sən Dostoyevskisən?” – Mövlud sözümü kəsdi…

Mənim şübhəm yox idi ki, o, əlli bir səhifəlik yazının bir səhifəsini də oxumayıb, elə girişdə “strategiya” sözünü görüb, bilib ki, məni rədd eləməyə ayrı bəhanə axtarmaq, baş ağrıtmaq lazım deyil…

Mən o vaxtacan Azərbaycandan bir dəfə çıxmışdım, Leninqrada, məktəb yoldaşımın yanına getmişdim. Əsgərlik də görməmişdim. Bilmirdim ki, ölkədən necə çıxıb getmək olar. Mən kölə təbiətli adamam, həyatımı, zülm içində yaşasam da, dəyişmək üçün nəinki addım atmaq, yerində tərpənmək də mənim üçün çətindir. Ancaq Mövludla, qoyun iti kimi redaksiyaya bağlanmış bu vəhşi ilə üzləşəndən sonra Azərbaycanda qalmaq mənə türmə müddətinin uzanması kimi gəlirdi. Bax, sən ədəbiyyatçısan. Peşəkar ədəbiyyatçı. Təhsilin var, səriştən var. Ədəbiyyatçı gərək çap oluna. Azərbaycanda bir yarım ədəbi jurnal var. Bir – “Azərbaycan”, yarım  — Ulduz”.  “Azərbaycan”ın qapısına qoyun iti bağlanıb, “Ulduz” isə… “Ulduz” ayrı söhbətdir.. Hara gedəsən?

Və o vaxt Azərbaycandan getmək fikri başıma düşdü ki, bu da mənim üçün kosmos arzusu kimi bir şey idi. Sonra bu məsələ öz-özünə həll olundu…

Bir dəfə, o yazıdan xeyli qabaq, yazıçılar ittifaqının qabağında təsadüfən Mövludun söhbətini eşitmişdim. Çömbəlib oturmuşdu Xaqani 25-də küçə qapısının ağzında, bir neçə də yazan yanında. Bir az kolxoz suçusuna oxşayır, bir az da Xudayar bəyə. Deyirdi ki, “Azərbaycanfilm”də bir ssenari yazdım, kino-zad çəkilmədi, elə də qaldı, ancaq altı min verdilər. O pula bir maşın aldım…

Yeri gəlmişkən, qonşu qapıda,”Ulduz”da təzə-qəzə şöbə müdiri işləyən Vaqif Cəbrayılzadə həmin vaxtlar hər gələnə kəllə atır, hamıdan tələb edirdi ki, onun Azərbaycanın birinci şairi olduğunu səsləri çatınca bəyan edib qılıncının altından keçsinlər. Əlbəttə, Vaqinfin əlində qılınc yox idi, ancaq gözlərində açıq şizofreniya əlamətləri vardı…

Bu adamlara sovet xəzinəsindən ayda bir ətəklik maaş verirdilər ki, istedadlı müəllifləri tapıb jurnalları keyfiyyətli yazılarla təmin etsinlər. Ancaq bunlara istedadlı adam qaranlıq vaxt  bir dalanda rast gəlsəydi, tutub boğardılar…

Onlar gündüz-günorta çağı da boğurdular…

Onlar on yeddi yaşlarında Bakıya gəlmiş, yarıac-yarıtox yataqxanalar gəzmiş kənd uşaqlarıydılar. Əlləri vəzifəyə, heç bir zəhmət tələb eləməyən sovet maaşına, müftə qonorarlara çatan kimi qudurmuşdular…

Mövludla görüşümün bir xeyri oldu. Sonralar, Rusiyada fəhlələik illərində, günüm qara olanda, bu oğ…-ın sifətini yadıma salırdım, o dəqiqə işlədiyim alət sexi də, metro da, kərpic zavodu da mənim üçün sanatoriyaya dönürdü…

Mövludu tez-tez xatırlamıram, heç xatırlamazdım da. Ancaq görürəm ki, Azərbaycanda, təəssüf ki, heç nə dəyişməyib, bəlkə daha pisləşib. O vaxt hələ Əylislinin abırlı vaxtıydı və Əli Kərimin ölümündən heç on beş il də keçməmişdi…

X.X.

01-02.08. 2018

Samara, RF

 

SABİR ALMAZOV

Sabir_Almazov

Ötən əsrin 70-ci illərin ortalarında universitetə yay sessiyasına gedəndə yazdığım yekə bir tənqidi məqaləni də götürdüm və elə sessiyanın birinci günü macal tapıb “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetinə getdim. Orda mənə dedilər ki, bu cür yazılara Sabir Almazov baxır. Mənə Sabir Almazovu nişan verdilər. Səhv etmirəmsə, orta boylu, arıq, üzü təmiz qırxılmış qırx yaşlı bir adamdı. Mənə dedi ki, bu otaqda hay-küy var, çıxaq. Çıxdıq – ya aralıq bir otağa, ya da dəhlizə. Köhnə bir divan vardı, özü də oturdu, mənə də yer göstərib dedi ki, oxu. Mən də başladım oxumağa. Yenə də hay-küy kəsilmədiyindən mən ucadan oxuyurdum. Sabir Almazov da ağzını marçıldadırdı, hərdən deyəsən “bəh-bəh” də deyirdi. Bəlkə də məni lağa qoyurmuş, deyə bilmərəm, o vaxt belə düşünmürdüm. Ancaq sonralar eşitmişdim ki, məsələn, “Ulduz” jurnalına şer gətirən bir qadını stolun üstünə çıxarıblar, deyiblər ki, elə belə durduğun yerdə oxu, o qadın da qolunu-qıçını ata-ata oxuyurmuş…

Sabir Almazov ağzını marçıldada-marçıldada mənim uzun məqaləmə qulaq asdı, dedi ki, iki gündən sonra gəl, deyərəm sənə qərarımızı. İki gündən sonra gəldim, dedi ki, hələ qərar qəbul olunmayıb, ancaq qərar müsbət olacaq, çünki məqalə yaxşı məqalədir, Belinski, Dobrolyubov və s. Getdim, yenə gəldim. 30 günlük sessiya da əriyib qurtarmaqda. Növbəti dəfə gələndə dedi “dördüncü gün gəl”. Dördüncü gün gəldim, otağa çatmamış məni bur arvad saxladı, dedi ki, hara gedirsən. Dedim Sabir Almazovun yanına. Dedi bala, niyə ürəyimizi qana döndərirsən, Sabir Almazov ölüb…

Bunu eşidəndə az qaldım mən də ayaq üstdə öləm. Xəcalətdən…

İndi baxıram İnternetə, Sabir Almazovdan bircə səhifə məlumat var, yerliləri qoyublar. 1976-cı ildə ölüb. 39 yaşında…

Görəsən məni niyə get-gələ salırmış? Elə bilirmiş bu oyun min il çəkəcək?

Bəlkə öləcəyini bilirmiş və ölümqabağı mənimlə məzələnirmiş?

İndiyəcən bu əhvalat başımdan çıxmır…

Sabir Almazov şöbənin əməkdaşı idi, müdir Sabir Rüstəmxanlı idi, otağa girənlərə eynəyinin altından əfi ilan kimi baxırdı, yəni yaxın gəlmə, çalaram…

Belə-belə işlər…Öləcəyimiz günü bilmirik…

24.05. 2013

Samara

BU ADAMA MƏN NƏ DEYİM? BƏLKƏ “QURUMSAQ”?

Mehman_Əliyev.jpg

Əvvəl rusca yazmaq, adını “Засранец» qoymaq istəyirdim, çünki cənab Mehman Əliyevə bu söz “xançala gümüş kimi” yaraşır, ancaq fikrimi dəyişib öz dilimizdə yazıram.

Bu adamı əslində 2017-ci ilin yayında, həbs olunan vaxt tanımışam. O vaxtacan hərdən, ayda-ildə bir dəfə Contact.az saytının ruscasına baxır, ancaq onun Turan agetliyinə aidliyini bilmir və rəhbərinin kim  olduğu ilə maraqlanmırdım. Tutulanda Mehman Əliyevin 60 yaşı vardı və bu yaşda adamın türməyə salınmağı məni doğrudan darıxdırmışdı – başqa güclü sözlər işlətmək istəmirəm. Və Mehman Əlieyev həbsdə olduğu günlərdə öz bloqumda, Facebook səhifəmdə az qala hər gün bu barədə yazırdım. Məni populyar adam deyiləm, yazdıqlarımı iki cüt bir tək adam oxuyur, buna görə də mənim yazıb-yazmamağımın Mehman Əliyevə bir istiliyi-soyuqluğu ola bilməzdi. Ancaq mənim əlimdən gələn o idi, onu da elədim. Və buna görə Mehman Əliyevdən minnətdarlıq gözləmək eşşəklik olardı.

Bu öz yerində. Tezliklə Mehman Əliyevi azad elədilər. Buna sevinməmək olmazdı, hərçənd onun “yuxarıya” yalvaryaxarlı məktub yazmağı onu mənim gözümdən saldı…

Əlavə etməliyəm ki, Mehman Əliyev həbsdə olanda mən Contact.az saytında ona həsr olunmuş materiallara bir neçə dəfə şərh yazmışam. Və bu şərhlər çap olunub. Əlbəttə, bu şərhlərin də Mehman Əliyevin azad olunmağına iynəni ucu boyda təsiri ola bilməzdi. Bunu xatırlamağımın səbəbi ayrıdır.

