HERMAN HESSE. KİTABLAR

Bütün dünyadakı bütün kitablar,

Xoşbəxtlik, əlbəttə, gətirməz sənə.

Ancaq sənə onlar elə sirr açar,
Yol tapa bilərsən özün özünə.

—

Sənə gərək olan hər şeyi burda

Taparsan: Günəşi, Ulduzu, Ayı.

Çarpışırdın işıq axtarışında,

Öz içində imiş demə mənbəyi.

—

Kitablar illərlə ələk-vələkdi,

Hikmət təşnəsindən sənin əlində.

Hikmət hər vərəqdən nur saçır indi,
Çünki özünündür, öz içindədir.

aprel 1918

almancadan tərcümə

12-13.10. 2021, Samara

Bücher

Alle Bücher dieser Welt
Bringen dir kein Glück,
Doch sie weisen dich geheim
In dich selbst zurück.

Dort ist alles, was du brauchst,
Sonne, Stern und Mond,
Denn das Licht, danach du frugst,
In dir selber wohnt.

Weisheit, die du lang gesucht
In den Bücherein,
Leuchtet jetzt aus jedem Blatt –
Denn nun ist sie dein.

April 1918 

HERMAN HESSE. RƏNGLƏRİN SEHRİ

Tanrının nəfəsi hopub aləmə,
Yuxarıda Səma, Səmadır altda.

Bir deyil, min deyil işıqda nəğmə,
Rənglər dünyasında Tanrını axtar.
—

Hər an təzələnmə, dəyişmə hər an,
Ağ qaraya dönər, isti soyuyar.

Həmişə xaotik bu sayrışmadan,
Bir göy qurşağının yaranmağı var.

—

Məşəqqət nəşəyə min dəfələrlə,
Qəlbdə ömür boyu belə dönəcək.
Tanrı işığının qüdrəti ilə —          

Şərəfləndiririk onu Günəş tək.

1918

almancadan tərcümə

12.10. 2021, Samara

MAGIE DER FARBEN       

Gottes Atem hin und wider,                     

Himmel oben, Himmel unten,                      

Licht singt tausendfache Lieder,               

Gott wird Welt im farbig Bunten. Читать далее →

VİKTOR HÜQO. SABAH, DAN SÖKÜLƏNDƏ…

SABAH, DAN SÖKÜLƏNDƏ...[i]

Düşəcəyəm mən yola sabah söküləndə dan,

Necə gözlədiyini yaxşı bilirəm axı.
Özüm də üzülürəm sənin ayrılığından,
Meşə keçib gedərəm, gedərəm aşıb dağı.

—

Həndəvəri görmərəm, heç nə də eşitmərəm,

Gedərəm, qapılraraq  hüznlü fikirlərə,

Tənha, beli bükülü, qolları qoynunda həm,

Gedərəm qəm içində, günüm gecə tək keçər.

—

Nə baxaram Alförə tələsən yelkənlərə,

Qürubun qızılını nə də görər gözlərim.

Çatan kimi qəbrinin önündə diz çökərəm,
Meşə çiçəklərini daşın üstə düzərəm.

1847

fransızcadan tərcümə

06-07.10. 2021, Samara

Victor Hugo (1802–1885): Demain, dès l’Aube

Demain, dès l’aube, à l’heure où blanchit la campagne,
Je partirai. Vois–tu, je sais que tu m’attends.
J’irai par la forêt, j’irai par la montagne.
Je ne puis demeurer loin de toi plus longtemps. Читать далее →

PYER RONSAR: «ŞİRİN GƏNCLİYİMİ QOYDUM ARXADA…»

(1524-1585)

Şirin gəncliyimi qoydum arxada,

Yox əvvəlki qüvvə canımda daha.

Dişlərim qaradır, saçlarım ağdır,
Əsəblər pozulub, üşüyür bədən,
Çünki damarlarda düşünürəm mən,
Qan yox, qırmızı su dolanıb axır.

—

Əlvida, rübabım! Sizə əlvida,
Gözəllər, sizdəydi həyatın dadı.

Duyuram, tezliklə sonum çatacaq.

Gəcliyin nə qədər həzzi var idi!
Qocalıq yaşına qalanı indi,

Şərabdır, yataqdır, bir də ki, ocaq.

—

Qocalıq gün deyil; sınaqdır ağır,
Yaş üstə yaş gəlir, azar da artır.

Qayğı həmlələri bir an kəsilmir.
Fərq eləməz gedəm, ya da dayanam,

Həmişə arxaya gərək boylanam,
Ölümüm dalımca gəlir elə bil.

