POL VERLEN. RƏFİQƏLƏR: 1. BAHAR

verlain-19

Les Amies 1. Printemps

Bədəni məsumluq həyəcanıyla,
Yanan qızıl saçlı zərif gənc qadın

Dedi şirin səslə, dedi astadan

Bəyaz telli gözəl qıza bunları:

 

 

Çiçək cilvələnir, ləçək şirəli,

Sənin uşaqlığın necə möhtəşəm:

Lütf et, barmaqlarım oxşasın bu dəm

Qızıl gül qönçəsi alışan yeri.

 

İzn ver bu təzə  otların üstdən,

İçim sərin bu şeh damlalarını,

Dolsin incə gülün ətri burnuma.

 

Məmnunluq, əzizim, görünə birdən,
Üzündə, alnını işıqlandıra,
Üfüq şölələnər necə ki danda.

Fransızcadan tərcümə

01.01. 2019

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: KENNEDİNİN ŞƏXSİ NÜMUNƏSİ VƏ VAHABZADƏNİN YALAN PAFOSU

 

Bəxtiyar-Vahabzadə

Mənə biri Facebook-da ilişib, yazır ki, oğlan (!), sən Bəxdiyarın (Bəxdiyarın! Yəqin Bəxdiyarla oturub-dururmuş…) yazdığını oxumusan? Bəxdiyar yazıb ki, sən özündən soruş ki, vətən üçün neyləmisən…

Mən bu kişiyə (yəqin Bəxdiyarın dostu olub….) yazdım ki, bu sözləri Con Kennedi deyib, Bəxtiyar Vahabzadə, açıq desək, bunu mərhum Amerika prezidentindən oğurlayıb…

Orxan adlı bu qırsaqqız yenə əl çəkmədi, deyir Bəxdiyarı oxu…

Əngəllədim…

İndi məcburam “Vətən marşı şeirindən yazam… Rus demişkən, poluçay, faşist, qranatu…

Şeir 1992-ci ildə yazılıb. Qarabağda müharibə qızışanda. Bəxtiyar Vahabzadə “vətən oğullarını” döyüşə səsləyir, deyir ki:

“Vətən uğrunda ölənlər ölümündən doğulur…”

Bu da əslində plagiatdır, Qurandan götürülmədir, ancaq Quranda bu, Allah yolunda ölənlərə aiddir…

“Biz vətən məcnunu, el aşiqi, sülh əsgəriyik…”

Biz? Yəni Bəxtiyar Vahabzadə özü də? Vahabzadə haçan əsgər olub?

1943-cü ildə Bəxtiyar Vahabzadənin 18 yaşı tamam olub, onun yaşıdları müharibəyə gediblər, ölən ölüb, sağ qalan qayıdıb gəlib. Bəxtiyar Vahabzadə niyə müharibəyə getməyib, sirrdir. Mənim üçün sirrdir. Yəqin səbəbini bilənlər var. Ancaq onun özünə əsgər deməyə heç bir haqqı yox idi…

“Biz Vətən naminə ölsək, dirilərdən diriyik…”

Kim ölsə? Əlbəttə, Bəxtiyar Vahabzadə özü yox, oğlanları, nəvələri yox… Kasıb-kusub, fəhlə-kəndli balaları…

Dedi öndər: «Yönü bayraqdakı üç rəngdən alım»

1992-ci ildir. Öndər, əlbəttə, Rəsulzadədir. Görəsən sonrakı ilərdə Vahabzadə Rəsulzadəyə öndər deyib?

“Bizi biz etdi Dədəm Qorqud oğuznamələri”.

Yalandır! Dədə Qorqud dastanlarını indiki nəsillər sovet dövründə tanıyıb. Sovet ədəbiyyatşünaslarının şərhi ilə. Yüz illərlə bu dastan haqqında heç bir məlumat olmayıb. Bizi Səməd Vurğunun “26 lar”, Rəsul Rzanln “Lenin”, Bəxtiyar Vahabzadənin özünün “Leninlə söhbət” poemaları “biz” eləmişdi, “formalaşdırmışdı”, ona görə müharibəni uduzmalıydıq…

“Bəşərin dərdini öz dərdi bilib millətimiz”.

