“DONDURMA” ƏHMƏDİN KƏNDƏ GƏLMƏYİ

Апр17

   Ərəbqardaşbəyli, 1960-cı illər

 

Günəş dayananda damların üstdə,
Torpaq yandıranda yalın ayağı,
Milçək də, arı da zalım istidən,
Gizlənib yarımcan dincələn çağı;

 

 

Pambıq alağından nahara gəlib,
Arvadlar kölgəyə sərilən zaman,

Pambıq arxındaca çimib dincəlib,
Duru doğramacdan qarnı curlayan

 

 

Uşaqlar əsnəyib yubadanda vaxt,

Uzaqdan tanış səs gəlirdi birdən.
Diksinib dururdu onda hər arvad,

Uşaqlarsa qulaq şəkləyirdilər.

 

 

Yaşıl köhnə moped, dalında sandıq,
İndicə Salyandan bəlkə çıxardı,

Ancaq xəbərdardı hər uşaq artıq,

Hər uşaq qulağı burda radardı.

 

 

“Məmə, Əhməd gəlir, morojnı Əhməd!”
Uşaqlar həyətdə qışqırırdılar.

“Sağ gəlib çıxmasın, Əhmədə lənət!

Marojna almağa mənim pulum var?”

 

 

Sürtərdi özünü kimsə torpağa,
Özündən gedən də olurdu bəzən.

Ana kötəkləyər, sonra qarğıyar:

“Bala, qan qusasan, ugid öləsən!”

 

 

Get-gedə artırdı səsi mopedin,
Qarı düşmən indi yaxındı kəndə.

Duyurdu hər uşaq cani Əhmədin,

Sərin hənirini həndəvərində.

 

 

Teymurləng elə bil girirdi kəndə,
Buluda qalxırdı dalınca torpaq,

Qaçırdı önünə qan-tər içində,

Qanı fırtığına qatışan uşaq.

 

 

Kimi dondurmanı alıb aşırar,
Ağzının suyunu kimi yalardı.

Cənnət nemətiydi buzlu zəhrmar,
Kənddəsə cəhənnəm havası vardı.

 

 

 

Əhməd mopedini sürüb gedərdi,
“Bir də gəlməyəsən!” – qarğıyardılar.

Arvadlar kətməni qapıb yenə də,
Pambıq tarlasına qayıdardılar.

 

 

 

Pul o vaxt az idi, düzünü deyək,
Çatmırdı çörəyə, qəndə-çaya da.

Sevgi, mehribanlıq olaydı gərək,

Canın yanğısını bir az soyuda…

17.04. 2019

Samara

VLADİSLAV XODASEVİÇ.   QONAĞA

Апр16

hodasevich

Гостю

Qonağım ol, gətir arzu payı da,

Gətir iblisanə gözəllik, ya da
Tanrını, sən Tanrı bəndəsisənsə,

Qoy qalsın dəhlizdə papaq tək amma,

Bir az xeyirxahlıq gətirmisənsə,

 

 

Burda, yer üzünün bir giləsində,
İstəsən şeytan ol, istəsən mələk.

İnsan onun üçün deyildirmi bəs,
Getdimi dünyadan – unuda bilək?

1921

Ruscadan tərcümə

16.04. 2019, Samara

 

ГОСТЮ
Входя ко мне, неси мечту,
Иль дьявольскую красоту,
Иль Бога, если сам ты Божий.
А маленькую доброту,
Как шляпу, оставляй в прихожей.
Здесь, на горошине земли,
Будь или ангел, или демон.
А человек — иль не затем он,
Чтобы забыть его могли?
7 июля 1921 г. 

                   VLADİSLAV XODASEVİÇ. “HEÇ VAXT BİLMƏYƏSƏN NƏDİR İZTİRAB…”

Апр15

hodasevich

Я не знаю худшего мучения…

 

Heç vaxt bilməyəsən nədir iztirab –

Dünyada ən ağır iztirab budur.

Yalnız ağrılarda yenilənmə var,

Ulduz – toranların dalında durur.