—

Bilirəm, elə bir mənzilə hölmən,
Məni aparacaq o çox çəkmədən,
Orda Pluton ya ayrı bir nəfər,
Qapını hamının üzünə açır,
İçəri asanca hər gələn keçir,
Ancaq qayıdan yox indiyə qədər.

Fransızcadan tərcümə

04-05.10. 2021, Samara

Pierre de Ronsard

Ma douce jouvance est passée,
Ma premiere force est cassée,
J’ai la dent noire, et le chef blanc,
Mes nerfs sont dissous, et mes venes,
Tant j’ai le cors froid, ne sont plenes
Que d’une eau rousse, en lieu de sang. Читать далее →

POL VERLEN. POEZİYA SƏNƏTİ

Hər şeydən musiqi öncə bu işdə,

Üstün tut həmişə nə tay deyilsə.

Havada nə tamam itib gedirsə,
Surəti görünmür, yox çəkisi də.

—

Sözün aldatmasın gözəl gəlişi,
Bir az ikrahla bax, seçsən hansını,

Daha çox sevilir bayağı mahnı,
Onda dəqiqliklə güman qarışıb.

—

Can alan gözlərdir duvaq dalından,,

Ilğımdır, gün yeri yandıran zaman.

Payızda səpilib göyə, sayrışan,
Ulduz işığıdır maviyə çalan.

—

Yalnız çalarların məziyyəti var,

Rəngi qoy qırağa, çaları saxla!

Arzuya calanar arzu çalarla,
Qamışı tütəyə çevirər çalar!

—

Uzaq ol ölümcül atmacalardan,
Eyhamdan, məkrli gülüşdən uzaq.

Bütün bu mataha hopub sarımsaq,

Rədd elə, Səmanı nə var ağladan,

—

Yapış, bəlağətin boynunu sındır!
Qanın soyumamış pis olmaz hələ,
Ağıl da verəsən qafiyələrə.

Verməsən, çox hoqqa çıxarar andır.

—

Bəllimi onlarda olan fəsadlar?

Hansı başıxarab ya da karqulaq,
Əlində düzəlib ucuz bu şaxşax,
Səsində nə ahəng, nə incəlik var?

—

Musiqi öncədir, həm də zəruri!

Yazdığın qoy olsun qanadlı bir şey,
Şığısın, qəlbindən qoparaq şeir,

Başqa sevgilərə, göylərə sarı.

—

Dolaşsın şeirin harda azaddır,

Sərt səhər yeliylə sığallanaraq,

Nanədən, zirədən xumarlanaraq.

Qalan başqa nə var — ədəbiyyatdır…

1874

Fransızcadan tərcümə

01-03.10. 2021, Samara

Paul VERLAINE
1844 — 1896

Art poétique

De la musique avant toute chose,
Et pour cela préfère l’Impair
Plus vague et plus soluble dans l’air,
Sans rien en lui qui pèse ou qui pose.

Читать далее →

HERMAN HESSE. KƏPƏNƏK QƏDƏHDƏ

Qədəhimdə şəraba uçub endi kəpənək,
Şirin məhvinə doğru gedir xumarlanaraq.

Ümmanda çırpınsa da, ölmək istətyir ancaq,
Onu xilas edirəm, barmağımla çəkərək.
—

Ürəyim xumarlanır gözlərində bax elə,
Nəfis eşq şərabında batıb getməyə şaddır.
Cazibənlə məst olub, indi ölməyə hazır,

Köməyinə yetməsən əlinin bir himiylə.

1919

almancadan tərcümə

01.10. 2021, Samara
Falter im Wein

In meinen Becher mit Wein ist ein Falter geflogen,

Trunken ergibt er sich seinem suessen Verderben,

Rudert erlahmend im Nass und ist willig zu sterben,

Endlich hat ihn mein Finger herausgezogen.

Читать далее →

Запись опубликована 01.10.2021, в ALMAN.

ANIM GÜNÜ

Bu gün vətənimdə yaxşı hava var,
Xəstəyə dərmandır, hava deyil ki.

Belədə keçmişi insan unudar,
Gələcək günlərdir arzusu, fikri.

—

Daha şirə tutub bütün meyvələr,

Günəş kefə işlər, kef verər  indi,
Doğumu möhtəşəm, batımı gözəl,
Şöləsi yandırmır, məzələndirir.

—

Soydaşım, yenə də gözlərin xumar,
Fikrini gələcək aparıb yenə.

Ancaq gələcəyin gələcəyi var,
Sonrasa…Aydındır sonrası sənə…

—

Qıfıl deşiyindən necə baxarlar,
Gözünü eləcə keçmişə zillə.

