RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: “BU İLDƏMİ DOLMAYACAQ PAMBIQ?”

RASUL_RZA

Rəsul Rzanın gülməli şeirlərindən biri də “Nigaranlıq”dır. Əslində gərək nigaranlıq gülüş doğurmaya. Nigaranlıq gərək…nigaranlıq doğura. Ancaq Rəsul Rza nigaranlığıyla da oxucunu güldürə bilir.

Bu şeirdə də yağış yağır. (Necə yağır, necə yağır…). Ancaq bu dəfə söhbət Bakı yağışından gedir. Nəhayət xalq şairimiz xarici səfərlərini müvəqqəti başa vurub qayıdıb Bakıya, öz mənzilində dincəlir.

“Çöldə yağış yağır”.

Çöldə. – yəni bayırda. Yəni çöl də bayır kimidir…

“Mən onu görmürəm,
ancaq duyuram,
maşınların təkər səsindən…”

Şairi duyğu elə alıb ki, qalxıb pərdəni də aralamaq istəmir…

Şair dərin düşüncələr dalıb. Çox dərin.

“Düşünürəm:

Düşünürəm:

indi asfalt küçələrdən su axır,

tökülür dəmir qapaqlı su yollarına”.

Kimin ağlına gələrdi ki, su “su yollarına” tökülür?

Yaxşı ki, Rəsul Rza bu dahiyanə misraları yazanda qalxıb öz-özünə deməyib: “Ay da Puşkin, Ay da sukin sın!” Yəni afərin, Rəsul Rza!

Biz deyirik: Afərin, Rəsul Rza!

Rəsul Rza düşünməkdə davam edir. Düşünür ki, görəsən indi bu yağışdan onların kəndinə yağırmı?

“Kim bilir, yağış yağırmı

şumu kəltən-kəltən,

yolları tozlu,

əkinləri qızdırmalı dodaqlar kimi

cadar-cadar kəndimizə?”.

Və əgər bu yağışdan onların kəndinə yağmırsa:

“bu ildəmi traktorların sükanına,

 alaqların tikanına,

kətmənlərin sapına,

hədər yerə töküləcək

neçə insan alnından axan tər?!”

Vallah, faciədir…Necə qan ağlaçasın daş… Yəni Rəsul Rza necə nigaran olmasın?

“Rahat qoymayır məni nigaranlıq…”
Hardan qoyar…

“Bu ildəmi

Dolmayacaq pambıq?!”

Bəli, budur məsələ! Olum ya dolum!

Bu yerdə mən həyəcanımdan az qaldım ağlayam. Ancaq duydum  ki, burda nə isə yerində deyil. Necə yəni “dolmayacaq pambıq”? Bəlkə “pambıq planı dolmayacaq”?

Elə deyil?

Bəlkə elədir? Nigaranam…

Ancaq şeirn tarixinə baxanda məni gülmək tutdu: 27 yanvar 1962.

Ay müsəlmanlar, ağalar, xanımlar, qondarma bəylər! Yanvarda yağan yağışın pambığa nə dəxli? Pambəq hələ iki aydan sonra əkiləcək…

1962-ci il kimin yadındadır? Pambığın kilosunu beş ya on qəpəyə yığdırırdılar bizə… Millət qan ağlayırdı…

Rəsul Rza yəqin bu şeirinə görə yəqin bir ton pambığın pulunu alıb.

Bəlkə çox alıb…

Bəlkə az…

Douybmu? Dolubmu?

Nigaranam…

15.12. 2018

Samara

Реклама

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. “QARABAĞ ATI”

Bəxtiyar-Vahabzadə.jpeg

Azərbaycan sovet poeziyasında gülməli şeirlərdən biri Bəxtiyar Vahabzadənin “Qarabağ atı” şeiridir. Şeir 1979-cu ildə yazılıb.

Bəxtiyar Vahabzadənin 1970-ci illərdə çap olunmuş şeirlərinə baxanda ilk növbədə bir şey diqqəti cəlb edir: B. Vahabzadə də başlayıb bir misranı üç dörd yerə parçalamağa. Az qala hər söz bir misradır. Bu, əlbəttə, şeirin texniki-kompozisiya ya da süjetin məntiqi inkişafının tələbi deyil. Yəni buna obyektiv səbəb yoxdur. Səbəb çox sadədir: ortada pul məsələsi var. 11 ya 14 hecalıq misra üç  ya dörd misraya bölünəndə müəllif, əlbəttə, üç ya dğrd dəfə çox qonorar alacaq. Məsələn, “Yelləndikcə” sözü şeirin elə birinci çapında Bəxtiyar Vahabzadəyə iki manat qazandırıb. 1979-cu ildə  bu, bir kilo ətin, iki kilodan çox qəndin pulu idi.

70-ci illərin sonlarında Bəxtiyar Vahabzadənin uşaqları böyüyürdü, ehtiyacları artırdı. Düzdür, Vahabzadənin qazanc yerləri çox olub. Təkcə “lenin” poemasına görə bir ətək pul alıb. Ancaq artıq pulun nə ziyanı var? Həm də pul haçan artıq olur…

Qayıdaq “Qarabağ atı” şeirinə.

1956-cı ildə Sovet hökuməti Britaniya kraliçası İkinci Yelizavetaya iki at bağışlayıb. Bunlardan bir Ağdam atçılıq zavodunda yetişdirilmiş “Zaman adlı at olub.

Bəxtiyar Vahabzadə olmayan yerdə problem yaratmağı sevir, bir stəkan suda fırtına yaratmağın ustasıdır. Bəxtiyar Vahabzadə yazır ki (xırda-xırda misralarla; yəqin bu şerə görə bir atın da olmasa, bir maşının pulunu qazanıb), dünya xarab olub, igidliyin vaxtı gedib, hanı Qırat, hanı Dürat və s. Qışqırıq, hay-küy.

Müəllif ki küyə basdı, gərək oxucu şübhələnə. Çox vaxt müəllif küyə basır ki, oxucu basməmmədini görməsin. “Qarabağ atı”nda bir-birini tamalayan, mənaca bağlanan iki fikir tapmaq çətindir. Məsələn, yazır ki, kraliça

“Öz əsrini qabaqlayır”

Sonra:
“Ekzotika vurğunudur kraliça”.

Ya da:

O, dünənin ölüsünü

 kəfənləmək əvəzinə

Sabahının körpəsi

tək qundaqlayır…”

“Əsrini qabaqlamaqla” “dünüəni ölüsünü qundaqlamaq” tuturmu? Həm də 1956-cı ildə Yelizaveta cəmi otuz yaşında müasir qadın idi və ölkəsinin də modernləşməyinə çalışırdı….