 

 

Əgər xoş, məzəli keçərsə hər an,
Hər günümüz çiçək açarsa incə, —
Bilməzdik heç nədir dönüklük, yalan,
Bilməzdik arzular şirindir necə.

 

 

Anlamazdıq istək sevincini də,
“Bəli” eşitsəydik biz hər cavabda,

Heç vaxt bilməyəsən iztirab nədir —  

Bu özü ən ağır bir iztirabdır.

1905

Ruscadan tərcümə

15.04. 2019, Samara

 

 

Я не знаю худшего мучения —

Как не знать мученья никогда.

Только в злейших муках — обновленье,

Лишь за мглой губительной — звезда.

 

 

Если бы всегда — одни приятности,

Если б каждый день нам нес цветы,—

Мы б не знали вовсе о превратности,

Мы б не знали сладости мечты.

 

 

Мы не поняли бы радости хотения,

Если бы всегда нам отвечали: «Да».

Я не знаю худшего мученья —

Как не знать мученья никогда.

 

14 января 1905

 

ALEKSANDR BLOK. TOXLAR

Апр13

БЛОК

Александр Блок

Сытые

 

Onlar üzürdülər məni nə vaxtdan:

Çiçəklənən zaman bakir arzular,
Qüssə görürdülər yalnız həyatda,

Və ağ çiçəkləri əzirdi onlar.

 

 

İndi budur – yemək, qonaq zalında,

Birdən  elektrik işığı söndü.

Kübar xanımların, qarıların da,
Zəngin naharları zülmətə döndü.

 

 

 

Vurnuxub gəzirlər, şam gətirirlər,

Sarı dairələr üzləri dəlir.

Dinir fışıltıyla ölü nitqlər,
Güclə hərəkətə beyinlər gəlir.

 

 

 

Belə — tox nə varsa, hiddətə gəlib

Tox, mühüm qarınlar qüssə gəvələr:

Axı təknələri indi çevrilib,

Çürük axurlara düşüb vəlvələ!

 

 

 

İndi bəxtlərinə düşən püşk kasıb:

Zəngin evlərinin sönüb işığı.

Onları bezdirir acın naləsi,

Qırmızı gülüşü özgə bayrağın.

 
Bitsin ömürləri qoy necə vardır,
Dəymərik, bu toxluq toxunmaz qalar.
Təmiz uşaqlara fəqət ayıbdır,
Bu qədim qüssəni yamsılayalar.

1905

Ruscadan tərcümə

13.04. 2019, Samara

QEYD: Şeir inqilabi hadisələrlə bağlıdır, Blok özü imtiyazlı zümrəyə mənsub olsa da, rəğbəti “əzilənlərin” tərəfindədir.

 

Александр БЛОК

          Сытые

 

Они давно меня томили:
В разгаре девственной мечты
Они скучали, и не жили,
И мяли белые цветы.

 

 

И вот — в столовых и гостиных,
Над грудой рюмок, дам, старух,
Над скукой их обедов чинных —
Свет электрический потух.

 
К чему-то вносят, ставят свечи,
На лицах — желтые круги,
Шипят пергаментные речи,
С трудом шевелятся мозги.

 
Так — негодует все, что сыто,
Тоскует сытость важных чрев:
Ведь опрокинуто корыто,
Встревожен их прогнивший хлев!

 

 

Теперь им выпал скудный жребий:
Их дом стоит неосвещен,
И жгут им слух мольбы о хлебе
И красный смех чужих знамен!

 
Пусть доживут свой век привычно —
Нам жаль их сытость разрушать.
Лишь чистым детям — неприлично
Их старой скуке подражать.

ARTYÜR REMBO. KASIBLAR KİLSƏDƏ

Апр12

rimbaud

Les pauvres à l’église

 

İyli nəfəsdən qızan bucağında kilsənin
Özlərini vuraraq palıd skamyalara,
Göz dikiblər iyirmi ağız birdən səslənib

Dini nəğmələr deyən zər parıltılı xora.