Təxminən yarım il əvvəl Contact.az saytında Ermənistanla münasibətə həsr olunmuş bir məqaləyə kiçik şərh yazdım. Çap olunmadı. O vaxtdan bu sayta girmirdim. Bu yaxınlarda şeytan məni azdırdı, Contact.az-ı açdım. Ədəbiyyat mövzusunda bir məqalə nadanlığı ilə məni o qədər darıxdırdı ki, özümə qoyduğum qadağanı pozub şərh yazdım.

Çap olunmadı!

Turan agentliyi, Contact.az saytı öz xərcini özü qazana bilməz, yəni bu sayt hansı mənbələr əsasındasa maliyyələşdirilir. Yəni hansı şəxssə, ya hansı təşkilatsa bu sayta vəsait qoyur ki, vətəndaşlara obyektiv informasuya çatsın, onların, sadə desək, mədəni səviyyələri yüksəlsin. Yəni Rasim Qaracanın Contact.az-dadı nadan məqaləsinin nəşri xeyli pula başa gəlib. Məqalənin nadanlığına da dözmək olar, əgər bu məqalə oxucular, ekspertlər arasında geniş müzakirə doğurursa. Məqalə rus dilindədir. Altında üç-dörd cümləlik şərh var – Azərbaycan dilində, yazan adam da azsavadlıdır, ancaq müəllifə verdiyi sualları səmimidir. Yəni vəssalam. Rusca bir məqalə və azərbaycanca bir şərh. Mənim yazdığım şərh isə çap olunmur. Sponsorun pulunu belə xərcləyən redaktor, yəni Mehman Əliyev, «засранец» və yaxud yerinəişəyən deyilmi?

Təhsilimə görə peşəkar ədəbiyyatçı olsam da, Azərbaycanda, xüsusən rəsmi mətbuatda çap olunmaq iddiam və niyyətim yoxdur – ölkə belədir, mən beləyəm, tale belədir. Ancaq Contact.az guya müstəqil orqandır. Bəs niyə mən ora hətta şərh də yaza bilmərəm?

Deyim ki, belə bir iş mənim başıma “Azadlıq” radiosunun Azərvaycan xidmətinin saytında da gəlib. Mən BBC-nin, “Azadlıq” radiosunun rus redaksiyalarının saytlarına hərdənbir şərh yazıram – nə yazmışamsa, həmişə ixtisarsız çap olunub.

Buna görə də mən həmişəki şübhələrimi bir də iki cüt bir tək oxucumla bölüşürəm: azərbaycanlı demokrat ola bilərmi? Mənə elə gəlir ki, ola bilməz! Çünki demokrat  Elçibəyin yanında Həmidov kimi bandit dostu olur və onu nazir təyin edir. Bakıdakı son mitinqdə, səhv etmirəmsə, İsgəndər Həmidov İlqar Məmmədovla yanaşı dayanmışdı. İndi özünüz deyin, ağlı başında adam İlqar Məmmədova etibar edə bilərmi?

Azərbaycanda hamı bir-birinə qardaşdır, əmioğludur, yeznədir, qayındır, qayınatadır, kirvədir, baldızdır, yengədir və s. Allah bilir, Rasim Qaraca Mehman Əliyevin kimidir və nəyidir. Bəlkə də Qaraca onun dalınca afatafa gəzdirir, ya da əksinə, bu onun dalınca…

Azərbaycanlı olasan, korrupsioner olmayasan, bu mümkündürmü? Mənə elə gəlir ki, bu da mümkün deyil. Şərt deyil ki, Mehman Əliyev birbaşa sponsor pulunu ya qrantı  yesin. Əgər o, sponsor pulunu ya qrantı dostunun, aşnasının nadan yazılarının nəşrinə xərcləyirsə, bu, korrupsiya deyilmi?

Bəlkə də mənim adım hansısa qara siyahıda var, hərçənd bu, böyüklük maniyasına bənzəyir – mən kiməm ki, siyahılara salınmağa layiq olum? Lap deyək ki, siyahıdayam. Bəs onda niyə Mehman Əliyevin müdafiəsinə yazanda şərhlərim çap olunurdu?

İndi bu adama mən nə deyim?  Rusca belə adamlara «засранец» deyirlər. Azərbaycanca…

Qalmışam məəttəl…

Bəlkə “qurumsaq”?

31.01. 2019

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: “YAVAŞ-YAVAŞ ÖLMƏZ, BİRDƏN ÖLƏR TƏYYARƏLƏR…”

Bəxtiyar-Vahabzadə

Bəxtiyar Vahabzadənin şeirlərini tənqid etdiyimə görə məni Azərbaycanda Yasamal ya Binəqədi polisinə vermək istəyənlər də, balta-bıçaq itiləyənlər də var. Bilmirəm, Rafiq Tağının qarnı cıran bıçaq polis tərəfindən tapılıb əşyayi-dəlil kimi saxlanılır ya da indiyəcən qeyrətli millət oğullarının cibindədir… Mənə həmlə edənlərin ən mədənisi belə soruşur: “Yabı, sən Bəxtiyar Vahabzadənin vətənə verdiyi xeyirin bir faizini vermisən?”

Boynuma alıram, verməmişəm. Bəxtiyar Vahabzadə çox xeyir verib. Bakıda metro tikib, filarmonoya tikib, Səməd Vurğunla şərik Qız qaıasını da o tikib…

Mirzə Fətəli Axundovun “Aldanmış kəvakib” povestini də Bəxtiyar Vahabzadə yazıb…

Mən – heç nə…

İndi Bəxtiyar Vahabzadənin şeirlərini diqqətlə oxuduqca görürəm ki, onun aviasiya sahəsində də xidmətləri böyükdür. Hamınıza məsləhət görürəm ki, onun “Təyyarələr” şeirini oxuyasınız.

“Yerdən alıb öz gücünü

Qalxar göyə təyyarələr…”

Bəxtiyar Vahabzadə burda Rayt qardaşlarını qabaqlayıb. Düzdür, ilk təyyarəni Rayt qardaşları 1903-cü ildə uçurdublar. Ancaq bilməyiblər ki, təyyarə gücünü yerdən alır…

“Sərnişinə vüqarından

vüqar verir təyyarələr…”

Burda məsələ bir az qaranlıqdır. Mən özüm təyyarədə az uçmamışam. Ancaq bircə dəfə də təyyarə mənə vüqar verməyib. Heç başqa sərnişinlərin də vüqar aldıqlarını görməmişəm. Təyyarə bəzi sərnişinlərə qorxu, bəzilərinə ürəkbulanması, bəzilərinə başağrısı, bəzilərinə yuxu verir. Görünür, Bəxtiyar Vahabzadə deyən təyyarə ayrı təyyərədir, onda xalq şairləri uçurlar…

“Gecə gedir,

Gündüz gedir təyyarələr.

Məqsədinə,

Mənzilinə

dümdüz gedir təyyarələr”.

Burda dəqiq hesablamalar aparılıb, yəni bir elmi laboratoriyanın işi görülüb, şair bu nəticəyə gəlib ki, təyyarə gecə də gedir, gündüz də. “Məqsədinə dümdüz gedir” misrasını Bəxtiyar Vahabzadə yəqin ki, ustadı Səməd Vurğunun təsiriylə yazıb:

“Ağcaqum çölündə qatar düz gedir…” (Qatar relslə gedir, at deyil, dəvə deyil ki, burcuda-burcuda gedə…)

“Eniş bilməz,

Yoxuş bilməz,

 Dolay bilməz təyyarələr.

Nə burulmaz,

Nə əyilməz təyyarələr…”

Bu musralar, mütəxəssis olmasam da, məndə bir az şübhə oyatdı. Axı turbulentlik deyilən bir şey var, təyyarələr elə enişlərə-yoxuşlara düşürlər ki, bəzi sərnişinlər, üzr istəyirəm, şalvarlarını isladırlar…

“İçəridən alışmasa bu sürətlə,

bu cürətlə

Gedə bilməz təyyarələr”.

Bunu başa düşmədim.  Necə yəni “içəridən alışmasa”? Bəs qıraqdfan alışmalıydı? Həm də belə çıxır ki, “içəridən alışmasaydı”, yenə gedərdi, ancaq sürəti az olardı…

Allah əkbər! Şeytana min lənət!

“Özü kimi

Ölümü də mərdanədir”.

A kişi, insafın olsun, nəyi mərdanədir? Metal ətə qarışır, sümük metala, metal yanıb külə dönür…

“Qaça-qaça” üzülməkləri də bir az şişirtmədir… Üzülməyən nə var ki? Təyyarələr on illərlə uçurlar…

Ancaq bu elmi-fantastik və fıştırıq şeirin axırı o qədər gülməlidir ki, az qaldı qarnım cırıla:

“Yavaş-yavaş ölə bilməz.