Hə, kraliça istəyir bu Zamanı minsin, ancaq Zaman jokeyləri özünə yaxın qoymur.

Kraliça deyir:

“Britaniyada yoxmu məgər

Bircə kişi?!”

Tanış sualdır? Azərbaycanda bu sualın cavabı var. Britaniyada is belə sual yəqin ki, ritorikdir. Orda hər vətəndaş kişidir (kişi cinsindən olanlar…)

“Krakiça yana-yana,
Baxır ona,

Ceyran kimi duruşuna…”

Gördünüz, yerlə-göylə əlləşən Qarabağ atı ceyrana döndü… Basməmmədi…

At gduyur ki, (bunu Bxtiyar Vahabzadə iddia edir) onun gözəlliyinə heyran qalıblar. Ancaq at istəyir ki (Vahabzadənin iddiasına görə) onun qaçışına, yürüşünə heyran qalsınlar…

Ancaq əgər bu at bunu başa düşürsə, niyə qoymur onu minsinlər? Minməsələr, onun qaçışını necə görərlər?

Bəxtiyar Vahabzadə yazır ki, “o iyrənir”. Yəni at iyrənir…

At istəyir ki, belindəki Koroğlu ola, Nəbi ola, Nigar ola, həcər ola. Ancaq jokey olmaya… Çünki Qarabağ atıdır, Qarabağdan gəlib, igidlər diyarından…

Ata kişmiş verirlər, yemir, ot verirlər, yemir. At xiffətindən ölür…

Bilirsiniz bunlar niyə cəfəngiyatdır?

Bu at Çənlibeldə ya da Alı kişinin tövləsində yetişməmişdi. Bu atı zavodda yetişdirmişdilər. Atası-anası da məlumdur. Doğulduğu il də məlumur – 1952.

Bəxtiyar Vahabzadənin iddiasına görə, at

“İstəyir ki, belindəki

 Yarışlarda nəmər alan jokey deyil,

Vuruşlarda zəfər çalan igid olsun!”

Bu iddia ona görə cəfəngiyatdır ki, zavodda doğulub böyüyən atın belində elə Ağdamda da igid olmayıb, jokey olub. Bu, döyüş atı deyil, cədır ya gəzinti üçün yetişdirilən atdır. Və onu Azərbaycandan Britaniyaya gətirən jokeylərin adı da məlumdur:  Əli Tağıyev və Bablı Təhməzov. Bəxtiyar Vahabzadə isə elə haray qoparıb ki, guya atı Koroğlunun altından alıb gətiriblər…

Və Bəxtiyar Vahabzadə elə yazır ki, guya 1956-cı ildə Azərbaycan kişiləri ucdantutma igid idilər, qəhrəman idilər… Hay-vay! 1956-cı ildə azərbaycanlılar təzəcə Bağırovun qapazının altından çıxmışdılar…

1956-cı ildə sovet kəndlilərinin, o cümlədən Azərbaycan kəndlilərinin heç pasportu yox idi. Yəni qul kimi idilər… Yəni azərbaycanlıların özünü minib çapırdılar…

O ki, qaldı ata kişmiş verilməyinə, bu da fantaziyadır. Hədiyyə atların (ikinci at türkmən atı olub, Aşqabad zavodundan) Britaniyaya çardırılmasına başçılıq etmiş Moskva ippodromunun baş həkimi N. Stoqov yazır ki, atlar yolda gündə dörd dəfə yemlənirdi, onlara kəpək və qlükoza qatqılı döyülmüş yulaf, kök və bir az bütöv  yulaf verilirdi…

Və buna görə də Ağdam zavodunun yetirdiyi atı vətənpərvərlik, igidlik, şərəf, doğma torpağa bağlılıq rəmzinə çevirmək cəhdi ancaq gülüş doğurur…

Bəxtiyar Vavabzadə yazır ki, Zaman xiffətindən öldü…

Belədə deyirsən ki, ilahi, keç günahımdan ki, gülürəm…

14.12. 2018

Samara

GƏNC RƏSUL RZA SİYASİ İRTİCA FİTVAÇISI KİMİ: “DÜŞMƏNLİK OLMAMAQÇIN, QIZIŞMALI DÜŞMƏNLİK…”

RASUL_RZA

1928-ci ildə yoldaş Stalin sosializm inkişaf etdikcə sinfi mübarizənin kəskinləşməsi barədə tezislə çıxış edib. Deyib ki, məsələn, biz qolçomaqlardan torpağı alırıq, sahibkarları, alverçiləri var-yoxda çıxarırıq. Onlar, Stalinin fikrincə, sakit oturmayacaqlar, sovet hakimiyyətini yıxmağa çalışacaqlar. Ona görə də ayıq olmaq lazımdır, sosializm dü.mənlərini vaxtında aşkara çıxarıb ifşa və sonra məhv etmək lazımdır. Proletar yazıçısı Maksim Qorki bunu bədii şəkildə belə ifadə edib: “Düşmən təslim olmasa, onu məhv edərlər”.

Azərbaycan yazıçıları da, o cümlədən Cəfər Cabbarlı, Süleyman Rüstəm, Səməd Vurğun və başqaları Stalinin səsinə səs veriblər, düşmənləri öz şeirlərində ifşa ediblər, onların yerini NKVD-yə deyiblər.

Stalin bu çıxışı edəndə Rəsul Rza on yeddi yaşında imiş, yəni burnu fırtıqlı uşaq olub. Burnunu fırtığı quruyan kimi, 1931-ci ildə yoldaş Stalinin çağırışına cavab olaraq “ Bolşevik yazı” şeirini yazıb.

Oxuyub məəttələ qalırsan: iyirmi yaşında gəncdə fərasətə bax! Mən fiikirləşirəm ki, bunun sirri burundadır. Baxın rəhmətliyin şəklinə, görün necə iri burnu var. Belə burunla necə iy bilməyəsən! Oğlunun da burnu elədir, ona görə yaxş iy də bilir, küləyin hardan əsdiyini də…

Hə, qayıdaq “Bolşevik yazı” şeirinə.

Rəsul Rza bir səs eşidir, bu səs deyir:

“Rəsul Rza, durma yaz,
Qırçın tarla, faraş qoza,

Bol pambıqlı yaza yaz!”

(Əslində pambıq payızda yetişir. Yazda nə qoza? Pambıq indi-indi əkilir…)

Rəsul Rza deyir ki, kəndin dərdindən çoxları yazıb, ancaq kəndin dərdini başa düşməyiblər, kəndin dərdi kolxoz dərdi imiş, yəni kənd kolxo olmaq istəyirmiş (Rəsul Rza çox mürəkkəb yazıb, Stalindən də mürəkkəb, təxminən belə başa düşmək olar). Kolxoz da nədir? Pambıq!