Bizim millətimiz? Haçan? Ağ yalandır…

Və şeir bu beytlə bitir:

“Gecələr yatmadan əvvəl sor özündən ki: «Bu gün

Mən nə etdim məni yurddaş edən öz yurdum üçün?»

Bu, açıq-aşkar plaqiat, azərbaycanca desək, oğurluqdur. Bu sözlər Con Kennediyə məxsusdur:  “Ask not what your country can do for you – ask what you can do for your country”.

Yəni soruşma ki, ölkə sənin üçün nə edə bilər, soruş ki, sən ölkə üçün nə edə bilərsən”.

Kennedinin bunu deməyə haqqı vardı. Kennedi İkinci dünya müharibəsinin əvvəlindən axırınacan vuruşub, torpedo katerinin komandiri olub.

Bəxtiyar Vahabzadə, yaşı düşsə də, müharibədə iştirak etməyib. 1990-cı ildə tank altına altına atılanlar, sonra Qarabağda ölənlər, yaralananlar arasında Vahabzadələr yoxdur…

Başqalarını fitləməyə nə var ki…

02. 01. 2019

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «MƏMMƏDRƏHİM, RAYKOM KATİBİ SƏNİ MİNƏ BİLƏR?»

1979-cu ilin yayında ya da elə bu ilin dekabrınn son günlərində və 1980-ci ilin yanvarında mənim sonuncu universitet sessiyalarım olub, bu zaman Bəxtiyar Vahabzadə bizdə Cəfər Cabbarlının yaradıcılığından ixtisas kursu aparırdı. Qiyabiçiliyi yalnız şərti olaraq tələbəlik saymaq olar, hər fəndən beş-altı dərs olur, müəllimi güclə yadında saxlayırsan, müəllim isə heç kimi tanımır. Ancaq bəzi şeylər, o cümlədən Bəxtiyar Vahabzadə ilə bağlı bir neçə epizod yadımda qalıb.

5-ci kursda bizə bizdən uuxarıda kursda qalan bir neçə qiyabiçi qoşulmuşdu. Onlardan birinin adı Məmmədrahim idi. Yaşı otuzdan çox olardı. Kolxoz suçusuna oxşayan iri qulaqlı, arıq bu kişinin filologiyaya hətta lap uzaq münasibəti olduğuna inanmaq mümkün deyildi. Onunla tanışlığım yoxdu, səsini də eşitməmişdim. Bəlkə adını da ilk dəfə onu Bəxtiyar Vahabzadə ayağa qaldıranda öyrənmişdim.

Bir dəfə Bəxtiyar Vahabzadə Azərbaycan xalqının necə müti olduğundan, partiya-sovet məmurlarının zülmünə necə dilsiz-ağızsız dözdüyündən danışırdı. Birdən orta sırada oturmuş bir qiyabiçini qaldırdı:

— Adın nədir?

— Məmmədrahim…

— Məmmədrəhim, raykom katibi səni minə bilər?..

Məmmədrahim gözünü döyə-döyə Bəxtiyar Vahabzadəyə baxır, dinmirdi. Ancaq yerdən onlarla qiyabiçi səs-səsə verdi: “Əlbəttə minər, necə miməz…”

İndi görürəm ki, Bəxtiyar Vahabzadə 1979-cu ildə “Səbr edirik” adlı bir şeir yazıb və özünün dediyi kimi, o vaxtlar “sandıqda” saxlayıb. Kim bilir, bəlkə bu şeiri elə Məmmədrahimin yazıq üzünə baxandan sonra yazıb…

Şeir uzundur. Cəfəngiyat çoxdur. Bir az Xəlil Rzanın “37” şeirnə oxşayır, həmin səkkizliklər, həmin pafos və s. Bəxtiyar Vahabzadə bir az keçmişdən başlayır, 30-cu illərə toxunur:

“Xalq yolunda candan keçən ərənləri

«Xalq düşməni» damğasıyla

Ləkələyib məhv etdilər”.