Öləndə də birdən ölər təyyarələr…”

Burda mənim yadıma… Yox, “Leyli-Məcnun” əhvalatı yox… Yeznənin makintoşu düşdü. “Birdən yandı…”

Bundan da gülməlisi odur ki, şeir İsmayıl Şıxlıya həsr olunub. Niyə — deyə bilmirəm. Bəlkə İsmayıl Şıxlı uşaq vaxtı təyyarəçi olub. Kəndçiləri bilərlər… Ancaq mən bir dəfə mərhum İsmayıl Şıxlının kabinetində olmuşam. Qabağımda tullanıb əllərini qanad kimi çalırdı. Mənə elə gəlridi ki, xalq yazıçısı bir az da belə tullansa, qanadlanıb uşaçaq və  kabinetinin pəncərəsindən çıxıb qonacaq iki addımlıqdakı Şaumyanın heykəlinin başına…

Oyununuz olsun, ay xalq şairəri və xalq yazıçıları… Bizə sağlığınızda da kef vermisiniz, hələ də verirsiniz…

Ümid edirəm ki, siz də o dünyada kef çəkirsiniz…

27.01. 2019

ZABİT ABDALOV BLOQER MEHMANA:»ÖP, ANCAQ DİŞLƏMƏ, YOXSA YENƏ İŞ AÇARIQ…»

BLOQER MEHMAN.jpg

BLOQER MEHMAN: Gəl səni bir də öpüm, brat!

ZABİT ABDALOV: Öp, ancaq dişləmə, yoxsa yenə təzə cinayət işi açarıq… Ha-ha…

BLOQER MEHMAN: Ayə yox ey, dişləmək nədir, şirin-şirin öpəcəm səni…

ZABİT ABDAIOV: Ə, doğrudan, nə şirin öpüşün var… Elə bil baldı, şəkərdi… Əvvəldən bilməmişəm…

BLOQER MEHMAN: Ə, əvvəldən belə döyüıldü ha. Mən aclıq eləyəndən sonra o qədər şirin yoqurt yedim ki, dilim-dodağım belə şirinləşdi…

 

Mirzə Əlil

23. 01. 2019

Samara

20 YANVAR QIRĞNI ÜÇÜN «MEYDAN» LİDERLƏRİ NİYƏ MƏSULİYYƏ DAŞIMADILAR?

 

meydan 5

“Meydan hərəkatı”nın fəallarından olmuş Ədalət Tahirzadə 4 ilə yaxın vaxt ərzində gündəlik yazıb, Meydanda və onun ətrafənda baş verən hadisələri isti-isti qeydə alıb. Cənab Tahirzadənin “Meydan gündəliyi” son onlilliklərin ən etibarlı tarixi sənədidir. Azərbaycanda, məlum olduğu kimi, tarixçilik daha çox mif yaradıcılığıdır və xüsusən rəsmi mənbələrdən gələn tarixi məlumatlara həmişə şübhə ilə yanaşmaq lazımdır.

Cənab Tahirzadənin “Gündəliyi” ilə Meydan hadisələrini günbəgün izləmək, Meydan tribunasında kimlərin dayandığını görmək və onlardan hər birinin nə danışdığını eşitmək mümkündür. Yəni bu Gündəliyin əsasında Meydan “qəhrəmanlarının” tam siyahısını tərtib etmək olar.

İndi bu siyahını 20 yanvarda həlak olanların siyahısı ilə tutuşdurun. Meydana yığışanları təkidlə sovet qoşunlarının qabağına getməyə çağıranlardan və hətta xeyli dərəcədə adamları zorla tank qabağına göndərənlərdən heç birinin o hadisələrdə burnu qanamayıb. Bu necə olur?

19 yanvar 2019-cu ildə keçirilən mitinqdə Əli Kərimli yığışanlara deyir ki,”mən sizin qarşınızda tam məsuliyyət daşıyıram”.

Bu sözlərə inanmaq olarmı?

1990-cı ilin 20 yanvarında ölənlər üçün kim məsuliyyət daşıdı?

O hadisələrdən az qala 30 il keçir, indiyəcən nə ictimaiyyət, nə də ölənlərin yaxınları maraqlanmırlar ki, adamları tankların qabağına göndərmək kimin təşəbbüsü olub. O günə qədər Meydan artıq iki ilə yaxındı ki, alternativ hakimiyyət mərkəzinə çevrilmişdi. Onun rəhbərliyi, qərargahı vardı. Bəlkə də çıxarılan qərarların çoxu yazıya da alınıb. Hansı qərarla adamlar tankın qabağına gönndəriliblər?

11-ci ordu meydanında adamların təşkilatı kimin öhdəsində olub? Kim ya kimlər o adamların təhlükəsizliyi üçün cavabdeh olublar?

Niyə ölənlər içində bir nəfər də tanınmış Meydan fəalı yoxdur? Belə çıxmırmı ki, sadə insanları labüd ölümə göndərən “liderlər” həmin gecəni arvadlarını qucağında keçiriblər?

İnsanları “rus tanklarının qabağına” göndərməyin nə mənası vardı? O günə qədər və çoxdan Bakıda SSRİ Daxili qoşunlarının 30 min nəfərlik əsgər və zabitləri vardı. Daha bir diviziyanın şəhərə girməyi nəyi dəyişə bilərdi?

Adamların sovet tanklarını saxlamaq şansı vardımı? Yox! Sovet əsgərləri Bakıya əli yalın da girə bilərdilər. Stepan Razinin dəstələri Bakıya tankla girmişdilər?

Adamları tank qabağına göndərən “liderlər” ordunun atəş aça biləcəyini düşünməliydilərmi? Düşünməliydilər və düşünüblər də. Bəs niyə adamlar labüd qırğına göndəriliblər?

Ölənlərin siyahısına baxın: fabrik, zavod fəhlələri, mühəndis, dalandar, tələbə, satıcı, aşbaz… Hanı tribunadan şeir deyən xalq şairləri? Hanı hakimiyyət üçün ağızlarının suyu axan siyasətçilər? Onlardan heç olmasa, bir-ikisi ölüm göndərdikləri insanların yanında olmalıydı? Yox, onlar adamları tankların qabağına göndərib gediblər arvadlarıyla mazaqlaşmağa…

İndi belə “rəhbərlərin” yaratdığı dövlətin bircə il ərzində qarpız kimi dağıldığı təəccüb doğura bilərmi?

Qanlı yanvardan iki il sonra Meydan liderləri arzularına çatdılar. Heç kimin heç nə üçün cavab vermədiyi Meydandan necə hökumət çıxardı? Bandit İsgəndər Həmidov polis naziri, fırıldaqçı Rəhim Qazıyev müdafiə naziri… Deyəsən, balıq naziri də vardı… Hafiz…

Ədalət Tahirzadənin Gündəlyini oxuyun, sonra 20 yanvarda həlak olanların siyahısı ilə tutuşdurun. Mənə elə gəlir ki, bu sənədlər tribuna qəhrəmanlarına qarşı cinayət işi qaldırmaq üçün kifayətdir. Bunu dövlətə etibar etmək olmaz. Dövlət müxalifətdən daha sinikdir ya eyni dərəcədə sinikdir. Bu məsələ ilə şəhidlərin yaxın adamları məşğul olmalıdırlar. Beə bir cinayətdə qədimlik müddəti ola bilməz…

Hər il polislərlə əlbəyaxa olub Şəhidlər xiyabanına gedən və orda quru gözlərini ovub yaş çıxarmağa çalışan Əli Kərimlinin “məsiuliyyət daşıyıram” kimi bəyanatlarının bir qara qəpik qiyməti yoxdur. Şəhidlər iyirmi doqquz ildir ki, yoxdur. Əli Kərimli və onun dostları isə 29 doqquz ildir ki, məsuliyyət yox, öz gərəksiz həyatlarını daşıyıb sürünürlər…

21. 01. 2019

Samara

BİZ TÜRK OLDUĞUMUZ QƏDƏR DƏ İRANLIYIQ, ƏRƏBİK. BƏLKƏ DAHA ARTIQ…

TÜRK.jpg

Bir dəfə qazax rəqslərinə həsr olunmuş verilişə baxırdım. Qazax mütəxəssisi mərd-mərdana dedi ki, qazaxlarda rəqs olmayıb, sovet dövründə etnoqrafların, musiqiçilərin, baletmeysterlərin səyi ilə yaradılıb.

Yakutlarda rəqs varmı? Bəs tıvalılarda? Şorlarda?

Tatarların rəqsinə baxanda görürsən ki, bu rəqslərdə tatarlıq bir şey yoxdur, slavyan rəqsləridir, hərəkətlərə bir az, necə deyim… qıyıqlıq əlavə olunub…

Osmanlı türklərinin rəqsləri əslində yunan və Balkan xalqlarının rəqsləridir – musiqi də, hərəkətlər də, bir az ərəb muqisi eləmentlərinin qarışığı ilə.

Yəni türk xalqlarında rəqs olmayıb. Ona görə də Azərbaycan rəqsləri də türk rəqsləri deyil, Qafqaz rəqsləridir.Qafqazı isə, xüsusən onun cənubunu, İrandan ayırmaq mümkün deyil.

Azərbaycanlıların həyatında hər ilin az qala iki hayı Novruza həsr olunur. Azərbaycanlının uşağı-böyüyü bu bayramla yaşayır. Əgər Azərbaycanlı ruhu deyilən şey varsa, onu Novruzsuz təsəvvür etmək mümkün deyil. Nonruzun isə türklərə aidliyi yoxdur, ünmumiran bayramıdır.

Bəs sünnət? Sünnət mərasimləri? Bu, islamdır.

Ailə-nikah münasibətləri? Bu da İslamdır.

Dəfn mərasimləri – İslamdır.