“Pambıq ver zərbəçi dəzgahlara

Qoyma ölkənin sərvətini yadlar apara”.

Ölkənin sərvətini aparmaq istəyən yadlar kimdir, bilinmir. Görünür, Rəsul Rza şəxsən onları tanıyırmış və hamısını NKVD-yə təhvil verib…

Rəsul Rza daha sonra yazır ki, kəndin dərdini ancaq proletar şəhəri sağalda bilər.

“Rəsul Rza, durma, yaz,
Bolşevik templi, pambıqlı yaza yaz!”

“Bolşevik templi” – yəqin “bolşevik sürətli” deməkdir. Rəzul Rza bun xarici dildə yazıb…

Sonra Rəsul Rza kəndin xırda dərdlərindən yazır.

“Kənd susuzdur, kəndə su!”

Aha, kənd susuzmuş!

“Axmasın qoy gendə su!”

Aha, su gendə axırmış!

“Sənə pambıq çöllərinin tələbi vardır bu yaz” (bunu Rəsul Rza suya deyir. Rəsul Rza iyirmi yaşında itin…pardon, suyun dilini bilirmiş…)

“Çağır çıxsın yarıça Kür!”

Yəni Araz Kürlə sosializm yarışına çıxmalıdır… Oyunumuz var…

Sonra Rəsul Rza Kürün tərifini verir:

“Bəzən əmlik quzu kimi,
Qaçıb-qaçıb yorulan Kür…

Dalğasında gümüş ayı nazlı-nazlı yellədən Kür…”

Bu kimi cəgfıngiyat. Ypltaş Stalinin qoyduğu məsələdən uzaqlaşıb, Gəncdir, siyasi-əxlaqi sabitliyi yoxdur…

Ancaq Rəsur Rza vaxtında valı dəyişir, siyasi xəttə qayıdır. Kürə bolşevik qınağı yağdırır:

“Nəyə lazım gözəlliyin,
Göy tarlalar saralırsa”.

Məsələyə əsil bolşevik münasibəti! Birbaşa, açıq!

“Əyilib keçmə, Kürüm!

Yetər əyildin keçdin, qoca tarıx boyunca!”

Bolşeviklərdən qabaq Kürü də əyirmişlər! Vay sizin…

“Sənə xor baxanlar qoy,

İndi əyilsin, Kürüm!”

Kürə xor baxıblar? Basın hamısını Sibirə!

“Sənə bu gün tələb verir bu sosialist vətənim!”

Görünür, sosialist vətəni Rəsul Rzanı müvəkkil tutub…

“Bu, tələbdir, yaxşı bil”
Yəqin Rəsul Rzanın belində naqan da olub, yoxsa belə ötkülü danışmazdı.

Rəsul Rza təkidlə qeyd edir ki, bu yaz adi yaz deyil.

“Bu yaz pambıq yazıdır”.

Və burda isə məsələ açılır:

“Bu pambıqlı yeni il

Mübarizə yazıdır!”

Mabarizə yazı! Heyvan vaqonları hazırlanıb? Rəsul Rza milləti basıb göndəriəcək Sibirə, Qazaxstana…

Pambığın:

“Hər açılan qozası düşmənə bir kəfənlik!”

Düzdür, bir qozadan bir kəfən çıxmaz, ancaq sovet hakimiyyətinin düşmənlərini, “xalq düşmənlərini” bolşeviklər kəfənsiz basdırıblar. Basdırıblar deyəndə ki, çalaya atıb üstünü torpaqlayıblar…

İndi isə Stalinin tezisi Rzanın ifasında:
“Düşmənlik olmamaqçın, qızışmalı düşmənlik…”

İndi kim deyə bilər ki, 30-cu illərin repressiyasında Rəsul Rzanın günahı yoxdur?

Rəzul Rza dayanmır, ağzı qızıb:

“Bu yaz, sınaq yazıdır mübarizə yollarında.

Mübarizə bu gün də var yarın da.

Mən də onun ən ön sıralarında…”

Haçan bu insan öz xalqından, onun zülmə məruz qalmış övladlarının xatirəsindən üzr istəmişdir?

Ya oğlu, indiki Azərbaycanın dövlət ədəbiyyatının komandanı Anar atasının yerinə üzr istəyib?

 

12.12. 2018

Samara

KOMİK “AYGÜN” POEMASI. HEÇ BİR ƏXLAQ NORMASI TANMAMIŞ İNSANIN ƏXLAQ NƏZƏRİYƏSİ

bağırov_vurğun

Yoldaş Əmirxan da sağalıb durur. Bağı yoxlayıb görür ki:

“Ağaclar gümrahdır, meyvələr sulu”.

Bəs meyvələri özü şəxsən xəstələnməmişdən qabaq yığmamışdı?

“Nə yarpaq, nə də bir ot saralmışdır”.

Muğanda meyvələr sulana, yarpaq, ot saralmaya?

Səməd Vurğun oxucudan soruşur:

“Yaz ətri gəlirmi şeirlərimdən?”

Yox, gəlmir… Bilmək olmur hansı fəsildir…

Yoldaş Əmirxanı yenə qısqanclıq qurdu gəmirir. Fikirləşir ki, bəlkə Aygün Elyarla gəzir…

Aha! Bu da Elyar özü! Öz ayağı ilə gəlib Muğana yoldaş Əmirxanın yanına.

Əl-ələ görüşürlər.

Səməd Vurğun:

“Rəqiblər dost olur bizim dünyada”

Yəni bu, Puşkinə eyhamdır, onun duelçi qəhrəmanlarına.

Elyar yoldaş Əmirxana məruzə edir ki, onun “zövcəsi” qeyrətli qadındır, yalnız yoldaş Əmirxanı sevir və ondan ğtrü darıxır. Və Aygünün ona yazdığı məktubu yoldaş Əmirxana verir.

Bu dəfə yoldaş Əmirxanla Elyar öpüşürlər…

(Uşaqların üzünü o yana çevirin…)

Yoldaş Əmirxan bağını Elyara göstərir.

Aha!

Sən demə Aygünlə Ülkər hərəsi bir ağacın dalında gizləniblərmiş!

Yoldaş Əmirxan:

“Dönüb qucaqladı Aygünü bərk-bərk”.

Komik poema belə bitir:

“Onlar sevindilər, sevinək biz də…”.