Baxdığın zamanda çoxlu ölüm var,
Sənin öz ölümün orda yox hələ.

—

Soydaşm… Ağalar, gözəl xanımlar!

Hava nə gözəldir, eyvana çıxın!

Ölkədə kütləvi bu gün anım var,
Çevrilib bir illik keçmişə baxın.

—

Orda ölümü var bir neçə minin,

Heç biri sizinki, mənimki deyil.

Getdilər, öldülər vətən naminə,

Siz də yayındınız, mən də keçən il.

—

Gedənlər, ölənlər özgələr idi,
Yayınıb sağ qaldıq, müzəffərik  biz,
Qaldırıb bayrağı yellədin indi,
Özünüz yellənin, utanmayın siz.

—

Soydaşım! Ağalar, gözəl xanımlar!

Yəqin ki, fikriniz gələcəkdədir.

Ancaq gələcəyin gələcəyi var,
Canı bilirsinz sözümün nədir…

27.09. 2021, Samara

HERMAN HESSE. QƏRAR

Daha mən bu toranda dolaşmaq istəmirəm,
Burda cavab tapmıram bircə suala da mən.
İstəyirəm, nəhayət, çıxıb gedəm bu yerdən,

Tərk edəm bu dəhşəti və rahat nəfəs dərəm.

—

Girib-çıxmaq olubdur günlərlə mənim peşəm.

Ev axtarıb dolaşıq bir dəhlizdə azmışam,

İşıq axtaran zaman zülmətə göz açmışam.

Qaranlıq bir otaqda dustaq uşaq kimiyəm.

—

Uzaq bir parıltını mən elə bil görürəm,
Qaranlıqlar yarılır, göz önümdə işıq var.
Qorxularım yoxalır, torpaq məni aparar,

İşığa yetişərəm, ona qovuşaram həm.

1903
almancadan tərcümə

21-24.09.2021, Samara

Entschluss 

Ich will nicht laenger in dem Dunkel tasten,

das meinen Fragen keine Antwort hat;

Ich will mich endlich still von dieser Statt

des Grauens trennen und auch einmal rasten.

Читать далее →

Klassik rus şairlərinin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilib


XIX-XX əsrlərdə yaşamış rus şairlərinin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilib.

Yeniavaz.com xəbər verir ki, kitabın müəllifi şair Xeyrulla Xəyaldır. O, 1983-2020-ci illər ərzində etdiyi tərcümələri «XIX – XX əsr rus poeziyası Xeyrulla Xəyalın tərcümələrində» adlı kitabda toplayıb. Kitab 400 səhifədən ibarətdir. Tərcümə edilmiş şeirlərin çap edilməsi üçün samaralı sahibkar Kənan İsayev maliyyə dəstəyi göstərib. Bu ilin avqustunda çapdan çıxan kitab Kənan İsayevin mərhum qardaşı Baynurun xatirəsinə həsr edilib. Kitabda Baynur İsayev haqqında Şirvan Kərimovun xatirə yazısı da yer alıb.
Qeyd edək ki, kitaba təxminən 250 şeir salınıb. Bu şeirlər fasilələrlə 40 ilə yaxın vaxtda Azərbaycan dilinə tərcümə olunub.

https://www.yeniavaz.com/az/news/178328/klassik-rus-sairlerinin-seirleri-azerbaycan-diline-tercume-edilib

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

В Баку вышла в свет книга «Русская поэзия XIX-XX веков в переводах Хейруллы Хаяла», собравшая в себе переводы на азербайджанский язык избранных произведений выдающихся представителей русской поэзии классической и современной русской поэзии, передает VEDOMOSTI.Az.

Автором переводов является филолог, поэт, член Союза журналистов России Хейрулла Хаял, посвятивший этому 40 лет своей плодотворной деятельности.

Эта уникальная в своем роде антология русской классики на азербайджанском языке включает произведения именитой плеяды русской поэзии.

Переводы, включенные в этот сборник, выполнены в течение почти сорока лет. Они не только издаются отдельной книгой впервые, но практически публикуются впервые тоже.

Среди авторов, чьи произведения вошли в книгу, кроме классиков, представителей «золотого» и «серебряного» веков русской поэзии, есть поэты, в Азербайджане мало известные или вовсе не известные. Но перу каждому из них принадлежат немало стихотворений, по качеству не уступающих лучшим образцам русской поэзии.