Yakutlar, şorlar, qaqauzlar, karaimlər, altaylılar muğamat oxuyurlar? Oxumurlar! Osmanlı türkləri muğama “uzun hava” deyirlər. Muğamı ərəblər gətirib, İranda transformasiya olub, muğamların bütövünün də, hissələrinin də adı farscadır.

Mətbəximiz ermənilərə, gürcülərə yaxındır…

İndi deyin, bizim haramız və nəyimiz türkdür?

Deyirsiniz Səfəvi İranı Azərbaycan dövləti olub. Bu, mübahisəli məsələdir. Deyək ki, olub. Bəs səfəvilər həmişə osmanlı türkləriylə vuruşmayıblar?

Biz haçan və nə qədər türk omuşuq və bizdə nə qədər türklük qalıb?

Bizi türk ailəsinə üzv edən yalnız dildir. Onun da üçdən iki hissəsindən çoxu ərəb sözləridir, fars sözləridir, Avropa mənşəli sözlərdir. Ona görə də yalnız mənşıəyinə görə və şərti olaraq dilimizi türk dillərindən saymaq olar.

Biz azərbaycanlıyıq. Biz türk olduğumuz qədər iranlıyıq, ərəbik.

Bəlkə daha artıq…

20. 01. 2019

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: RƏHİM QAZIYEVİN ÖLÜMÜ VƏ TARLARIN ŞUŞADA ŞÜCAƏTİ

Vaqif_Bayatlı

Məlumdur ki, şair Vaqif  Bayatlı əvvəllər “Cəbrayılzadə” təxəllüsü ilə tanınıb. Cəbrayəl Vaqifin atasının ya babasının adı deyil, doğulduğu yerin adıdır.Və bu da məlumdur ki, ermənilər Cəbrayılı işğal ediblər. İğal edən kimi də kirvələr guya  Vaqif Cəbrayılzadəyə  xəbər göndəriblər ki, kirvə, gərək sən təxəllüsünü dəyişəsən. Çünki Cəbrayıl daha Cəbrayıl deyil, Crakandır. İndi sən ya gərək Crakanzadə olasan, ya da ayrı təxəllüs götürəsən, “Cəbrayılzadə” bizim suverenliyimizə toxunur, tez elə, yoxsa tutub mələdərik…

Hörmətli şairimiz də xeyli fikrə gedir. Güzgü qabağında durur, bulvara çıxıb var-gəl edir, öz-özünə “Crakanzadə, Crakanzadə” deib təkrar-edə edə iki üç gün yatmır. Görür ki, nəsə Crakanzadə ürəyinə yatmır. Qədim türk kitablarını xeyli vərəqləyib özünə “Bayatlı” təxəllüsü seçir…

Mənə elə gəlir ki, bu, yalandır, hansı bədxahın, paxılın, başı xarabınsa uydurmasıdır. Vaqif ermənidən qorxan oğullardan deyil. Qarabağa həsr etdiyi bir şeiri oxusanız, özünüz görərsiniz ki, Vaqifdə nə qədər cəsarət var.

Şeir Qarabağa övzusunda yazılsa da, tara, Şuşa tarına həsr olunub. Şeir fmüsibət kimi başlanır. Çünki Vaqif bayatlı elə bilirmiş ki, Şuşa alınanda Şuşa tarı da həlak olub. (Elə belə də yazır, Yzıçılar birliyinin İdarə heyətinə and olsun!) Sonra bilir ki, tar sağdır.

«Sən hələ sağsan, hələ sağsan, bəylər bəyi a tar,

mən elə bilirdim, Sən də o zaman

Şuşada həlak olmusan?!»

Dalı çox maraqlıdır, indiyəcən bu şeirin dalından maraqlı şey oxumamışdım. Erotika-zad işi deyil.

Vaqif Bayatlı (Crakanlı) yazır ki, onlarla tar Şuşanı qorumağa qalxıblar (bu yəqin Rəhim Qazıyev başına güllə çaxandan sonra olub).

“Hamısı orada döyüşüb həlak olublar!”

Tarlar!

Darvazamızı fələk vurubdur!

Necə qan ağlamasın daş bu gün…

Vaqif Bayatlı sonra görün nə yazır:

“düşmən hələ də qorxuyla yollara baxır,

həm də onlar bizim qayıtmağımızdan çox,

Tarın qayıtmağından qorxur…”

Burda Vaqif Bayatlıdan dönə-dönə üzr istəyib onunla, türkün məsəli, polemikaya girmək arzusu yaranır (“polemika”, bilməyənlər üçün yazıram, “intim yaxınıq deyil”)

Ay Vaqif Bayatlı müəllim… yox, mühəndis! (Vaqif Bayatlı diplomlu mühəndisdir). Erməni bizim qayıtmağımızdan hardan qorxar? Biz qayıdırdıq ki, qorxa? Qayıdandıqsa, niyə qaçırdıq? O ki qaldı tarın qayıtmağına, ermənilər tarı-kamançanı çoxdan çalırlar, bunu məndən yaxşı bilirsən…

Ancaq müsibət bir deyilmiş, iki imiş. Vaqif Bayatlı elə bilirmiş ki, saz da Şuşada həlak olub…Ancaq saz həlak olmayıb.

“səni döyüşlərdə neçə yerdə şəhid olan,

bütün  şəhid ruhlarımıztək elə vurulan an

yenidən qalxıb döyüşə atılan görüblər…”

Görəsən, Şuşada vuruşan sazların içində bizim salyanlı aşıq Pənahın sazı olmayıb ki? Aşıq Pənah çox igid adam idi. Lenindən bir kitab şeir yazmışdı…

Burda Vaqif Bayatlı sazdan üzr istəyir. Deyir ki, pardon, minutoçku!

“ancaq qardaşım saz, incimə,

ağılsız sinələrdə çox ağılsız görünürsən zaman-zaman,

düş o sinələrdən, yenidən qılınctək sıyrıl, eşqtək şahlan”.

“Ağılsız sinələr! Hansı başqa bir dünya şairinin ağlına gələrdi bu? Məlumdur ki, ağıl adətən başda olur. Adətən! Bəzi insanlarda dalda da olur. Ancaq sinədə! Bu, təzə sözdür!

Ancaq mən ha çalışdım ki, sazın qılınc kimi sıyrılıb döyüşə getməyini təsəvvür edəm, alınmadı. Otağımda çox fırlandım, atıldım-düşdüm, bir şey çıxmadı, Molla Nəsrəddin kimi az qaldım başımı da yaram…

Ay Rəhim Qazıyev, niyə sən özünü öldürdün, şair Vaqif döyüşə Aşıq Pənahın sazını göndərir!

Sonra Vaqif Bayatlı üzünü tutur Azərbaycan bayrağına, deyir ki, ay bayraq, sən bizə bir əsgər doğ!

Mən bilmirəm bayraq əsgəri necə doğur. Bəlkə də doğur. Yəqin ona görə bayrağı vaxtaşırı təmirə dayandırırlar…

Vaqif Bayatlının bayrağa ikinci sifarişi budur ki, binəva bayraq bütöz Azərbaycan doğsun və bu bütöz Azərbaycan Xəzərbaycan adlansın!

Bunu oxuyanda o qədər güldüm ki, axırda sancılandım…

Sevincimdən güldüm, sevincimdən…

Bu şeirlər şeiri əslində Qarabağa yox, Qarabağdan da əziz bir şəxsiyyətə — Aqil Abbasa həsr olunub. O Aqil Abbasa ki, Azərbaycana xilas yolunu göstərib – soğan əkmək! Çox adam nahaqdan belə fikirləşir ki, Aqil Abbas 25 ildir parlamentdə götünü qızdırır və xalqın hesabına müftə çörək yeyir. Yalan və böhtandır!

Ömrünüz uzun olsun ay Azərbaycan şairləri, yazıçıları! Belə şeydən, belə zaddan çox yazın. Belə şeydən, zaddan çox yazsanız, ermənilər oxuyub  o qədər güləcəklər ki, partlayacaqlar.

Sağ olun, ay bizim bomba şairlər!

24.12. 2018

Samara

 

SƏMƏD VURĞUNUN “ANANIN ÖYÜDÜ” ŞEİRİ İLƏ BAĞLI SUALLAR

Səməd_Vurğun

1941-ci il iyunun 22-də Hitler Sovet İttifaqına hücum edir. Sovet hökumə ümumi səfərbərlik elan edir. Yəni bronu olmayanlardan başqa18-45 yaşlı bütün kişilər cəbhəyə aparılırlar. Səməd Vurğunun,  şübhəsiz ki, bronu var, xalqın yazan əlidir. O qalır və elə səhəri gün, iyunun 23-də “Ananın öyüdü” şeirini çap etdirir. Güman etmək olar ki, Səməd Burğun bu şeiri çoxdan yazıb saxlayırmış, bilirmiş ki, Hitler dəyyusdur, gec-tez Stalinlə müharibəyə başlayacaq. Yəni Səməd Vurğun qışın odunu yayda yığanlardan olub. Müharibə başlayan kimi şeiri qolktuq cibindən çıxarıb verib “Kommunist” qəzetinə.

Bir gənc əsgər gedir. Anasıyla vidalaşır.

“Geyib əsgər paltarını, silahlandı qəhrəman”.

Əsgər paltarını, məlumdur ki, çağırışçılar evdə geymirdilər. Paltarı hissəyə çatanda verirdilər. Silahı isə lap sonra alırdı. Gərək təlim keçəydi. Yəni bu, yalandır. Həm də kənd uşağı hələ indi yola düşür, hardan qəhrəman oldu?