Təəssüf ki, bu fövqəladə uzun cəfəngiyatı oxuduqca diyuncz gülmək mümkünsə də, sevinmək mümkün deyil. Çünki bu “poema” Azərbaycan sovet poeziyasının miskinliyini bütün miqyası ilə göstərir. Bu poema indi də  məcburi proqramlar çərçivəsində tədris olunan “əsərlərin” poetik mədəniyyət, sənətkarlıq tələbləri və standartları baxımından necə bərbad vəziyyətdə olduğunu göstərir. Belə “əsərlərlə” poetik tərbiyə almış yeniyetmələri sonradan yüksək poeziyaya yönəltmək bəlkə də qeyri-mümkün olur.

Bu poemada canlı bir surət belə yoxdur. Bakılı kimi təqdim olunan Əmirxanda ən xırda şəhərli cizgisi belə tapmaq mümkün deyil. Nə hə həyat tərzində, nə danışığında, nə qadına münasibətində. Səməd Vurğun bakılı Əmirxan adıyla bir kənd adamını təsvir edib.

Aygün də canlı insan deyil, Səməd Vurğunun kommunist partiyasının yüksək gözstərişləri əsasında yaratdığı müasir qadın layihəsidir. Bu Aygün hardan çıxıb, valideynləri kimdir – məlum deyil. Elə bil inkubatorda yaranıb. Niyə yoldaş Əmirxana aşiq olduğu məlum deyil. (Sıx qaşlar, geniş sinə — bu inandırıcı deyil…)

Səməd Vurğun Aygün layihəsiylə bir yöndəmsiz hibrid yaradır. O, sovet qadını haqqında partiya təlimini öz patriarxal mülahizələriylə birləşdirir. Sovet qadını kimi, Aygün təhsilini başa vurmaqdan da çəkinmir, kommunizmə simfoniya həsr edir, Stalin mükafatı alır. Digər tərəfdən o, “qeyrətli” qadındır, yəni gəzmir. Yəni Səməd Vurğunun nöqteyi nəzərindən, əqidəsiz olmaq, qanlı kommunist rejiminə simfonuiya yazmaq, “sağ döşünün üstündə” Stalinin şəklini gəzdirmək Azərbaycan qadını üçün əxlaqsızlıq deyil, uzun illərlə öz kefində olan, mədəniyyətsiz və heyvərə ərdən ayrılıb bir başqası ilə sevişmək əxlaqsızlıqdır. Təəssüf ki, indi də Azərbaycanda əxlaq məhz bu cür dar mənada başa düşülür. Rüşvətxorluq, peşə etikasının, peşə və vəzifə məsuliyyətinin olmaması əxlaqsızlıq deyil. Bizdə əxlaq anlayışı yalnız “gəzməklə” “gəzməmək” arasındadır. Ona görə də bizdə rüşvətxor prokuror, rüşvətxor məmur, xəstənin qanını içən həkim, şagirdi soyan müəllim məclislərdə yuxarı başa çəkilir, patriarxal ailə-məişət ənənlərini pozanlar isə düşmən qovulurlar və hətta bu zəmində qətllər də törədilir…

Səməd Vurğun dözülməz dərəcədə uzun olan bu poema boyu guya Aygünün dalına düşüb onu izləyir və hər dəfə “gəzmədiyi” barədə oxucuya məruzə edib onu guya sevindirir. Oxucunu isə Aygününü ya başqa qadınların şəxsi həyatı maraqlandıra ya narahat edə bilər, ancaq onları mühakimə edə bilməz. Oxucu üçün Aynünün ya başqa bir qadının əxlaqı kişilərlə hansı münasibədtə olmağımda deyil. Aygünün əxlaqı (əxlaqsızlığı) onun yüz minlərlə, milyonlarla insanın həyatını cəhənnəmə çevirmiş rəhbərin şəklini “sağ döşünün” üstündə gəzdirməsidir. Milyonlarla insanın həyatını məhv etmiş kommunizm quruculuğuna simfoniya yazmasıdır.

Səməd Vurğunun özünün də əxlaqlılığı ya əxlaqsızlığı onun qadınlarla (ya kişilərlə —  belə də ola bilərdi) hansı münasibətdə olmağında deyil. Onun əxlaqsızlığı bütün şüurlu həyatı boyu əqidəsiz yaşamağı, yalan yazmağı, müstəbidləri, o cümlədən onun xalqının qanını sel kimi axıtmış cəlladları vəsf etməyidir. Buna görə də onun bu günün yeniyetmələrinə mənəvi rəhbər təyin edilməyi cinayət tərkibli faciədir.

Noyabr-dekabr 2018

Samara

Məqalənin tam mətni burda:

https://xeyrulla.com/2018/11/30/səməd-vurgunun-aygun-komik-poemasinin-təhlili-toy-paltarini-soyunmayan-gəlin-və-mugan-səhrasi/

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «BAŞINI DİK TUTDU QƏLƏM…»

RASUL_RZA

Rəsul Rza Səməd Vurğun kimi akademik olmasa da, onun şeirləri Silikon vadisini xatırladır, yəni elmi kəşflərlə, ixtiralarla, səmərələşdirici təkliflərlə doludur.

Rəsul Rzaya qədər heç kimin ağlına gəlməyib ki, qələm başını dik tutanda yazmaz.

“Başını dik tutdu qələm, 
dayandı məğrur. 
Nə bir kəlmə söz düşdü kağıza, 
nə bir cümlə yarandı, 
nə doğdu bir fikir”. 
Bu, şübhəsiz ki, Arximed səviyyəsində kəşfdir. Ancaq Rəsul Rza Arximeddən irəli gedir, yaranmış problemin həllini tapır.

Birdən:

“Ağ kağıza düzüldü kəlmələr. 
Nələr yarandı, nələr”. 
(Nələr yarandığını Rəsul Rzanın başqa şeirlərindən və “Lenin” poemasından bilirik…)

Oxucu az qalır təəccübdən özünü cırsın. Humanist şair Rəsul Rza oxucunu xarakiri törətməyə qoymur, sirri açır:

“Baxdım,

Qələm başını əymişdi…”

(Nəzərinizə çatdırım ki, «baxdım» ayrıca bbir misradı, Rəsul Rza kimi şairlər bu misraya görə bir kilo mal ətinin pulunu alırdılar…)

Bunu oxuyanda istədim ki, uçub gedəm Bakıya, Rəsul Rzanın məzarıına baş çəkim, böyük mütəfəkkir şairin xatirəsinə elə o qələm kimi baş əyim…

Təəssüf ki, getməyə, Qoqolun bir qəhrəmanı demişkən (Mikayıl Rzaquluzadənin tərcüməsində), «mümkünatım» yoxdur…

11.12. 18

Samara

NÜSRƏT KƏSƏMƏNİNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “SƏN DEMƏ TƏZƏDƏN SEVMƏK OLARMIŞ…”

Qocaldıqca adam xarab olur. Yadımdadır, gənclikdə sevgi şeirlərini oxuduqca gözümdən yaş, Rəsul Rza demişkən, “gildir-gildir” axardı. “Deyildim mən sənə mail, sən etdin əqlimi zail” misrasını oxuyan kimi hönkür-hönkür ağlayırdım, çünki öz qəlim də zail olmuşdu.