К счастью, есть и живые классики – глубокий старик, но все еще издающий замечательные стихи Александр Кушнер и этнический бурят, талантливейший русский поэт Амарсана Улзытуев, хорошо известный далеко за пределами России. Самый молодой с списке авторов – Борис Рыжий, прекрасный поэт, к сожалению, доброволно ушедший из жизни в возрасте двадцати семи лет. Азербайджаский читатель, который читает русскую литературу в ахербайджанских переводах, имеет возможность вкратце ознакомиться с творчеством поэта с уникальной твоорческой манерой и языком Нины Искренко, которую

Евгений Бунимович называл «самым талантливым поэтом своего поколения».

Стихотворения классиков первого ряда, в первую очередь Пушкина и Лермонтова, в Азербайджане переводились и издавались даже собрания сочинений. Но они часто делались в спешке, к юбилейным датам, например к столетию смерти Пушкина, переводились, говоря советским хозяйственным языком, «бригадным подрядом». Поэтому болшинство из этих переводов малохудожественны, выполнены топорно. Не случайно, что единственным стихотворением величайшего русского поэта Пушкина, которое стало «азербайджанским», остается «Кавказ», выполненное более ста лет назад Аббасом Саххатом.

Но устаревают и хорошие переводы. Устарел даже «Кавказ», несмотря на все свои достоинства. Часть лексики этого перевода сегодняшний читеталь может понять только с помощью словарей. Аббас Саххат, один из наших лучших соплемеников, не сохранил пушкинскую строфу «Кавказа», разрушена схема рифмовки.  Поэтому самые лучшие образцы русской лирики должны переводиться всегда, как это происходит, например, с Шекспиром или Бодлером в России.

По мнению Хейруллы Хаяла, искуссктво перевода ближе к исполнительскому мастерству, чем к оригинальному творчеству. Переводчик должен переводить художественный текст так, как пианист исполняет Бетховена, Моцарта, Шуберта или Рахманинова. Для него каждое слово оригинала можно сравнить нотой в партитуре. Нельзя ее не исполнять или заменить чем-то другим. Это, конечно, в идеале. Если у музыки язык интернациональный, то язык литературы национален. Слово в слово переводить не получается или не всегда это возможно.

Тем не менее Хейрулла Хаял считает недопустимым фантазировать, дописывать или даже «улучшать». Он считает, что переводить стихотворение надо так, как переводится история болезни или законы. Что касается художественности, это уже полностью зависит от таланта и уровня мастерства. Ведь буквльно исполняя Моцарта или Шопена, хорошему пианисту удается передать слушателю и свой почерк, манеру. Иначе знатоки музыки не могли бы отличить Рихтера от Гилельса.  И нельзя европейского поэта, а русский поэт и есть поэт европейский, переводить лексикой, интонацией, метафорами ашугских стихов. Нельзя своеобразный, органически связанный с особенностями поэтического мышления синтаксис русского стиха упрощать. Надо соответствовать оригиналу, надо вступать в схватку с собственнным языком и тогда он обязательно сотворит желаемое. Переводя русских, европейских поэтов, сохраняя структуру их строений, синтаксис, мы расширяем возможности своего родного языка.

Переводчик вот уже сорок лет живет в России, родной язык слышит не так часто, постоянно находясь в среде русской речи – письменной, устной. Тем не менее то, что он усвоил с молоком матери и чтением Физули, Вагифа, Сабира, Мамедкулизаде, до сих пор питает его. Родной язык, который все годы жизни в России неизменно оставался родным, постепенно стал еще Родиной. Думается, переводы выдающихся образцов русской лирики для Родины будут не лишними.

Издателем книги является наш соотечественник – самарский предприниматель, активист азербайджанской общины Самарской области Кянан Исаев.

Выход в свет данной книги имеет свою самобытную историю. Дело в том, что летом 2020 года в возрасте 50 лет от тяжелой болезни скончался известный самарский бизнесмен, член Правления Лиги азербайджанцев Самарской области, уроженец Шамкирского района Азербайджана Байнур Нуру оглы Исаев – один из активистов местной азербайджанской общины, оказывавший серьезную финансовую помощь и принимавший активное участие в многочисленных мероприятиях, проводимых в крупнейших концертных залах областного центра в том числе и с участием приглашенных из Азербайджана мастеров искусств.

Байнур Исаев получил как среднее, так и высшее образование на русском языке. Прожив большую часть жизни в России, он прекрасно говорил и на родном языке, был истинным ценителем русской и азербайджанской литературы, слушал азербайджанскую музыку. Когда он узнал, что наш соотечественник, журналист Хейрулла Хаял занимается художественным переводом, он несколько раз выражал готовность издать его книгу за свой счет, но автор согласия своего не давал.