“Dayan! — deyib, yaxın gəldi, öpdü onun alnından

Yay gününün xoş səhəri, bir də dağlar küləyi”.

Başa düşdünüz? Bacı-qardaş, ata, qohum-əqraba yoxdur, çağırışçını “yay gününün xoş səhəri” və “dağlar küləyi öpür…

Bircə ana var.

“Ana igid balasına açdı öz qollarnı.

Üz-gözündon öpə-öpə bağnna basdı onu”.

Deməliyəm ki, Səməd Vurğuna xas olan yazı pintiliyi həddi aşır, o harda heca çatmırsa,  “öz” əvəzliyini para kərpic kimi dürtür ora. Necə yəni “öz qollarını”?

Sonrası maraqlıdır. Çox.

“Dedi: “oğlum, göz bəbəyim, sən ey ömür çiçəyim!

Tarixlərin şahididir mənim bu ağ birçəyim”.

Əsgər gedənin arvad-uşağı yoxdursa, deməli, subay oğlandır. Yəni on səkkiz yaşında. Anasının da olsun qırx yaşı. Bunun birçəyi hardan ağardı? Bu hardan “tarixlərin şahidi” oldu? Bu, anadır ya nənə?

“Görürəm ki, qəhrəmansan…»
Nədən, hardan görür?

“Qılıncını çalan zaman qüvvət gəlsin qoluna!”

Qılıncını? Bu uşaq Çənlibelə Koroğlu dəstəsinə, türk paşalarıi ilə vuruşmağa gedir ya Hitlerlə müharibəyə?

 “Tüfəngini təmiz saxla, atını da tumarla!”

Yox, məlum olur ki, tüfəngi də var, atı da. Yəqin Budyonnı kavaleriyasına gedir. Hitler tanklarının qabağına kolxoz yabısı ilə çıxacaq…

“Əsgər artıq yola düşdü, dağ tərpəndi yerindən;

Günəş yaydı şələsini Vətənin göylərindən…”

On səkkiz yaşlı oğlan cəbhəyə gedir, bilinmir başına nə gələcək, bu da deyir “dağ tərpəndi yerindən”…

O ki qaldı şələyə, şələdə odun olur. Odundan nə yayılar?

Ancaq ən maraqlısı axırdadır. Məlum olur ki, əsgər gedənin yanında atası, bacı-qardaşı olmasa da, Şair ordadır. Və bu ayrlma səhnəsinə baxdıqca ilhamlanır (lənət şeytana, az qalmışdım yazam “kayflanır”…).

“Şair qəlbi bu səhnədən ilhamını alınca:

— Yaşa, — dedi, — ey qəhrəman! Yaşa, — dedi, — ey Vətən!”

Səməd Vurğun, əgər kim fikir verməyibsə, nəzərinə çatdırıram, ilk şeirləri çap olunandan özü haqqında üçüncü şəxs kimi danışır: krallar, padşahlar, çarlar kimi… “O”, “şair”, “Vurğun”…

Hə, bu on səkkiz yaşlı sütül oğlan düşdü yola. Şair qaldı.

 “Sonra şair dodaqları öpdü ana əlindən”.

Allah bizi şeytanın şərindən saxlasın! Oğul qapıdan çıxmayıb, Şair ananın əlini öpür…

Yaxşı ki, əlini…

Bütün bu cəfəngiyatın, əlbəttə, ümumlikdə bəşər faciəsinə və fərdi faciələrə dəxli yoxdur. Bu yazıda dərd, bəla, faciə yaşantısı yoxdur. Müəllif soyuq ürəklə çox aşağı keyfiyyətli, ya təxmini ya tamam dolaşıq klişelərdən quraşdırılmış təbliğat-təşviqat məhsulu yaradır, ən həyati detalların belə həqiqətə uyğunluğunun qayğısına qalmır. Yəni dünya vecinə deyil…

Siz balasını labüd ölümə yola salan ananı gözünüzün qabağına gətirin və onda bu şeirin bütün yersizliyi, vulqarlığı, sinizmi sizə aydın olar.

Təəssüf ki, bu cür “qəhrəmanlıq poeziyası” ənənələrini indi də davam etdirənlər çoxdur…

10.10. 2018

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «S ÇEQO NAÇİNAYETSYA RODİNA…»

Vaqif_Bayatlı 3.jpg

“Qalxan və qılınc adlı sovet filmində” “Nədən başlanır vətən” mahnısı səslənir. Mahnı iki sovet yəhudisi – Veniamin Basner və Mixail Matusovski yazıblar. Vaqif Bayatlı da gözləməyəcək ki, gəlib yahidilər bizim üçün Vətən şeiri yazsınlar. Özü yazıb.

Şeir, yəvudilərdə olduğu kimi, suallarla başlayır.

“Tanrı sözü? Tanrı özü?”

Onu deyim ki, mən Vaqiflə taniş olanda o, vətəni Cəbrayıla on il idi getmirdi. Sonra da ermənilər alıb adını qoydular Crakan… Bununla işim yoxdur.

Vaqifin ritorik sualları çoxdur, yəhidi-zad işi deyil.

“Bütün kainat, bütün göyüzü, yerüzü?

Bütöv Azərbaycan? Türk dünyası, İslam dünyası?”

Belə başa düşürəm ki, Vaqin işləri düzələndən, yən yazıçılar ittifaqından ev alandan, BP-yə evlənəndən sonra Azərbaycanı birləşdirmək eşqinə düşüb, onun özünə qalsa, birləşdirib də. Bu, Nozdryovun dovşanı qovub dal ayaqlarından tutmağı kimi bir şeydir.

Dalı nə gələcək? Əlbəttə, Türk dünyası!

“Türk dünyası? İslam dünyası”?

Oturuub sayan ola, bizim həlləm-qəlləm, başıpozuq şairlərimizintutuquşu kimi  “türk dünyası, türk milləti” ifadələrini təkrarlamağıyla Azərbaycanda nə qədər ləzgi, nə qədər talış seperatçıya çevrilib. Belə şairlər gecələr arvadlarıyla ya oynaşlarıyla mazaqlaşanda, ləzgi, talış balaları səngərlərdə vuruşublar, ölüblər…

Suallar bitmir.

“Tanrıyla öyünən körpə su?”

Bayaq Tanrı özü vətən idi, indi “körpə su” vəətən oldu.

“Körpə su” nədir?

Heç nə!

Ancaq arxayıınam ki, nəinki, Vqifin nəinki bu şeirinə, hətta bu “körpə su” ifadəsinə dissertasiya yazıla bilər və həmin dissertasiya müəllifi “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə doktoru” adını daşıya-daşıya qürürla gəzər. Azərbaycanda daşı atsan “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə” doktoruna dəyər.

Heç fikir vermisiniz, milli alademiyada bir nəfər də rus yoxdur! Akademiyanı ruslar, yəhudilər yaradıblar..

Bu ayrı söhbətdir…

“Hamını hamıya sevdirdiyini düşünən körpə dualar?”

Başa düşdünüz?

Belə hallarda ruslar deyirlər ki, bir stəkan araq gillətməmiş belə şeyləri başa düşmək olmaz. Ancaq tərslikdən mən içən deyiləm. Ayıq başla çox çətin oldu.

Yəni burda Vaqif Bayatlı (Crakanlı) “körpə duaları” vətənə bənzədir. “Körpə dualar” nə olan şeyir və onlar adi dualardan nə ilə fərqlənir. Başa düşə bilmədim.

Bez stakana ne razberyoşsya!

Bu hələ hamısı deyil. Körpə dualar nə olan şeydirsə, onlar düşünürlər! Dualar düşünürlər!

İndi Əkrəm Əylisli özünü öyür ki, belə redaktor olub, elə redaktor olub. Bax, belə cəfəngiyatı, şizofrenik sayıqlamaları həmin Əkrəm Əylisli şələ-şələ çap edirdi. Redaktorluq müəllifə vurulmaq deyil, redaktorluq odur ki, müəllifi çağırasan kabinetinə, deyəsən ki, qurumsaq, məni başa sal ki, “körpə dualar” nədir və onlar necə düşünürlər!

Mən hələ Vaqif Bayatlının səngərə, əsgərə müraciətlə yazdıqlarından uzun danışmaq istəmirəm. Onlar heç gülməli də deyil, onlar iyrəncdir

“Əsir torpaqları alıb durmasaq,

Heç bir Türkün gözü bağlana bilməz”.