Əliağa Vahidin qəzəllərini eşidəndə həm ağlayır, həm vahimələnirdim, çünki bilirdim ki, əğyar zalım oğlu yarı hökmən yoldan çıxaracaq.

“Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…”

Vay…

“İndi dincəl, gözəlim, mən də ölüb qurtardım…”

Bu köpəkoğlu əğyar çox kişilərin həyatını məhv edib, indi bilmirəm Azərbaycanda yenə əğyarlar var ya yox…

İndi sevgi şeirlərini oxuyanda nədənsə məni gülmək tutur. Çox adamdan məsləhət istədim, elə mən deyəni dedilər, dedilər qocalmısan, qanın soyuyub…

Ancaq bir nəfər məsləhət gördü ki, Nüsrət Kəsəmənlinin sevgi şeirlərini oxuyum. Dedi ki, bu şeirlər qocanı da cavan elər…

İndi oxuyuram, lənət şeytana, yenə gülmək tutur.

“Sən demə təzədən sevmək olarmış…”

Bunu yaxşı deyib, bu elə mənə aiddir, yəni yaşı keçmiş adamlara.

“Küsüb gözüyaşlı gedən məhəbbət
Peşiman-peşiman dönə bilərmiş…”

Bunu yaxşı başa düşmədim. Yəni yenə qabaq sevdiyin adamı sevəcəksən? Elə isə daha tale hardan gülər? Təzəsi olsa, başqa…

Burda şair haşiyə çıxıb hikmətli sözlər deyir Sədi Şirazi kimi.

Sonuncu şöləsi titrəyən şamdan
Ayrı bir şamı da yandırmaq olur”.
Əslində siqareti belə yandırırlar, bir-birinin oduna. Əlbəttə, şamı da yandırırlar, ancaq sevgi sevənlər yaman siqaret çəkən olurlar. Ayrı şeylər də çəkirlər…

“Köhnə yaraları vaxt, zaman silir”.

Vaxt elə zaman deyil? Yara silinir ya sağalır?

“Hər axşam sapsarı batan günəşi
Hər səhər təzə-tər görməmişikmi?”

Mən qürublara baxmağı çox sevirəm, tam məsuliyyətlə deyə bilirəm ki, günəş batanda qıpqırmızı olur. Buna necə gülməyəsən?

“Çıxarsan qəlbindən ötən sevgini,
Bir gün də tənhalıq sıxacaq səni.
Kiməsə etdiyin yaxşılıq kimi
Məhəbbət qarşına çıxacaq sənin”.

Gəlin bunu təhlil edək. Elə bil orta məktəb şagirdiyik. Oxuyub müzakirə edirik. Yaxşı, qəlbimdən ötən sevgini çıxardım. Sonra məni tənhalıq sıxdı. Səhəri gün mənim gözüm ayrı bir arvada düşəcəksə. Bunun kiməsə etdiyim yaxşılığa nə var? Yəni əslində məsələ sadədir. Doğrudan da insanların qəlb yaraları sağalır, təzədən sevə də bilirlər. Müəllif gücü çatmadığı işə girişib, özünü filosofluğa qoyub bir-birindən cəfəng bənzətmələri ard-arda sadalayır. Ayının min oyunu bir armudun başındadır, müəllif zorla özünü sıxıb bu şeiri canından tər kimi çıxarmalıdır ki, sabah jurnala, radioya aparsın, çünki çörəyi bundan çıxır.

Gah deyir ki:

“Sevgi fürsət deyil quş kimi uça…”

Bir az sonra:
“İlk sevgi yuvadabn uçan quşcuğaz…”

Bizi dolamısan?

“Məcnunun ahıyla uçan məhəbbət
Min hiylə əliylə yerə enməyib…”

Təəccüblüdür, gülməli və ağlamalıdır ki, belə cəfəng və üstəlik estetik baxımdan eybəcər beytlər əzbərlənir, sitatlanır, yayılır… Necə yəni “min hiylə əliylə”? Məcnunun ahından məhəbbət hara uçub?

Nüsrət Kəsəmənli də Səməd Vurğun kimi qazaxlıdır, ona görə əvvəl-axır hökmən dağa çıxmalıdır.

“Məhəbbət zirvədə bəslənən qarmış”.

Qarmış? Niyə məhəbbət qardır? Qarı kim bəsləyir? Niyə duman deyil, yağış deyil, zəlzələ deyil?

Uzun sözün qısası, əvvəl bu şeir məni güldürsə də, axıra getdikcə çox qeyzləndim. Müəllifin başqa şeirlərinə baxdım, yenə güldüm və sakitləşdim.

Onlar barədə ayrıca…

10.12. 2018

 

KOMİK «AYGÜN» POEMASI. “AĞACLAR TƏK MƏNƏ ALIŞIB YALNIZ, MƏNSİZ NƏ YEYƏR, NƏ DƏ SU İÇƏR”.

bağırov_vurğun

 “Keçdilcə baharlar, keçdikcə qışlar” yoldaş Əmirxan bir neçə kəndi “ev-ev tanıdı”.

“Nə xeyirdən qaldı, nə də ki, şərdən”.

Dalı çox maraqlıdır:

“Gecələr demə ki, o yalqız qaldı,

Çalışdı çox zaman kitabxanada…”

Keçən əsrin 50-ci illərində Saatlı kəndlərində zəngin kitabxanalar varmış. Özü ə hamısı gecələr işləyirmiş…

Yoldaş Əmirxan Miçurinin əsərlərini oxuyur, bilmədiklərini kəndlilərdən soruşur.

“Gah əvvəl, gah sonra çıxdı yarışdan”.

Yəni sonuncu?

O, burda başa düşdü ki:

“Hər ürək bir bədən içində yaşar…”

Yəqin Bakıda anatomiya müəllimi zəif olub…

“Hər solan yarpağın, cılız şitilin,

Öyrəndi sirrini, tapdı sehrini…”

Yarpağın qaydası solmaqdır, burda nə sirr?