Deməliyəm ki, bu şeirdə sözçülük, qafiyəçilik çoxdur, bunlar şeirin xeyrinə deyil:

“Hamar gördük çuxuru biz.

Saray bildik axuru biz.

Görəmmədik qat bağlayan paxırı biz…”

“Çuxur”, “axur”, “Paxır” – burda fikir qafiyənin əsiridir, belə qafiyələr pis zövqün göstəricisidir, təəssüf ki, Vahabzadənin şeirlərində bu bəd zövq (дурновкусие) həmişə var…

Sonra bizə yaxın illər gəlir: 60-70-ci illər:

“Həyatda yox,

qəzetlərdə göstərdilər

bizə yalnız xeyri-şəri.

Şirin-şəkər yalanları yeyə-yeyə

Biz inandıq gələcəyə.

 O gəlmədi,

 Düz əyildi,

Əyriliklər düzəlmədi…”

Şeirdə aktual səslənən misralar çoxdur:

“Hər cəfaya dözə-dözə

Biz alçaldıq addımbaşı.

Qul etdilər vətənində vətəndaşı,

Ayaq altda palaz oldu ləyaqəti….”

Hə? Necədir?

“Qara günü ağ söz ilə pərdələdik.

Zənn etməyin, bədbəxtliyi özümüzə dərd elədik.

«Biz xoşbəxtik, bəxtəvərik» — sözlərini

Şüar kimi dilimizdə vird elədik…”

Bu hansı illərə aiddir?

“Qırıb qalın meşələri
Pambıq əkdik…”
Tanıyıram! Doğma 70-ci illər! Gəncliyim! Bir milyon 300 min ton (guya) pambıq!

“Yüz hektarın məhsulunu on hektara,

On nəfərin məhsulunu bir nəfərə yaza-yaza,

Həm insanı, həm torpağı

Necə verdik biz güdaza…”

Yerin Salyandır! Elə bil Salyanı yazıb!

Bəlkə Bərdəni? Ağcabədini? Kürdəmiri? Hər yerdə bir cür deyildimi?

“Orden, medal yarışında

Dumanladıb beyinləri

DDT-ylə zəhərlədik

Yüz-yüzləri, min-minləri…”

Yetmişinci illər! DDT Azərbaycanda adamları da zəhərlədi, Kürü, Arazı da, bu çaylardakı balıqları da…

“Bircə çəngə ağ pambığa

Qurban verdik gənc qızlan, gəlinləri.

 Bu dünyaya göz açmamış körpələri

 Bətndəcə zəhərlədik”

Düz sözə nə deyəsən? DDT Macarıstanda 1968-ci ildə, Norveç və İsveçdə 1970-ci ildə, Qərbi Almaniyada və ABŞ-da 1972-ci ildə qadağan olunub. Bizdə isə SSRİ dağılanacan tətbiq ounurdu… Bəxtiyar Vahabzadə elə o vaxt bunun ziyanını bilirmiş…

Sonra yenə xeyli cəfəngiyat gəlir Şer belə bitir:

“Səbrimizin laylasında xumarlandı qeyrətimiz.

Bu dözümə,

Bu zülümə

Heyrətdədir heyrətimiz…”

Qeyrətimiz, heyrətimiz…

Yox, boynuma alım ki, mən Bəxtiyar Vahabzadən sevmirəm. Sevmirəm, vəssalam!