“Türk” – böyük hərflə…

“Əsir torpaqları almasaq…”
A kişi, vətənin Cəbrayıl tutulandan gedib erməniyə uzaqdan bir daş ataydın… Ya qardaşların ataydı… Sən əsir arvadları qaytara bilmirsən, torpaqdan dəm vurursan. Nə “türk-türk” salmısan, sən bilirsən Qarabağda, ondan sonra nə qədər talış ölüb, nə qədər ləzgi ölüb. İki il qabaq ləzgi balasının meyidini beynəlxalq təşkilatlar vasitəsiylə aldılar…

Vallah, heç gülməli olmadı. Adam oxuduqca tüpürmək istəyir…

Millətin poeziyası budursa, kül millətin başına…

15.01. 2019

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: GÜL KİMİ TORPAĞI VERİB ERMƏNİYƏ, ŞƏHƏRİN NATƏMİZ KÜÇƏLƏRİNİ ÖPÜR…

VAQİF bAYATLI 4.bmp.jpg

Vaqif Bayatlı hələ Cəbrayılzadə olan vaxtdan əyilib “yerüzünü” öpməyə adət edib. Bakıda, məluldur ki, öpməli yer tapmaq asan deyil. Birincisi, gərək az-çox təmiz yer ola. Ancaq Azərbaycanın paytaxtında  indi natəmiz torpaq tapmaq da çətindir, bütün torpağı basıblar asfalta, mərmərə, qranitə bənd ediblər…

Qəribədir ki, Vaqif Bayatlı Cəbrayılda yaşayan vaxtlar niyə oranın gözəl torpağını öpmürmüş. İndi ürəyin istəsə də, öpə bilməzsən – ermənilər səni hara qoyar…

Vaqif Bayatlı belə hesab edir ki, yerüzünü öpən adam göyüzünü də öpür, Tanrının ətətyni də öpür, çünki Tanrının ətəyi (!) yerüzünə sallanıb.

Pardon, uzanıb…

Bəzi şeirlərində Vaqif Bayatlı torpağı öpməklə qalmır, şair üzünü torpağa sürtür. Bu prosedur ciddi kosmetik  və fizioloji nəticələr verir.

“Sürtdüm ağ üzümü
qara torpağa
Qalxdım təzə adamtək…

Belə çıxır ki, torpağa sürtüləndən sonra şairin ağ (?!- X.X.) üzü qaralıb – təzə adam olduğunu ayrı necə başa düşmək olar?

Şair bəzən üzünü torpağa qoymaqla alın yazısına and içir:

“Qoyub alın yazımı
qara torpağa
and içdim alın yazıma”.

Başa düşmək olmur ki, şair alın yazısına niyə ayaq üstdə and içmir. Bunu güzgü qabağmda durub eləmək daha münasib olmazdımı?

Şairin yaradıcılığıyla geniş tanış olduqca görürsən ki, torpaq öpən bircə Vaqif Bayatlı deyil, torpaq öpən çoxdur, yəni torpaq öpənlərAzərbaycanda bir sektadır və bu sektanın rəhbəri də Vaqif Bayatlı. O, öz ardıcıllarını, torpaq öpənləri,  şeirində alqışlayır:

“Tanrı ətəyini yerüzündən diz çöküb

göyüzündə öpənlərin həmişə, hər an,

hamısının bir-bir, tək-tək

balaca günəşlərtək qalxan,

balaca günəşlərtək öpən alınları, öpən gözləri,

balaca günəş budaqlarıtək qatlanıb öpən,

qatlanıb günəş açan dizləri mübarək”.

Bir az mürəkkəbdir, sektaların dili həmişə mürəkkəb olur, mənası budur ki, Vaqif Bayatlı bütün diz qatlayıb torpağı öpənlərin dizlərinə “mübarək” deyir…

Pek iyi!

Yox, lənət şeytana! Çox yaxşı!

Ancaq sual çıxır: niyə Vaqif Bayatlı Cəbrayılın cənnət torpağını öpmürdü, gəlib Bakının natəmiz küçələrini öpür?

Niyə azərbaycanlılar torpağı öpməlidirlər? Torpaq öpmək elə bizə qalıb? Niyə norveçli, fin, isveçrəli torpağı öpmür? Torpağı əkərlər, becərərlər, torpaqda industrya yaradarlar, məbəd tikərlər, torpağı qoruyarlar! Torpağı verib ermənilərə, gəlib oturub Bakıda, şəhərin işəməkli küçələrini öpür…

Allahı da belə bayağı söhbətlərə qatmaq yaxşı deyil, Allahın ətəyi yerə sallanmır, çünki Allahın ətəyi yerdə yoxdur, Allahın yerdə evi var, bu evinn necə adlandığı, ordan necə və nəyə təzim olunduğu, nəyin öpüldüyü də məlumdur…

Vallah, bu adam ya özünü lağa qoyub, ya bizi…

Adamın gülməyi gəlir, ancaq gülə bilmirsən…

27.12. 2018

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «YUPYUMURU EŞQ» — YƏİNİ DIĞIRLANMA SEKSİ?

 

Vaqif Bayatlı 3.jpeg

Qürbətdə beş il yaşayırsan, on beş il…otuz il yaşayırsan, bir də görürsən doğma vətənindən elə yadırğamısan ki, hətta öz ana dilini düz-əməlli başa düşmürsən. İndi bizim şairlərin şeirlərini oxuyanda çox vaxt girinc olub qalıram. Götürək Vaqif Bayatlının “Yupyumuru eşq ilə” şeirini. Şeirin adına baxanda mənə elə gəldi ki, mənim öz başım “yupyumuru” deyil, kvadratdır, çünki bir şey başa düşmədim: eşqin də yumrusu olar? Eşqin alovlusu, qızğını, əbədisi olur, bunu bilirik. Ancaq yumru eşq – bu necə olar?

Mənim burda çox savadlı bir rus tanışım var, ondan soruşdum ki, yumru eşq nə olan şeydir, yəni “kruqlı lyubov”. Rus alim dedi ki, söhbət seksdən gedirsə, seks üfqi ola bilər, şaquli ola bilər, missioner var, süvari var… Dedim professor, saxla, sn gör hara gedib çıxdın, söhbət seksdən getmir, Azərbaycan abırlı-ismətli bir ölkədir, Azərbaycanda seks yoxdur, Azərbaycanda eşq var. Alim dedi ki, Azərbaycanda seks yoxdursa, mənim də sözüm yoxdur…

Deməliyəm ki, başa düşmədiyim təkcə şeirin adı deyil. Düzünü desəm, şeirin əvvəlindən axırınacan bir misrasını da başa düşmədim.

“Sevir kimsə kimsəni, 
Bir kimsənin üstünə…”

Kimsə kimsəni, əlbəttə, sevər, belə şeylər olur, ancaq necə yeni “bir kimsənin üstünə”? Yəni acığına? Kimin? Qayınatanın? Qonşunun? Ermənilərin?
Gör, ikiqat eşqdən,

Eşq eşqdən baş alan kimi…”

Yox, başa düşmək qalsın, buna heç mənim dilim də gəlmir tələffüz eləməyə…

Bunlar cəhənnəm. Məni “yupyumuru eşq” maraqlandırır. Bəlkə indi Azərbaycanda da seks var? Regional liderdir, hər şeyi var, seks niyə olmasın… “Yupyumuru eşq” bəlkə dünya xalqlarının heç birində görünməmiş bir pozadır və bunu Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mütəxəssisləri icad ediblər?

Ah, kaş bunu biləydim… Kimdən soruşasan?

“Qəmi dəmin üstünə,
dəmi qəmin üstünə…”

Mən başa düşəni, burda söhbət eşqdən yox, narkomanlardan gedir, yəni dağsu eləyib tiryək qaynadırlar…

Ah, cavan olaydım…

Ah, yenə eşqə düşəydim..

Yupyumuru eşqə…

26.12. 2018

Samara

 

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: ALAÇIQDA NƏ QAPI, NƏ PƏNCƏRƏ…

Vaqif.Bayatlı 2.jpeg

Vaqif Bayatlının “Hamıdan çox” şeirini oxudum, mərhum Vidadi Məmmədov yadıma düşdü. Tanışlığımız vaxtı Vidadi Məmmədov “Ulduz” jurnalında tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinni müdiriydi, Vaqif Cəbrayılzadə isə təzəcə poeziya şöbəsinə müdir təyin olunmuşdu. Vidadin Məmmədovun tənqid və ədəbiyyatşünaslıqla şəxsi əlaqəsi dumanlı idi, mətbuatda mən onun birc məqaləsini də oxumamışdım, deyirdilər ki, haçansa bir neçə hekayə yazıb. Vaqif Cəbrayılzadə isə inşaat institutunu, səhv etmirəmsə, qiyabi qurtarmışdı. “Ulduz” jurnalının baş redaktoru Yusif Səmədoğlu, deyilənlərə görə, vaxtınnı çoxunu Moskvada, Mərkəzi Ədəbiyyatçılar Evinin (ЦДЛ) restoranında keçirirdi. Jurnal necə hazırlanırdı, kim onu hazırlayırdı, bilmirəm. Mən ora gəlib-getdiyim vaxtlar Vidadi Məmmədovla Vaqif Cəbrayılzadınin hansı müəllifləsə işlədiyini görmədim. Vaqif Cəbrayılzadə gələni acılayıb qovurdu…

Bu iki nəfərin öz aralarındakı münasibətdəsə kənardan baxan hər kəsi pərt edə biləcək eybəcərlik vardı. Vaqif Cəbrayılzadə özü adam içinə təzə çıxdığına baxmayaraq dişinə fənd hər kəsi alçaltmağa çalışırdı. Açıq şizofrenik əlamətləri olan bu adamda uzun illər sayılmamış, mərhumiyyətlərə məhkum edilmiş insanın kompleksləri vardı. O, yığdığı kini özündən zəif gördüyü hər adama qarşı yönəltməyə fürsət axtarırdı…

Vidadi Məmmədov, mənim təəccübümə rəğmən, onun açıq təhqirlərinə cavab vermirdi. Səbəbi mənə aydın deyil…

Vidadi Məmmədov mənə danışırdı ki, o vaxt Yazıçılar İttifaqının sədri olan Mirzə İbrahimovu Vaqif Cəbrayılzadə təngə gətirib. Vaqif Cəbrayılzadə İttifaqdan ev istəyirdi. Almadığına görə hər yerdə Mirzə İbrahimovu söyürmüş. (Vaqif Cəbrayılzadənin necə söyüş söydüyünün şahidiyəm: “s….m Azərbaycanımın…  ağ….nı” və s.)