 

 

Çörək iyi tək udub qoxusunu şamların

Kötəklənən it kimi həqir həm də bəxtəvər,

Kasıblar Yaradana, rəhim, rəhman Tanrıya,

İnadlı və gülməli dualar göndərirlər.

 

 

Qadınların burada canları rahatlanar:

Onlara düz altı gün Tanrı məşəqqət verib!

Cır-cındıra bürünüb diz üstdə yırğalanan,
Körpələr elə ağlar, can verirlər elə bil.

 

 

 

Bilinir sup yeyirlər yağlı sinələrindən,

Elə gözlərindəcə donub qalıb dualar.
Baxırlar bir dəstə qız saymazca gəzinmədə,
Hamısının başında əzilmiş şlyapa var.

 

 

Qıraqda aclıq, soyuq, ər içkili: qalasan,
Burda bir az da, sonra günün qara olacaq!
— Ətrafdasa gah burun çəkən, gah pıçıldaşan,
Gah da ki, sızıldayan uzunbığlı qocalar:

 

 

 

Ürəkkeçməlillər var, burda zəlillər də var,
Kimlə qarşılaşsalar yolunu dəyişdirər,

Dua kitablarını qaldırıb qoxuyurlar,

Bu korları köpəkdir həyətlərdə gəzdirən.

 

 

 

Ağızları sulanan küt imanlı yazıqlar
Ağlayıb yalvarırlar İsaya dayanmadan.

O da şüşə dalında boz-sarı rəng alaraq,
Xəyaldadır, acları ya toxları saymadan.

 

 

Uzaq ət qoxusundan, kifindən  geyimlərin,

Yöndəmsiz səcdələrlə çiyrindirən bu farsdan;

Seçmə ifadələrlə yenə dualar dinir,
Sıxlaşaraq bürüyür kilsəni mistik duman,

 

 

Məbəddən çəkiləndə günəşin şüaları,

Yaşıl ipək geyimli, qara ciyər azarlı
Məhəllə xanımları dualanmış sulara
Salaraq öpdürürlər saralmış barmaqları.

 

Fransızcadan tərcümə

11-12.04. 2019, Samara
Arthur Rimbaud.

Les pauvres à l’église

 

Parqués entre des bancs de chêne, aux coins d’église 
Qu’attiédit puamment leur souffle, tous leurs yeux 
Vers le choeur ruisselant d’orrie et la maîtrise 
Aux vingt gueules gueulant les cantiques pieux ; Читать далее →

İQOR SEVERYANİN. ŞAİRƏ

Апр11

severyanin

 

Поэту

Təkcə dahiləri kütlə anlayar!

Fəqət şair deyil bütün dahilər!

Tutduğun cığırdan düşmə sən kənar,

Və unutma: kimsən, hardasan, niyə.

 

 

Nə kütləyə oxu, nə də bir kəsə!

Həvəs gəldi – oxu, fikirləşmədən!

Qoy olsun oxuman anın boş səsi,

İnan, dəyər verən tapılar hökmən.

 

 

Kütlə damğalasın fərdi, qəm yemə,
Kütdür o, vəhşidir, həm də avamdır.

Ona tərif demə, tərif – qul yemi,

Səndəsə sultanlıq ümidi vardır…

 

1907

Ruscadan tərcümə

11.04. 2019, Samara

 

 

Игорь Северянин

ПОЭТУ

Лишь гении доступны для толпы!

Ho ведь не все же гении — поэты?!

Не изменяй намеченной тропы

И помни: кто, зачем и где ты. Читать далее →

VLADİSLAV XODASEVİÇ. GÜZGÜ QABAĞINDA

Апр10

hodasevich

Перед зеркалом

 

             Nel mezzo del cammin di nostra vita[i]

 

Mən, mən, mən! Bu vəhşi söz axı nədir!

Yəni güzgüdəki mənəm doğrudan?

Məgər beləsini anam sevirdi?

Rəngi boz, saçları ağarıb gedir,

Çoxbilmiş, hər şeydən xəbərdar ilan…

 

 

Daça ballarında rəqs edən oğlan 

İsti yay günləri Ostankinoda

Mən idim? İndisə hər cavab ondan,

Ağzından hələ də süd iyi vuran,
Şairlərdə kin və qorxu oyadar!