A kişi, sən bilirsən ki, körpələri zəhərləyirlər, şeir yazıb sandığa niyə qoyursan, bu şeiri göndər xəlvətcə Amerikanın səsi radiosuna, Azadlığa, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinə… Soljenitsın kimi… Qoy səni tutsunlar! Öldürməyəcəkdilər ki. Bir az yatardın. Ancaq bütün dünyada adın çıxardı. Bəlkə DDT-ni də əvvəlkimi hara gəldi tökməzdilər. Bəlkə beş-on gəlini, beş-on körpəni xilas edərdin. Yox, sən bunu yazıb qoyursan sandığa, ancaq Leninə yazdığın poemanı qapıb aparırsan Əliyevin üstünə, Əliyebv sənə Dövlət mükafatı verdirir, orden verdirir…

Bəxtiyar Vahabzadə, təəssüf ki, bütün ömrünü belə yaşayıb…

Ona görə bizim oriyentirəlrimiz yoxdur. Ona görə belə nal-məxa vurmuş adamları imam sayırıq, çünki özümüz də əqidə ilə yaşamağı zülm sayırıq, özümüz də nala-mıxa vura-vura yaçayırıq…

Ona görə hardyıqsa, ordayıq…

Yəni, ruslar demişkən, ayıb olmasın, v polnom …der…. DDT…

03.01. 2019

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «QARABAĞ ATI»

Azərbaycan sovet poeziyasında gülməli şeirlərdən biri Bəxtiyar Vahabzadənin “Qarabağ atı” şeiridir. Şeir 1979-cu ildə yazılıb.

Bəxtiyar Vahabzadənin 1970-ci illərdə çap olunmuş şeirlərinə baxanda ilk növbədə bir şey diqqəti cəlb edir: B. Vahabzadə də başlayıb bir misranı üç dörd yerə parçalamağa. Az qala hər söz bir misradır. Bu, əlbəttə, şeirin texniki-kompozisiya ya da süjetin məntiqi inkişafının tələbi deyil. Yəni buna obyektiv səbəb yoxdur. Səbəb çox sadədir: ortada pul məsələsi var. 11 ya 14 hecalıq misra üç  ya dörd misraya bölünəndə müəllif, əlbəttə, üç ya dğrd dəfə çox qonorar alacaq. Məsələn, “Yelləndikcə” sözü şeirin elə birinci çapında Bəxtiyar Vahabzadəyə iki manat qazandırıb. 1979-cu ildə  bu, bir kilo ətin, iki kilodan çox qəndin pulu idi.

70-ci illərin sonlarında Bəxtiyar Vahabzadənin uşaqları böyüyürdü, ehtiyacları artırdı. Düzdür, Vahabzadənin qazanc yerləri çox olub. Təkcə “lenin” poemasına görə bir ətək pul alıb. Ancaq artıq pulun nə ziyanı var? Həm də pul haçan artıq olur…

Qayıdaq “Qarabağ atı” şeirinə.

1956-cı ildə Sovet hökuməti Britaniya kraliçası İkinci Yelizavetaya iki at bağışlayıb. Bunlardan bir Ağdam atçılıq zavodunda yetişdirilmiş “Zaman adlı at olub.

Bəxtiyar Vahabzadə olmayan yerdə problem yaratmağı sevir, bir stəkan suda fırtına yaratmağın ustasıdır. Bəxtiyar Vahabzadə yazır ki (xırda-xırda misralarla; yəqin bu şerə görə bir atın da olmasa, bir maşının pulunu qazanıb), dünya xarab olub, igidliyin vaxtı gedib, hanı Qırat, hanı Dürat və s. Qışqırıq, hay-küy.

Müəllif ki küyə basdı, gərək oxucu şübhələnə. Çox vaxt müəllif küyə basır ki, oxucu basməmmədini görməsin. “Qarabağ atı”nda bir-birini tamalayan, mənaca bağlanan iki fikir tapmaq çətindir. Məsələn, yazır ki, kraliça

Öz əsrini qabaqlayır”

Sonra:
“Ekzotika vurğunudur kraliça”.

Ya da:

O, dünənin ölüsünü

 kəfənləmək əvəzinə

Sabahının körpəsi

tək qundaqlayır…”

“Əsrini qabaqlamaqla” “dünüəni ölüsünü qundaqlamaq” tuturmu? Həm də 1956-cı ildə Yelizaveta cəmi otuz yaşında müasir qadın idi və ölkəsinin də modernləşməyinə çalışırdı….

Hə, kraliça istəyir bu Zamanı minsin, ancaq Zaman jokeyləri özünə yaxın qoymur.