“Məni söyür!” – deyə Mirzə İbrahimov şikayətlənirmiş…

Nahayət, Yazıçılar İttifaqı Vaqif Cəbrayılzadəyə (Bayatlı) ev verir…

“Dünyanın ən varlı adamı
ola da bilmərəm,
olmaq da istəmirəm.
Mənə ən böyük dünya varı
qapı, pəncərəsi açıq
üzü-gözü gülən bir alaçıq!”

A kişi, alaçıq bəsindisə, niyə o kişini, ağsaqqal yazıçını, Azərbaycan ədəbiyyatı qarşısında olmasa da, Azərbaycan dili qarşısında şücaəti olan adamı söyürdün?

Alaçıq…

Alaçıqda nə qapı, nə pəncərə… Alaçıq elə Afrikada da alaçıqdır…

Özü də inşaatçı mühəndis…
İosif Brodski bir söhbətində özü haqqında deyir: “Я подлец и подонок…»

Bizm yazıçı, bizim şair deyir ki, məndən qeyrətlisi yoxdur, mənim atamdan nəcibi yoxdur, mənim anamdan gözəli və şərəflisi yoxdur…

Vaşu mat…

25.12. 2018

Samara

SƏMƏD VURĞUNUN «AZƏRBAYCAN»I: CƏFƏNGİYYATLA YALANIN QARIŞIĞI

samed-stalin

 

Müəllimliyimin çoxu aşağı siniflərdə keçib. Bu siniflərdə isə “Azərbaycan” şeiri ixtisarla salınırdı. Bu şeiri mən sevmirdim. Ancaq o, geri, zəif şagirdlərin də dadına çatırdı – şeir onlar da pis-yaxşı əzbərləyirdilər. Və deyəndə sevindiklərindən elə həyəcanlanıb coşurdular ki, ən azı bir yerdə çaşırdılar:

“Sən bir uşaq, mən bir ana…”

Ədəbiyyatda qulağa xoş gələn çox az cəfəngiyyat “Azərbaycan” şeiri ilə rəqabətə girə bilər. Ondan başlayaq ki, bu şeirdə Azərbaycan sözü, Azərbaycana aid toponimlər dönə-dönə xatırlansa da, Azərbaycanı tanımaq mümkün deyil, müqayisə üçün deyim ki, Cəfər Cabbarlının “Ölkəm” şeirində Azərbaycanın adı çəkilməsə də, şeirin ruhundan, dilindən Azərbaycan tanınır.

 Səməd Vurğunun şeiri böyük mistifikasiya, gözübağlıcadır ki, çox adam indiyəcən onun əsarətindən çıxa bilmir. Şeir isə əvvəldən axıra qədər cəfəngiyyat və xeyli yalanın qarışığıdır.

“Çox keçmişəm bu dağlardan…”.

Buna elə iradım yoxdur. Ancaq əslində dağlardan keçmirlər, dağları aşırlar, dağlara qalxırlar…

“Durna gözlü bulaqlardan…”

Bulaqlardan keçmək – bu nədir?

 

“Eşitmişəm uzaqlardan 
Sakit axan arazları; 
Sınamışam dostu, yarı…»

Son iki misraya baxaq – çayların sakit axmağıyla dost sınamağın nə əlaqəsi var? Və sakit axan çayları müəllif hansı uzaqlıqdan eşidib və bununla nə demək istəyir? Əslində Azərbaycandan axan çaylar sakit axarlı deyil, məsələn, Volqadan fərqli olaraq. Mənim doğuduğum evi Kür aparıb – güclü axarına görə məcrasını dəyişir…

“Dağlarının başı qardır,

Ağ örpəyin buludlardır…

Hansı dağın başı qar deyil? Və Azərbaycanın üstündəki buludlar həmişə ağ olur? Və niyə ağ örpək? Ermənilərə təslim olmağa?

 

Böyük bir keçmişin vardır,

Bilinməyir yaşın sənin…”

Burda Azərbaycan tarixçiləri üçün əsil meydan açılır: Azərbaycana elə keçmiş düzəldərlər ki, elə yaş qayırarlar ki… Səməd Vurğun özü “Vaqif”də tarixi mələdib…

 

“Nəsillərdən-nəsillərə 
Keçən bir şöhrətin vardır; 
Oğlun, qızın bəxtiyardır…»

 

1933-cü ildə! Azərbaycanın oğulları, qızları bəxtiyardır! Şəhərlərdə casus, təxribatçı axtarışları, tuthatut, kənddə ziyanverici, qolçomaq axtarışları, tuthatut, güllələnənlər, Sibirə, Qazaxıstana sürgün olunanlar…
“Sıra dağlar, gen dərələr…”

Gen dərələr… Bu, ancaq Azərbaycanda olur…Başqa ölkələrdə dar dərələr olur…

 

“Bu yerlərdə limon sarı, 
Əyir, salır budaqları; 
Dağlarının dümağ qarı 
Yaranmışdır qarlı qışdan..”

 

Bəs başqa yerlərdə limon nə rəngdə olur? Qırmızı? Qara?

Dağların qarı qarlıa qışdan yaranıb – burda tavtalogiya var, qar qardan yaranıb… Bəs nədən yaranmalıydı?

 

Qafiyə xatirinə Səməd Vurğun hər cür basməmmədiyə hazırdır.

Aşıq deyər sərin-sərin, 
Sən günəşin qucağısan…”

“İsti-isti deməyin” nə olduğunu bilirik, “sərin-sərin demək” necə olur?
“Bir dön bizim Bakıya bax, 
Sahilləri çıraq-çıraq, 
Buruqları hayqıraraq 
Nərə salır boz çöllərə, 
İşıqlanır hər dağ, dərə!”

 

Buruqlar hayqırmır. Və nərə sala bilməz. Deyək ki, hayqırır və nərə salır çöllərə. Əgər nərəni çöllərə salırsa, dağ, dərə hardan işıqlandı?

«Azərbaycan” şeirinin son bəndləri Ostap Benderin kombinasiyalarını xarırladır.

“Gözəl vətən! O gün ki sən 
Al bayraqlı bir səhərdən 
İlham aldın… yarandım mən. 
Gülür torpaq, gülür insan, 
Qoca Şərqin qapısısan!”

 

Maraqlıdır, bu bəndi şeirin çap edildiyi vaxtdan keçən səksən dörd il ərzində müəllimlər şagirdlərinə necə izah ediblər? Azərbaycan “al bayraqlı bir səhərdən” nə vaxt “ilham alıb”? Bolşeviklər gələndə? Deyək ki, doğrudan da Azərbaycan bolşevik səhərindən ilham alıb. Ancaq bunun Səməd Vurğunun yaranmasına nə dəxli var? Səməd Vurğun 1906-cı ildə yaranıb. Onun yaranmasına 1905-ci ilin çar Manifesti təsir edə bilərdi. Yəni valideynləri Manifestlə tanış olub yeni bir övlad təşkil eləmək qərarına gələ bilərdilər. 1905-ci ildə Manifest, 1906-cı ildə Səməd Vurğun. Düz gəlir… Bolşevik ilhamıyla düz gəlmir…

Ancaq Səməd Vurğuna kim deyə bilərdi ki, düz gəlmir. Dalına qulaq as:

“Gülür torpaq, gülür insan,

Qoca Şərqin qapısısan…”

Desəm ki. 1933-cü ildə insanların üzü elə də gülmürdü, deyəcəklər ki, Səməd Vurğun gələcəyi nəzərdə tutub. Bəlkə də elədir. Ancaq axı insan Azərbaycanda indi də elə gülmür…Yəni çox insanın gülməli halı yoxdur…

Stalinin eşqiylə sən…”

“Rəhbərimin eşqiylə sən…”

“Partiyanın eşqiylə sən…”

Müxtəlif zamanlarda Azərbaycan müxtəlif eşqlərlə gülüb. İndi İnternetdə bu variantı tapdım:

“Azadlığın eşqiylə sən…”

Azərbaycan və azadlıq!

Bu, doğrudan da gülməlidir…

Bu şeiri nəsil-nəsil azərbaycanlı uşaqların iliyinə yeridirlər. Və uşaqlar şeirin içini, daha doğrusu, içsizliyini görə bilmirlərsə, bu o deməkdir ki, şeiri yazan da, onu psixoloji təmrinə çevirənlər də məqsədlərinə nail olublar – yəni ictimai-siyasi apatiya, əqidəsizlik, prinsipsizlik oynaq ritmlər altınta qana hopdurulur

Köləliyi damla-damla sıxıb özündən kənar elədiyi barədə Çexovun dediyini təkrar eləmək istəməzdim, ancaq lazımdır. Estetik zövqü və əqidəni  belə şeirlərin əsarətindən qurtarmaq vacibdir…

Dekabr 2017

Samara

 

MƏMMƏD ARAZIN TİPİK MİLLİ ARZUSU — MAMIR OLMAQ…

ARAZ MƏMMƏD

Nəinki nəşriyyatların və dövrü mətbuatın, hətta ədəbi prosesin də tamamilə dövlət əlində və nəzarətində ollduğu ölkələrdə ədəbiyyat adlarının tanınmağı da dövlətdən asılıdır. Ona görə də “Azərbaycan sovet ədəbiyyarı” deyiləndə yalnız birinci iki söz öz həqiqi mənalarına uyğundur. Ancaq ədəbiyyat həmişə ədəbiyyat deyil.