 

 

Hanı gecələrin söz güləşində,
Qorxmadan ortaya atılan oğlan?

Doğrudanmı mənəm haçandan indi,
Əgər söhbət düşsə faciədən də,
Zarafata basan ya da ki, susan?

 

 

Fəlakətli həyat yolunu hərçənd,
Həmişə belədir yarı keçəndə,

Özün də bilmirsən hansı səbəbdən,

Görürsən səhrada dolaşmısan sən,

Gözdən itib gedib öz izlərin də.

 

 

Məni bəbir deyil həmlələriylə,

Paris çardağına küyüdüb salan

Və keçmişimdə də yox Virgililər,
Çərçivə içində doğru söyləyən,
Şüşə təkliyi var indi haçandan.

 

İyul 1924

Ruscadan tərcümə

09-10. 04. 2019, Samara

 

Перед зеркалом

             Nel mezzo del cammin di nostra vita

 

 

Я, я, я! Что за дикое слово!

Неужели вон тот — это я?

Разве мама любила такого,

Желто-серого, полуседого

И всезнающего, как змея? Читать далее →

İQOR SEVERYANİN.    «XODASEVİÇ»

Апр9

severyanin.jpg

Ходасевич

Meşşanlığıyla xoş, bəxtəvər idi,
Müxtəlif kostyumlar kəsib-biçirdi

Lirik çitdən, onlar mövsüm içində,
Korlanırdı: ucuz çit ömr eləmirdi.

 

 

Fəqət o, xaricdə qürrəyə mindi,
Qəribə çapıqlıq yarandı onda:

Deyir Veneranı yuyar ləyəndə

Talançı tənqiddə o, birincidir.

 

 

Təmizlik yaradır, bilmək istəsəz,
Başını dik tutub paşa tək gəzər,

Derjavin sayaraq ya da özünü,

 

 

Təriflər sümüyü çürüyənləri,
İndi yazanlardan zəhləsi gedir,
Paxıllıq qaraldır çünki gözünü.

                     1934

Ruscadan tərcümə

09.04. 2019, Samara

 

QEYD: Severyaninlə Xodaseviçin münasibətləri gərgin olub. Xodaseviç bir məqaləsində yazırdı: “ Severyanin ona bəslənilən ümidləri doğrultmadı”.

 

ХОДАСЕВИЧ

В счастливом домике, мещански мил,

Он резал из лирического ситца

Костюмчики, которые носиться

Могли сезон: дешёвый ситец гнил. Читать далее →

RADYARD KİPIİNQ MİLLƏTİN SƏRVƏTİ, ADI NAMİNƏ

Апр8

Rudyard_Kipling

For All We Have And Are

 

Millətin sərvəti, adı naminə,

Taleyi naminə balaların da,
Qalx ayağa, cəbhə gözləyir yenə.

Kəsib qapımızın ağzını hunlar!

Bir əsər qalmadı bizim dünyadan,

İşrətdən çevrildi üstünə altı,

Dəyərli heç nə yox bu günə qalan,

Təkcə daşdır, oddur, bir də poladdır!

Bildiyimiz hər şey itib getsə də,
Əhd-ətiq hələ bizə dayaqdır:

“Saxla ürəyini cəsarətdə sən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır.

 

 

 

Dünyanı bir zaman boğaza yığan
Sözü eşidirik yenidən indi:

“Qınsız, nəzarətsiz iti qılıncdan,
Yer üzündə geclü olan şey nədir?”
O yenə qaldırır bəşəriyyəti,

Yenə də millətlər qalxır ayağa,

Divanə və müti düşmənə qəti,
Zərbə endirərək sarsıda, yıxa.

 

 

Rahatlıq, razılıq, könül xoşluğu,
Əsrlər boyunca yığılan qazanc,

Gecə zülmətinə batıb yox oldu,
Təkcə özümüzük indisə qalan.