Kraliça deyir:

“Britaniyada yoxmu məgər

Bircə kişi?!”

Tanış sualdır? Azərbaycanda bu sualın cavabı var. Britaniyada is belə sual yəqin ki, ritorikdir. Orda hər vətəndaş kişidir (kişi cinsindən olanlar…)

“Kraliça yana-yana,
Baxır ona,

Ceyran kimi duruşuna…”

Gördünüz, yerlə-göylə əlləşən Qarabağ atı ceyrana döndü… Basməmmədi…

At gduyur ki, (bunu Bxtiyar Vahabzadə iddia edir) onun gözəlliyinə heyran qalıblar. Ancaq at istəyir ki (Vahabzadənin iddiasına görə) onun qaçışına, yürüşünə heyran qalsınlar…

Ancaq əgər bu at bunu başa düşürsə, niyə qoymur onu minsinlər? Minməsələr, onun qaçışını necə görərlər?

Bəxtiyar Vahabzadə yazır ki, “o iyrənir”. Yəni at iyrənir…

At istəyir ki, belindəki Koroğlu ola, Nəbi ola, Nigar ola, həcər ola. Ancaq jokey olmaya… Çünki Qarabağ atıdır, Qarabağdan gəlib, igidlər diyarından…

Ata kişmiş verirlər, yemir, ot verirlər, yemir. At xiffətindən ölür…

Bilirsiniz bunlar niyə cəfəngiyatdır?

Bu at Çənlibeldə ya da Alı kişinin tövləsində yetişməmişdi. Bu atı zavodda yetişdirmişdilər. Atası-anası da məlumdur. Doğulduğu il də məlumur – 1952.

Bəxtiyar Vahabzadənin iddiasına görə, at

“İstəyir ki, belindəki

 Yarışlarda nəmər alan jokey deyil,

Vuruşlarda zəfər çalan igid olsun!”

Bu iddia ona görə cəfəngiyatdır ki, zavodda doğulub böyüyən atın belində elə Ağdamda da igid olmayıb, jokey olub. Bu, döyüş atı deyil, cədır ya gəzinti üçün yetişdirilən atdır. Və onu Azərbaycandan Britaniyaya gətirən jokeylərin adı da məlumdur:  Əli Tağıyev və Bablı Təhməzov. Bəxtiyar Vahabzadə isə elə haray qoparıb ki, guya atı Koroğlunun altından alıb gətiriblər…

Və Bəxtiyar Vahabzadə elə yazır ki, guya 1956-cı ildə Azərbaycan kişiləri ucdantutma igid idilər, qəhrəman idilər… Hay-vay! 1956-cı ildə azərbaycanlılar təzəcə Bağırovun qapazının altından çıxmışdılar…

1956-cı ildə sovet kəndlilərinin, o cümlədən Azərbaycan kəndlilərinin heç pasportu yox idi. Yəni qul kimi idilər… Yəni azərbaycanlıların özünü minib çapırdılar…

O ki, qaldı ata kişmiş verilməyinə, bu da fantaziyadır. Hədiyyə atların (ikinci at türkmən atı olub, Aşqabad zavodundan) Britaniyaya çardırılmasına başçılıq etmiş Moskva ippodromunun baş həkimi N. Stoqov yazır ki, atlar yolda gündə dörd dəfə yemlənirdi, onlara kəpək və qlükoza qatqılı döyülmüş yulaf, kök və bir az bütöv  yulaf verilirdi…

Və buna görə də Ağdam zavodunun yetirdiyi atı vətənpərvərlik, igidlik, şərəf, doğma torpağa bağlılıq rəmzinə çevirmək cəhdi ancaq gülüş doğurur…

Bəxtiyar Vavabzadə yazır ki, Zaman xiffətindən öldü…

Belədə deyirsən ki, ilahi, keç günahımdan ki, gülürəm…

14.12. 2018

Samara

 

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ «GÜLÜSTAN» POEMASI

 

Məni İnternetdə Bəxtiyar Vahazadənin tənqidinə görə söyən heyvərələr mənə “Gülüstan” poemasını xatırladırlar: guya bu poemanı yazmaqla Bəxtiyar Vahabzadə bərabəri olmayan milli şücaət göstərib.