Müəyyən əlamətdar günlərlə bağlı İnternetdə tanınmış Azərbaycan şairləri haqqında məqalələr görürəm və bəzən şeirlərini də oxuyuram. Və ilk peşəm müəllimlik olduğundan fikirləşirəm ki, bu şeiri şagirdlərə necə oxuyardım, necə izah edərdim, uşaqlar hansı suallar verərdilər və s. Əlbəttə, tez-tez onu da fikirləşirəm ki, niyə bu şeir rəsmi status alır, dərsliklərə düşür, imtahanlara salınır və s. Məsələn, Məmməd Arazın bu şeiri: “Buyruqlara sığışmayan inaddım…”

Bu şeirə ifadə formasına görə lirik monoloq demək olar. Manifest də, özünütərif də. Hərçənd şeir bütövlükdə cəfəngiyatdır.

Birinci bəndə diqqət edin: inadı buyruqlara sığışmayıb; qanadı qanadlar yorub; ulduzlara barmaq eləyib və daş atıb. Ulduzlara niyə daş atdığını başa düşmək çətindir, bəlkə içkili olub; ancaq başa düşürük nə demək istəyir –şəxsyyətin miqyası böyükdür. (Dmitri Karamazov demişkən, çox böyükdür, mən bir az kiçildərdim…) Sual çıxır: kimdir bu şəxsiyyət? Prometey? Yuri Qaqarin? Bill Qeyts ya İlon Mask? Azərbaycanda 1970-ci ildə hansı hünər göstərmək olardı?

“Nizamlara baş əyməzdi nizamım”.

1970-ci ildə? Hansı nizama? Kommunist partiyasının nizamına? Kommunist partiyasının nizamına baş əyməyənlər o vaxt Permdə, Komidə dustaqlıq çəkirdilər, Məmməd Araz kimi Pitsundada, Brejnevlə qonşuluqda dincəlmirdilər…

Sonra:

“Qayaları haçalardı, buludları parçalardı, şimşəkləri qıçalardı…

Qüdrətim…»

Bənddə beş misra olsaydı, hökmən “paçalardım” gələcəkdi. Buna qafiyəbazlıq deyilir. Bu misralarda heç bir məna yoxdur. Son misra isə sayıqlamadır: “Yorulanda nur mizrablı ozanım”.

Nur mizrablı?

Ozan kimdir?

Sonra:

Yalanmış, çalanmış, qalanmış…”

Yadınızdadır şeir necə başlanmışdı? Şimşək qıçalamaqdan, inaddan, nizam pozmaqdan. İndi kövrək xatirələr qalanıb… Prometey və kövrək xatirələr…
Sonra:

“Vətən mənə oğul desə nə dərdim…”

Bu necə olur?  Biz bilirik ki, partiya və hökumət xalq şairi adı verirdi, indi də prezident. Yəqin xalqın kiməsə oğul deməsi üçün həmin kimsə fövqəladə bir  ya iki iş görməlidir. Əlbəttə, şimşəkləri paçalamaqdan başqa. Məmməd Araz işi oğul adı alandan sonra görəcək.

“Mamır olub qayasında bitərdim”.

Vətən buna oğul deyir, bu da cavabında mamır olub qayasında bitir… Nə Prometey, nə Sergey Korolyov, nə Bill Qeyts. Mamır ol, bit, beləcə min il, vətənə xeyrini yığıb-yığışdırmaq olmaz…

Sonra:

“Asan, qazan, yazan…”

“Ürəyimsiz kəlmə yazan deyiləm…”

Yəni “ürəksiz yazn deyiləm”. “Ürəyimsiz” yazmaq başqadır, bu, anatomik məsələdir, başa düşürük ki, misranı doldurmaq üçündür. Ancaq bu bəndə nə olduğunu və yuxarıdakı bəndlərlə necə bağlandığını başa düşmək mümkün deyil…

Mən bu şeiri təkrar-təkrar oxuduqca onu şagirdlərə tədris edən müəllimləri düşünürəm. Bu cəfəngiyatın şeir olduğunu sübut etməyə çalışan adam ya gərək idiot ola, ya da yalançı…

Və təsəvvür edirəm ki, “Azərbaycan deyiləndə…” şeiri keçiləndə bütün şagirdlər ayağa dururlar. Özü də təkqıçlı…

Bu şeir barədə sonra….

03.03.2018

Samara

AZƏRBAYCAN DEYİLƏNDƏ AYAĞA DUR… TƏKQIÇLI…

 

Mənə elə gəlir ki, Azərbaycanda Azərbaycan haqqında şeir yazmağı qadağan eləmək lazımdır. Əvvəl yazılanlardan  bir-ikisini saxlamaq olar. Məsələn, Cəfər Cabbarlının “Ölkəm” şeirini. Çünki Azərbaycanda yaşayıb Azərbaycana tərifli şeirlər yazan adamın şairliyi də, vətənpərvərliyi də şübhəlidir.

Azərbaycan şairi həmişə zarıyır ki, “ay vətən, ölsəm, torpağın olum”. Özü də öz kəndinin torpağına çevrilmək istəmir, Fəxri Xiyabanı istəyir…

Məmməd Araz qayada mamır olmaq istəyirdi. O da yəqin Fəxri Xiyabandadır. Yəqin kürəkəni Aqil Abbası da onun yanına qoyacaqlar. Üzürlü səbəbi var. Vətənini ermənilər alıblar, özü oturub məclisdə, vətən fikrini çəkməkdən başı soğan bitirib…

Qayıdaq Məmməd Araza. Onun “Azərbaycan” şeirinə.

Bu şeirdə Azərbaycan – həm qayada bitən çiçəkdir (əslində mamır olmalıdır, çünki Məmməd Araz özü qayada mamır olmaq istəyirdi), həm çiçəklər arasında qayadır…

Bu bənzətmələrdə Azərbaycan haqqında nəsə var? Bu, tamada çıxışıdır ya şeir?

Oğulları Kür gəzdirər biləklərində…”

Kürü biləkdə necə gəzdirmək olar? Biləyin Kür gəzdirməyi onun hansı keyfiyyətini açır?

“Oğulların göz atəşi gözəl əridir…”

Bəlkə bişirir? O nə gözəldir ki, oğlanın baxmağıyla “əriyir”? Oğlan nə qədər və hansı bucaq altından baxmalıdır ki, qız ərisin? Birdən qardaşı çıxdı tindən? Özü də Kür biləkli…

«İllər olub – kürələrdə dəmir olmuşuq…»

Haçan? Pambıq, tütün, üzüm olmuşuq – bunu bilirik. Haçan dəmir olmuşuq?

Sərhədlərdə dayanmışıq küləkdən ayıq”.

Haçan? Hansı sərhədlərdə? Bu şeir yazılan vaxtlar azərbaycanlılar Çin sərhəddində sovet sərhədini qoruyurdular. Azərbaycanın sərhədfi yox idi. Əslində Azərbaycan da müstəqil dövlət kimi yox idi…

“Od gölündə, buz çölündə gəmi olmuşuq”…

“Buz çölündə gəmi…”

Biz Bakının ilk səadət caqrçılarıyıq”…

Biz – kim? Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi? Axı bu şeir yazılanda səadət carçısı bu orqan idi. Birinci katib də Heydər Əliyev.

Yadınızdadırsa, bəndin əvvəlində sərhəddən danışılırdı, şair sərhəddə durmuşdu, Çitada ya Xabarovsk vilayətində. İndi Bakının səadət carçısıdır. Bəndin daxilindəki misralar arasında təxmini də əlaqə yoxdur. Ya da varsa, bu, cəfəngin cəfənglə təbii yaxınlığıdır…

“Min illərlə zülmətlərə yollar açıqdı…”

Hansı zülmətlərə? Zülmətə açıq yol –  bu necə olur? Yol açıqsa da, fikir qaranlıqdır…

“Dalğalandı Sabirlərin ümman dünyası….”

Sabirlər…Dahi cəm halda…. Məmməd Arazlar ola bilər və var da. Ancaq Sabirlər… “Sabirin ümman dünyası” – bu nədir? Deyək ki, özümüzü gücə salıb bir şey təsəvvür elədik. Bəs dalğalanmağını?

Sonra şair təntənəli şəkildə məlumat verir ki, “qoca şərqin duman dünyası dağılıb” və “Azərbaycan qatarı da yollara çıxıb…”.

Niyə çıxmasın, əgər “zülmətə gedən yollar açıqsa…”

Azərbaycan deyiləndə ayağa dur ki…”

Mənə elə gəlir ki, şair burda sözünü tam deməyib. Yəni deməliydi ki, ayağa dur, özü də təkqıçlı. Bir yarım saat. Bəlkə də çox. Azərbaycan qatarı zülmət yollarından qayıdanacan…

Vay bizim uşaqlarımızın halına…

06.03.2018