Tutub canımızı biz dişimizə,
Gələn sınaqlara sinə gərərik,

Təhdidlə, fitnəylə durub üz-üzə,

Yenə, dönə-dönə yenilənərik.

Nə  yaratmışıqsa, itib getsə də,
Əhd-Ətiq hələ bizə dayaqdır: —

“Yenə ürəyini üzmə səbrdən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır”.

 
Fəqət boş ümidlər, yalanla ya da,
Biz çata bilmərik məqsədimizə.

Burda ruh gərəkdir, həm də iradə,

Qurbanlar qələbə gətirər bizə.

Hamının önündə bir vəzifə var —
Verməyə bir can var hər birimizdə.
Ensə İngiltərə, uca nə qalar?

Dursa  İngiltərə, ölüm yox bizə!

1914

İngilscədən tərcümə

06-08.04. 2019, samara

 

For All We Have And Are

 

 

 For all we have and are,

For all our children’s fate,

Stand up and take the war.

 

 

The Hun is at the gate!

Our world has passed away

In wantonness o’erthrown.

There is nothing left to-day

But steel and fire and stone!

 

 Tough all we knew depart,

 The old Commandments stand: —

 «In courage keep your heart,

 In strength lift up your hand.

 

Once more we hear the word

That sickened earth of old: —

«No law except the Sword

Unsheathed and uncontrolled.

 

 

Once more it knits mankind,

Once more the nations go

To meet and break and bind

A crazed and driven foe.

 

 

Comfort, content, delight,

The ages’ slow-bought gain,

They shrivelled in a night.

Only ourselves remain

 

To face the naked days

In silent fortitude,

Through perils and dismays

Renewed and re-renewed.

 

 

Though all we made depart,

 The old Commandments stand: —

 «In patience keep your heart,

 In strength lift up your hand”.

 

No easy hope or lies

Shall bring us to our goal,

But iron sacrifice

Of body, will, and soul.

 

 

There is but one task for all —

One life for each to give.

What stands if Freedom fall?

Who dies if England live?

VLLADİSLAV XODASEVİÇ. ÇATIRDAĞ

Апр7

hodasevich

Владислав Ходасевич

Чатырдаг

 

Öpüb əsər müsəlman sənin cığırlarını
Krım gəmisində sən – dorağacı, Çatırdağ!

Dünyanın minarəsi! Sən bu dağlara padşah!

Başın qayalar üstdən buludlara dırmanır.

Cənnət qəsri önündə duran Cəbrayıl kimi

Oturmusan hənirsiz səma qapılarında.

Qədim sıx meşə — əban, qorxulu ildırımlar

Sənin bulud çalmana əlvan naxışlar tikir.

Bizi günəş qovurur, düzü qaraldır duman,

Əkin çəyirtkəyə yem; kəndi kafir odlayır —

Çəkmirsən, ey Çatırdağ, sənsə bu qayğıları.

Göylə yerin dilmancı, — sən öz ayaqlarına,
Sərərək şimşəkləri, tayfalarıı, xalqları,

Eşidirsən təkcə nə nazil olsa Tanrıdan».

 

Ruscadan tərcümə

04-05.04. 2019, Samara

QEYD: Şeirin polyakca orijinalı (1826) Adam Midskeviçə məxsusdur.

Мирза говорит:

«Трепещет мусульман, стопы твои лобзая.
На крымском корабле ты — мачта, Чатырдаг!
О мира минарет! Гор грозный падишах!
Над скалами земли до туч главу вздымая,
Как сильный Гавриил перед чертогом рая,
Воссел недвижно ты в небесных воротах.
Дремучий лес — твой плащ, а молньи сеют страх,
Твою чалму из туч парчою расшивая.
Нас солнце пепелит; туманом дол мрачим;
Жрет саранча посев; гяур сжигает домы, —
Тебе, о Чатырдаг, волненья незнакомы.
Меж небом и землей толмач, — к стопам своим
Повергнув племена, народы, земли, громы,
Ты внемлешь только то, что Бог глаголет им.»