Məcburam ki, bu gülməli poema haqqında da yazam. Poema doğrudan da gülməlidir. Adına fikir verirsiniz? “Gülüstan”! Fars sözüdür “gül”(  گل) və stan. Yəni güllü-çiçəkli yer. Fars sözü! Burda təəccüblü heç nə yoxdur. Azərbyacanın şimalında olan xanlıqlar müstəqil dövlət yox, İran monarxiyasının vassalları olublar və öz aralarında daim çəkişiblər, daim Türkiyənin həmlələrinə məruz qalıblar, Rusiya tərəfinə meyllənəndə İran xanlıqarın ərazisinə qoşun yeridib və s.

1804-1813 –cü illərdə Rusiya ilə İran arasında gedən müharibələrdə Azərbaycan döyüşən tərəflərdən biri olmayıb, ola da bilməzdi, çünki o vaxt təbiətdə və tarixdə Azərbaycan dövləti yox idi. Müqavilə bağlanan vaxta qədər şimal xanlıqlarının əksəriyyəti Rusiya imperiyasının tərkibinə keçmişdi (Gəncə — 1804-cü ildə), müqavilə əslində çoxdan yaranmış vəziyyəti qeydə alırdı, 1812-ci ilin oktyabrında ağır məğlubiyyətdən sonra İran Azərbaycanın şimal hissəsindəki ərazilərdən əl çəkməyə məcbur olur: bu o deməkdir ki, şimali Azərbaycan o vaxta qədər beynəlxal hüqüq normalarına görə İran ərazisi olub, Azərbaycan isə beynəlxalq hüqüq subyekti kimi mövcud olmayıb.

Yəni “Azərbaycanı böldülər” iddiası ağ yalandır. Əslində Əslində Gülüstan, sonra Türkmənçay müqavilələri Şimali Azərbaycan ərazilərinin birləşdirir, feodal dağınqlığına son qoyulurdu. Bu müqavilələrdən sonra azərbaycanlıların vahid millət kimi inkişafı başlayır.

“Gülüstan” poemasını yazanda Bəxtiyar Vahabzadənin 35 yaşı olub, universitetdə sovet (!) ədəbiyyatını tədris edirdi, bunları gözəl bilməliydi. Və onu da bilməliydi ki, Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, bəlkə də Şəkidə mal otarardı, çünki Azərbaycanda heç bir sovet ədəbiyyatı və heç bir universitet (cənubda Azərbaycan universiteti var?) olmayacaqdı.

İndiki Azərbaycanın əsası Rusiya imperiyasında qoyulub. SSRİ-də isə bitkin halda formalaşıb. Bunun üçün də biz Vlaıimir İliç Leninə minnətdar olmalıyıq. Çünki 1922-ci ildə SSRİ yaradılanda Stalin təkidlə muxtariyyə planını yeridirdi. Yəni milli ucqarlar Rusiyanın tərkibində muxtariyət kimi qalmalıydılar. Lenin bu planı rədd edir, hər milli ucqara müttəfiq respublika statusu – SSRİ tərkibindən çıxmaq hüququ ilə!- verilməsi təkfini irəli sürür. Yəni əslində Lenin bizə qurulu dövlət bağışlayır. Başqa xalqlar  kimi əsrlərlə mübarizə aparmadan, sərhədlər uğrunda dəryalarla qan tökmədən hazır dövlət alıb qoyuruq cibimizə. Biz Lenindən narazı ola bilərikmi? Hanı Leninin heykəlləri? Qaytarın qoyun yerinə! Bəxtiyar Vahabzadə özü Lenini sevib, ona poema yazıb, Heydər Əliyevin köməyi ilə SSRİ dövlət mükafatı alıb (5 000 r, bir “Volqa”nın pulu)… Yəni Bəxtiyar Vahabzadə həmişə bilib ki, çörəyi hardan çıxır. Gülüstan poeması isə gənclik lotuluğu olub. Hərçənd 35 yaşlı universitet müəlliminə lotuluq yaraşmaz…