Hələ də Səməd Vurğun ağac tinginə, qələməsinə “şitil” deyir…

Bunlar xırda şeylərdir. Vacib odur ki, diretor Nemət, “öz toplarından atəş açan”, yoldaş Əmirxanın işini görüb şad olur.

Nemət yoldaş Əmirxanı öz evində saxlayır (indiki şagirdlər çox pozulublar, ürəklərinə ayrı şey gələcək).

Yoldaş Əmirxan “hərcayı düşüncələrdən” ayrılıb ürəyində “arzular bəslədi”.

Yoldaş Əmirxan quşlardan tez oyanıb saldığı bağa baş çəkir.

“Görüncə bir kiçik budağı xəstə

Kəsir cərrah kimi öz əllərilə”.

Bu lap yaxşıdır:

“Bəzən də bir ağac boysuz olanda,
Onun gövdsinə dərmanlar vurur…”

Gözıəl! Bu dərman ağaclardan çox adamlara lazımdır. Görəsən ondan Saatlıda qalıb?

Dalı var hələ:

“O ağac böyüyüb yaşa dolanda,
Sərin kölgəsində məclis də qurur…”

Yəqin toğlunu da həmin ağacdan asıb soyurlar…

Ancaq:

“O hələ zövq alır pul xərcləməkdən”.

Aha!

“Güc ilə çatdırır ayı baş-başa”.

Yəqin ki, başa çatdırır. Baş-başa çatdırmaq necə olar?

Səməd Vurğun yoldaş Əmirxanın bədxərcliyini bağışlayır.

Qoy olsun, dəyməyək daha xətrinə,
Qoy içsin, istəsə hərdən ürəyi…”

Üç il keçir. Sovxoz bağındakı ağaclar “üç cür, beş cür” meyvə yetirirlər.

“Bəzən bir ağacın üstündə gerçək,
Alma da, armud daa, heyva da dəydi…”

Bu necə olur? Bir ağacda? Limçay? Lısenkovçuluq?

Sonra xalq şairi Muğanı tərifləyir:

“Qışda yaşıl olur orda ağaclar…”

Bu hansı Muğandır?  

Muğanda yetişən ilk nübarları,
Yemək də olmayır şirinliyindən…”

“Nübar” “farsca, təhrif olunmuş) elə ilk, yeni bar deyil?

“Bağın meyvələri olduqca dən-dən,

Əmirxan onları vaxtında dərdi”.

Aqronom məhsulu özü yığıb! Ancaq meyvələr necə “dən-dən” olur?

“Ülkərə bir fəsil pay da göndərdi…”

Sovxozun malından? “Fəsil pay” – bunu başa düşmədim…

Şairin təsvir etdiyi bağa xalq “Əmirxan bağı” adı verir. Şairin ürəyi dağa dönür…

(O vaxt bağlara respublika rəhbərlərinin adı verilmirmiş… maraqlıdır…)

“Sevindi dastanın hər bir varağı”…

Buna nə deyəsən?

Yoldaş Əmirxanın istedadı “nağıl kimi düşdü dillərə”.

Əmirxanən bağı böyüyür. Muğanın başqa bağlarına ordan “şitil” aparırlar…

Nə fikirləşirsiniz? Belə getsə, yildaş Əmirxanı böyüdüb Bakıya apararlar.

Aha!

Nazirlikdən məktub:

“Məsul vəzifəyə gələrsinizmi?”

Yoldaş Əmirxan bir neçə gün düşüncələrə dalıb cavab yazır:

“Ayrıla bilmərəm mən öz bağımdan…

Ağaclar bir mənə alışıb yalnız,

Mənsiz nə yem yeyər, nə də su içər…”

Ağacın yem yediyini bilmirdim…

Yoldaş Əmirxan xəstələnib, qızına məktub yazıb. Aygün elə birinci qatarla yola düşür (o vaxt Muğanın harasına qatar gedirmiş?)

Aygünlə Ülkər gəlib çıxırlar “Lenin” sovxozuna. Asfalt yolları piyada gəzdikcə:
“Bura lap şəhərdir, şəhər dedilər…”

Əmirxan isə sovxozdakı müasir xəstəxananın palatasında ağ yataqdadır, ağır xəstədir.

“Elə bil doğrudan ölüm üstədir”.

Azərbaycanlılar adətən “can üstədir” deyirlər, “ölüm üstədir” demirlər…

Yoldaş Əmirxan qalxa bilmir, ancaq Aygünün “can, can” səsini eşidir.

Elə palatada ikən Aygünə teleqram gəlir ki, sən gərək təcili Moskvaya gedəsən. Yəqin Şostakoviçin işi keçmir…

Aygün yoldaş Əmirxanın üzündən öpür və Əmirxan bağından keçib gedir Moskvaya. Şostakoviçi məəttəl qoymaq olmaz.

Ülkər qalır. Bir səhər Əmirxan onu başının üstündə görüb

“Zəif qollarilə basdı bağrına…”

Üç il idi görməmişdi…

Moskva. İttifaqlar Evinin sütunli salonu.

“Hamı bir nəfər tək sakit olmuşdur”.

Aha!

Elyar Aygünün yazdığı mahnını oxuyur.

“Salona səs saldı odlu alqışlar,
Böyük rus qəlbinin məhəbbətilə”.

Rusun da qəlbindən olmaz…

Elyar yenə oxuyur.

“Aygünün başısə buluda dəydi”.

Aha!

Aygünlə Elyar Moskvanı seyrə çıxıblar!

Ey bivəfa arvad!

“Yanır yanaqları yenə lalə tək…”

İllər bir ucdan gedir, bunun yanaqları yanmağında…

Aha! Aygün qızından teleqram alıb: “Atam sağalıb!”

Elyar deyir ki, bilirəm məni sevməyirsiniz.

“Nahaq mən öz eşqimdən vəcdə gəlirəm…”

Rəhmətlik oğlu, əlbəttə, nahaq. Vəcddən nə çıxar. Get özünə tay tap…

Aygün deyir ki, otuz yaşı var… Ancaq Səməd Vurğun o qədər il saymışdı ki, gərək ən azı qırx yaşı olaydı…

Elyar Aygünün əlindən öpür. Səməd Vurğun oxucunu xəbərdar edir ki, ürəyinə ayrı şey gəlməsin.

“Ancaq o mehriban busənin odu

Əlin dərisindən keçmədi qana”.