После смерти Байнура Исаева, его брат Кенан Исаев, изъявив желание претворить в жизнь просьбу покойного брата о книге, обратился к Хейрулле Хаялу и получил согласие, что послужило прекрасным поводом увековечить память о Байнуре Нуру оглы Исаеве и сделать тем самым прекрасный подарок любителям поэзии.

ALEKSANDR PUŞKIN

QAFQAZ

Qafqaz altımda, təkəm zirvədə mən,

Durmuşam sıldırım üstündə, qardan aləm ağ.

Süzür boyum bərabərində, qanad saxlayaraq.

Şığıyıb qartal üzaqlardakı yüksəklikdən.

Görürəm mən axınların necə yarandığını,
İlkin uçqunların heybətli yuvarlandığını.

—

Gedir nizamla buludlar altda,

Şəlalələr yararaq onları hay-küy qoparar.

Altdasa silsilədir zorba və çılpaq qayalar.

Cılız mamır cücərir altda, kol bitir orda.

Ordan o yanda ağaclar və kölgəliklər var,

Orda quşlar civildəşər, marallar orda qaçar.

—

Orda, dağlarda yuva bağlayır insanlar da,

Sürü gəzib dolaşır otlu sıldırımlarla.

Enib çoban da qəşəng vadiyə yorğunluq alar.
Şütüyər kölgəli sahillə Araqvi orada.

Və sığıncaq tapır zavallı süvari dərədə,

Orda divanə sevinclə qabarır Terek də.

—

Oynaşır, hayqırır, pələng balası,
Dəmir qəfəsdə görüb yem gətirirlər elə bil.

Çırpılır sahilə, qeyzində yox, əlbəttə, xeyir.

Qayalıq sahili ac dalğalar yalar, əfsus!

Nə yem tapar bu vuruşla, nə də təsəlli tapar,
Onu möhkəm sıxan heybətli qayalıqlar var.

1829

Ruscadan tərcümə

10.11.17

Aleksandr Puşkin

       QURANA BƏNZƏTMƏLƏR

V

            Земля неподвижна, неба своды…

Yer hərəkətsizdir: sənsən, Yaradan,

Saxlayan bu göyün qübbələrini.

Sənsiz yerə, suya yıxılardılar,

Bizi əzərdilər qüvvələriylə.

—

Günəşi yandırdın kainatda sən,

Həm yeri, həm göyü işıqlandırır.

O, zeytun yağına sanki çəkilən,

Büllur çilçıraqda yanan kətandır.

—

Tanrıya əyilin, qüdrət ondadır

Bürküdə  sərin yel əsdirə bilir

Odur buludlarla göyü dolduran

Yeri ağaclarla kölgələndirən.

—

Bağışlayandır o, Məhəmmədə həm

Nur dolu Quranı göndərən odur.

İşığa aparan yola qoy qədəm,

Dumanı gözündən uzağa qovdur.

1824

tərc.: 15.02.2014

MIXAIL LERMONTOV

ÇIXIRAM TƏK YOLA…

Çıxıram tək yola, çınqıllı bu yol,

Ağ dumanlar arasından qızarar.

Gecə sakit. Eşidir Tanrını çöl,

Danışır bir-biriylə ulduzlar.

—

Nə gözəl təntənə var göylərdə!

Yer yatır mavi örtük altında.

Nədir bu iztirab, bu ağrı nədir,

Ümidim varmı? Peşmanammı ya da?

—

Yox həyatdan daha bir gözlədiyim,

Olub –keçənlərə peşman deyiləm.

Dinclik, azadlıqdır izlədiyim,

Yatam, nə varsa yaddaşımda, siləm.

—

Əbədi həm soyuq məzar yuxusu,

Deyil, əlbəttə, mənim istədiyim.

Nəfəsdən itməsin həyat qoxusu,

Sinəm nəfəslə titrəsin yenə də.

—

Ruha çəksin gecə-gündüz məlhəm,

Dinsin eşq nəğməsi şirin, şaqraq.

Və bir əsmər palıd da üstümə həm,

Kölgə salsın həzin şırıldayaraq.

 1841

tərcümə: 26.03.2013

MIXAIL LERMONTOV

HƏM SIXINTI, HƏM KƏDƏR

Həm sıxıntı, həm kədər, kimsə yox əl verməyə

Təlatümlər qəlbinə dolan dəqiqələrdə.

Arzular… əbəs yerə hey arzula – xeyri nə?

Ən gözəl illərisə ömrünün keçib gedər.

Читать далее →