gÜlÜstan

İndi kim Gülüstan müqaviləsindən kim narazıdırsa, baxsın Cənubi Azərbaycana. 1812-ci ildə İran Rusiyaya qalib gəlsəydi, bizim şimal əraziləri həmişəlik keçərdi İrana. Biz İranın içində dövlət qura bilərdikmi? Yox! Cənubda otuz milyona yaxın azərbaycanlı var, onlar nəinki dövlət qura bilmirlər, hətta bir məktəb də aça bilmirlər…

Şimalda pis-yaxşı dövlətimiz var. Düzdür, parlamentimiz yoxdur, məhkəməmiz yoxdur, məmurlar oğrudurlar… Ancaq dövlət var, ruslar açan akademiya da var, ruslara yaradan kinostudiya da var, ruslar yaradan (Tuqanov!) teatr var… Məktəblərimiz var, mətbuatımız var. Televiziya da var, hərçənd gecə-gündüz yalan danışır…

Bəli, xalq aralı düşüb. Ancaq xalq həmişə birləşə bilər (buna tələsmək lazım deyil, 1990-cı ildə İran sərhədini dağıdanlar başıpozluq edib, İranı düşmənə çeviriblər). Ancaq Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, biz Rusiya imperiyasının tərkibinə keçməsəydik, heç bir dövlət-zad olmayacaqdı…

Bunu azərbaycanca yazıram ki, ruslar oxumasınlar. İndi lazım deyil. Putindən sonra, Rusiyada demokratik rejim yarananda ruslarla oturub Gülüstan müqaviləsinin şərəfinə araq da vurmaq olar…

 

P.S. Poemanın bədii xüsusiyyətlərini ayrı yazıda təhlil etmək olar. Bir beyt:

“Necə ayırdınız dırnağı ətdən-
Ürəyi bədəndən, canı cəsəddən?”

Universitet professoru bilməyib ki, “cəsəd” ərəbcə ölü bədəndir…

X.X.

14.01. 2019

Samara

 

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: ALLAH KQB-YƏ LƏNƏT ELƏSİN

İndi Londona Azərbaycanın oliqarxları və başqa boynuyoğunları və belinazikləri gedirlər. Sovet vaxtı Böyük Britaniyanın paytaxrtına sovet şair və yazıçıları səyahət edirdilər. Ordenli, mükafatlı Azərbaycan şairlərindən də bir neçəsi Londonda olub və hər dəfə yəqin KQB-nin tapşırığını yerinə yetirərərk Britaniya iimperilaizmini damğalayan şeirlər yazırdılar. Səməd Vurğun şəxsən babası Şaumyanın intiqamını alaraq Çörçillə ziyafətdə əlbəyaxa olmuşdu. Əliağa Kürçaylı Kiplinqin qəbrinin üstünə getmiş, mərhumu çağırıb demişdi ki, “kişisən, çıx, danışaq…”

Bəxtiyar Vahabzadə Londona 1978-ci ildə gəlib. Londanda Vahabzadəni ən çox sarsıdan demokratiyanın çatışmazlığı olub. Bizim azərbaycanlıya da çörək vermə, su vermə, havasını al, ancaq demokratiyası olsun. Həm də 1978-ci ildə Sovet Azərbaycanında o qədər demokratiya vardı ki, insan Bakıdan Londona gedən kimi demokratiya azlığından təngnəfəs olurdu. Şəxsən özüm o demokratiyanı görmüşəm, yalan deyən…

Hə, Bəxtiyar Vahabzadə Londona gələn kimi restorana getmir, başqa pozğun şairlərimiz kimi striptiz kluba getmir, üz qoyur Hayd Parka. Görür ki, kefi istəyən çıxır kürsüyə, ürəyi nə istəyir, danışır, kimi istəyir, tənqid edir. Ancaq Bəxtiyar Vahabzadə hərif deyil, arifdir! Bəxtiyar Vahabzadə Leninlə bir kitablıq söhbət edib, onu aldatmaq olmaz!