Lənət şərə! Şübhədən çıxdıq! Qeyrətli arvaddır…

 

 (ardı var)

Məqalənin tam mətni burda:

https://xeyrulla.com/2018/11/30/səməd-vurgunun-aygun-komik-poemasinin-təhlili-toy-paltarini-soyunmayan-gəlin-və-mugan-səhrasi/

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “MEŞƏDƏN AYRILIB BİLDİR, YAŞ AXIDIR GİLDİR-GİLDİR…”

RASUL_RZA

Rəsul Rzanın şeirlərinin altında tarixlərə baxırsan, gülmək tutur. 1960-cı illərin əvvəllərində, canının sulu vaxtı, Rəsul Rza dünyanın çoxlu ölkəsində səfərlərdə olub. 60-cı illərin əvvəllərində SSrİ-də vəziyyət yaxşı deyildi. Əlbəttə, vəziyyəti yaxşı olanlar da vardı, ancaq xalq dediyimiz çoxluq əziyyət çəkirdi, ölkədə çörək qıtlığı yaranmışdı, kəndlərdə adabaşına un satırdılar, şəhərlərdə çörək növbəsində adamlar bir-birinin başını yarırdılar…

Qabaqcıl sovet şairləri isə, o cümlədən Rəsul Rza dünyanı ölkə-ölkə gəzir, yoldaş Xruşşovu rəhbərliyi ilə sovet xalqının qazandığı nailiyyətlərdən danışırdılar. Əlbəttə, bu səfərlərə böyük pullar gedirdi və bu pullar sovet adamlarının boğazından kəsilirdi… Çox gülməlidir…

Ola bilsin ki, baqşa şairlər bu səfərlərdə kef çəkiblər, hətta bəlkə, ayıb olmasın, arvadbazlıq da ediblər. O ki qaldı bizim Rısul Rzaya, o, xarici ölkələrdə bir qram kef çəkməyib ancaq xiffət eləyib.

Götürək Bali səfərini. Dünya şöhrətli kurort. Ürəyində deyirsən, ay kişi, gəlib çıxmısan bura, kef elə, doyunca çim, quma uzan, özünü günə ver, xanımlara bax… Yox, Rəsul Rzanın fikri qalıb Azərbaycanda. Buranın suyu ürəyinə yatmır. Çünki duzunda

“Xəzərin şirinliyi yoxdur!”

Gərək gələndə bir çəllək Xəzər suyu götürəydi…

“Eh…

Burnumun ucu göynəyir

Bakı üçün,

 onsuz da…”

A kişi, yadından çıxar getsin Bakını, Bakıda indi çörək növbəsindən başqa nə var ki…

Onu deyim ki, bircə bu “Eh” misrası üçün Rəsul Rza ən azı iki manat qonorar alıb yəqin. Bir kisə çörəyin puludur…

Ancaq Rəsul Rzaya, etalon vətən sevgili insana bunu demək olardımı…
1961-ci ildə Rəsul Rza Ranqunda olub. Ranqun indi Yanqon adlanır, o vaxt indi Myanma adlanan Birmanın paytaxtı olub. Maraqlı şəhərdir. Birma Oruelə ümumdünya şöhrətli əsərlərin süjetini verib. Ancaq Rəsul Rzanın sinəsində çırpınan ingilis ürəyi deyil, azərbaycanlı ürəyidir. Bu ürək qəm dünyasıdır, dünyanın qəmini çəkir bu ürək. Bu ürək necə sevinsin ki, nadir ağ fili qəfəsə salıblar!

“Adama elə baxr ki,

Deyərsən indi
Dil açıb danışacaq”.

İndi hansı oxucu deyə bilər ki, bu filin qəfəsə haçan salıblar. Üç il qabaq? Beş il? On beş il?

Yox!

Bildir! Bəli, bildir!

Soruşursunuz niyə bildir? Rəsul Rza bunu hardan bildi? Qəfəsə yazılmışdı?

Yox, ona görə bildir ki, qafiyəsi düz gəlir!

“Gözündən yaş axır gildir-gildir…”

Düzü, heç bilmirəm ki, “gildir-gildir” nədir, ancaq bunu oxuyanda o qədər güldüm ki, gözümdə yaş sel kimi axdı. Bəlkə də gildir-gildir axdı, kim bilir…

A kişi, sənin fillə nə işin var. Cəhənnəmə salıblar qəfəsə, gora salıblar…

Başa düşürəm ki, Azərbaycan kimi azad ölkədən gedən adam qəfəsdə fil görəndə darıxar. Ancaq bu qədər də yox də…

Rəsul Rza belə Rəsul rza olub… Kövrək… Gildir-gildir…

10.12. 2018

Samara

 

 

 

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “YAĞIŞ”

RASUL_RZA

Günlərin bir günü, dəqiq desək, 1961-ci ildə  Rəsul Rza gedir İndoneziyaya. Görünür, o vaxt indoneziyalılar Rəsul Rzanın yaradıcılığını, xüsusən «Lenin» poemasını o qədər seviblər ki, bu dahi insanın özünü görmək istəyiblər. Rəsul Rza Cakarta şəhərində indoneziyalılarla səmimi görüşlər keçirib, Sovet Azərbaycanındakı coşqun inkişafdan danışıb və elə şəhər meydanında başlayıb onlara “Lenin” poemasını oxumağa. Poemanın yarısına çatmamış yağış başlayıb. İndoneziya yağışı da Azərbaycan yağışı deyil, elə yağır ki, elə bil Azərbaycan polisi mitinqçiləri şlanqla sulayır. Rəsul Rza məcbur olub “Lenin” poemasının ifasını saxlayır, indoneziyalılardan üzr istəyib qayıdır mehmanxanaya. Oturur pəncərənin qabağında, yağışa baxıb ilhamlanır və elə “Yağış” adlı bir şeir yazır.

“Neçə gündür yağış yağır, 
Necə yağır, necə yağır”.
Birinci misra insanı ağladırsa, ikinci misra güldürür. Əslində ikinci misranı bir neçə dəfə dalbadal oxusan, o da ağlamalı olar. “Necə yağır, necə yağır…” Elə bili bizim arvadla sinə vurub ağlaşırlar…

Sonrası çox maraqlıdır. Xüsusən forması. Yəqin burda Rəsul Rza İndoneziya poeziyasının texnikasından faydalanıb:

Səhər yağır. 
Axşam yağır. 
Gündüz yağır. 
Gecə yağır. 
Bir şey qalmadı ki? Məsələn, axşamçağı. Görünür, İndoneziyada axşamçağı olmur. Elə birdən axşam düşür…

Oxucunu maraqlandıran odur ki, böyük şairimiz bu şeiri necə bitirəcək. Bilirik ki, axırda “yağır” sözü olacaq. Rədif isə “gecə” sözünə qafiyə olmalıdır.

Gəlin axtaraq: gecə, becə, keçə, cücə…

Alınmır: beçə necə yağar, cücə necə yağar?

Bizim kimi adi və həqir adamlarla dahi şairlərin fərqi odur ki, onlar həmişə yeganə mümkün və zəruri sözü tapıb yerinə qoyurlar.

“O yanda səhralar yanır,
Burda yağış heçə yağır…”

Heçə!

Yoldaşlar, gözümüzün qabağında Rəsul Rza iki misra ilə ümumdünya miqyaslı faciə yaratdı. Səhralar yanır! O yanda! Burda yağış heçə yağır!

Heçə yağır…

Biabırçılıq…

O günlərdən altmış ilə yaxın vaxt keçib. O vaxtdan görün səhralar nə qədər yanıb, nə qədər yağış heçə yağır…

Burda, əlbəttə, ölçü götürmək lazımdır. Bəlkə Kəmaləddin Heydərov yaranmış bu dözülməz halı düzəldə bilə.

Düzəltməsə də, bu gözəl şeirə bir qəşəng mahnı yazar, AzTV iilə oxuyarlar, dünya ictimaiyyətinə çatar.

Deyilənlərə görə, İndoneziyada Az TV ən çox sevilən kanaldır…

07.12. 2018

Samara

RƏSUL RAZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “OLUM YA ÖLÜM”

RASUL_RZA

Azərbaycan ədəbiyyatında yaxşı satirik, yumoristik, yəni oxuyanda, eşidəndə adamı ürəkdən güldürən əsərlər yox kimidir. Cəlil Məmmmədquluzadə, əlbəttə, milli dühadır, özü də yeganə dühadır. Ondan sonra kim gülməli yaza bilib? Sabit Rəhman? “Toy”da, əlbətə, maraqlı səhnələr var, gülməli replikalar da çoxdur. Başqa komediyaları məişət lağlağıları səviyyəsindədir. Yəni Azərbaycan komediyalarına baxanda adamı gülmək yox, acıq tutur. İstəyirsən aktyorları yıxasan yerə, Məşədi İbad demişkən, ağzına-ağzına vurasan…

Ədəbiyyatımızda gülüş axtaran adam gərək şeir oxuya, poema oxuya. Azərbaycanın adlı-sanlı, Lenin ordenli, Stalin mükafatlı şairlərinin ciddi sayılan əsərləri əslində satiradır, yumordur, daha doğrusu, məzhəkədir. Sovet vaxtı onlar əz əsərlərini ciddi qələmə veriblər ki, hökumət ilişməsin. Həm də satira və yomora Lenin ordeni və Stallin mükafatı vermirdilər.

Mən Rəsul Rzanın şeirlərinə baxıram, gülməkdən özümü saxlaya bilmirəm, hərçənd gülmək mənim heç harama yaraşmır. Bir də ki, birdən rus polisi gəlib soruşa ki, nəyə gülürsən, nə cavab verərəm? Rəsul Rzanın şeirlərini göstərsəm, eə biəcək ki, mən onu dolayıram, çünki bu rus polisi tatarski ne ponimat. Deyəcək ki, yox, sən Putinə gülürsən. Düş qabağıma…

Ona görə də astadan gülürəm, ağzımı dəsmalla tuturam…

İndi Rəsul Rzanın gülməli şeirlərindən biri. Adı “Olum ya ölüm” dür. “Ölüm” sözü qorxutmasın, ölüm-zad yoxdur, hamısı gülümdür. Yəni gülmək…

Bəli, günlərin bir günü Rəsul Rza gözlərini qapayır. “Söndürdün son ulduzu”. (Əslində iki ulduzu söndürüb, çünki göz iki dənədir, Rəsul Rza gülmək üçün belə yazır). Gözlərini qapayan kimi qulağına səs gəlir. Bakıda gözlərini qapayanda qulağa hansı səs gələ bilər. Məsələn, mənim qulağıma “Marojna! Marojna!” səsi gəlib. Ancaq mən adi bir insanam, Rəsul Rza isə Stalin mükafatlı, Lenin ordenli şairdir, onun qılağı “Marojna” kimi küçə sözlərini götürməz. Rəsul Rzanın qulağına Hamletin səsi gəlir. Hamlet də “Çahargah təsnifi” oxumayacaq ki. Hamletin öz repertuarı var. “Olum ya ölüm!” Rəsul Rza istəyir yaxınlaşa Haletə və deyə ki, bala, atanə öldürən elə sənin öz əmindir. (Rəsul Rza bunu gülmək üçün yazır, çünki Hamlet “Olum ya ölüm” monoloqunu deyəndə əmisinin qatil olduğunu çoxdan bilirdi, birinci pərdədən).

Ancaq Rəsul müəllim yerindən dura bilmir, “ayaqlarından qurğuşun asılır”. (Qulaqlara yox, ayaqlarA qurğuşun!). Şair neyləsin? Məcbur olub gözlərini açır. Gözlərini açandan sonra istəyir Hamleti də, Laerti də çağıra və deyə: “Balalarım! Atın ədavəti, kini!”

Bax, burda düyün, kolliziya, intriqa yaranır. Boynuma alım ki, özüm də dəqiq bilmirəm nə yaranır, çünki nəzəri biLiyim yoxdur. Bəlkə də Hiçkok saspensi yaranır, nəfəsini saxlayıb ürəyin çırpına- çırpına gözləyirsən ki, Rəsul Rza “balaları”na nə deyəcək. Onun nə güclü arqumenti var ki, Hamletlə Laerti qanlı əlbəyaxadan çəkindirsin?

Aha!

“Xəbəriniz varmı,
Dünən dağ kəndlərində,

Dolu vurub əkini!”

Ağlınıza gələrdimi? Heç Şekspirin ağlına gəlməyib! Şekspirin ağlına belə şey gəlsəydi,  “Hamleti”  uzağı ikinci pərdədə bitirərdi.

Ay dad-bidad, nə “olum, nə ölüm”, əkini dolu vurub!

Sözün düzün, bu sonluğun hikmətini dərindən başa düşmədim, ancaq çox güldüm. Bəlkə gülməkdən partlardım, yaxşı ki, yenə rus polisi yadıma düşdü, özümü bir təhər saxladım…

Çünki rus polisi Azərbaycan polisi kimi savadlı deyil, əkini bəlkə də ona başa salmaq olar, dolunu da başa düşür, ancaq Hamleti, Laerti başa düşməz…

Vallah, rus polisi görən kimi məni gülmək tutur. Burda da heç ayrı polis yoxdur, polislər hamısı rusdur…

06.12. 2018

Samara