“Bu parkdan kənarda, bağdan uzaqda

Dolaşır ölkəni müdhiş yalanlar.

Ancaq həqiqəti yalnız bu bağda

Deməyə iznin var, ixtiyarın var…”

Yəni Böyük Britaniyanı yalan bürüyüb! Doğrunu danışmağa millət, yəni Britaniya milləti qorxur!

Ah, demokratik Azərbaycan! Vaqif Bayatlı (Crakanlı) demiışkən, Xəzərbaycan!

Birdən ustadı Səməd Vurğunu yadına salır və Şaumyanın intiqamı yadına düşür:

Ölkələr dağıdıb qana batmısan…”

 Səməd Vurğununu gözündən heç nə yayınmır:

“Parkın dövrəsində dəmir çəpər var,

 Haqq sözün önünü kəsir hasarlar…”

Ah, Şaumyanın qanını tökən ingilislər! Parka hasar çəkiblər! Azərbaycanda hasar görməyən şair buna necə dözər?!

Şair bu əzəmətli şeirinin sonunda ümid edir ki, Azərbaycanda olan demokratiya haçansa Britaniyaya da gəlib çıxar…

O qədər gülmüşəm ki, gözümdən yaş sel kimi axıb. Soğan soymaq yalandır…

Allah bu KQB-yə lənət eləsin. Bəxtiyar Vajhabzadəyə  səfərdən qabaq təlimat verəndə ondan Britaniyada ən qədim parlamentin olduğunu gizlədiblər! Ondan gozlədiblər ki, Britaniyada minlərlə qəzet çıxır, televiziya, radio dövlət nəzarətində deyil…

KQB Bəxtiyar Vahabzadəyə başa salmayıb ki, Britaniyanın müstələkəsi olmuş Hindistanda dünyanın ən böyük demokratiyası yaranıb, hakimiyyə vaxtaşırı dəyişir, anqlo-sakson məhkəəsi işləyir…

KQB bunları bilə-bilə Bəxtiyar Vahabzadədən gizlədib…

Dağılasan, ay KQB, necə ki, dağılmışdın, Putin yenə səni bərpa elədi…

Ancaq Bəxtiyar Vahbzadənin şeiri çox gülməlidir. Hərçənd Hay Parka yox, strip kluba getsəydi, bundan yaxışı şeir yazardı. Rəsul Rza kimi: “Məmələrin yerpənək…”

Oyununuz olsun, ay Azərbaycan sovet şairləri…

04. 01. 2019

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “SƏNİN GÖZƏL GÖZLƏRİNƏ “BEŞ VERİRƏM…”

Müsəlmanlıqda, xristianlıqdan fərqli olaraq, möminin boynuna etiraf mükəlləfiyyəti qoyulmur. Xristian bütün ömrü boyu mənsub olduğuğu kilsəyə, təhlim olunduğu ruhaniyə öz qüsur və günahları haqqında hesabat verir. Xristian üçün kamillik yalnız İsaya aiddir, hər bir sıravi xristian qüsurlu və günahkardır və daimi günahkarlıq hissi xristiandan buna görə də həqirlik tələb edir. Müsəlman tövbəsi, əlbətttə, xristian etirafından fərqlidir. Müsəlman hansı gündənsə hansısa pis vərdişini dayandırmağı tövbə sayır, günahkarlıq hissi – aiə üzvləri qarşısında, icma üzvləri qarşısında – ona yaddır.

Bu, əlbəttə, ədəbiyyatın da təbiətini əsaslı surətdə müəyyənləşdirir.

Rus ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələrində müəllif bütün qəhrəmanlarında var. Nümunəvi pravoslav yazıçı sayılan Dostoyevckinin qəhrəmanı, rahib əbası geyən Alyoşa Karamazov birdən deyir ki, “mən bəkə heç Allaha inanmıram”.

Bu, mömin Dostoyevskinin öz şübhələridir.

Müsəlman yazıçı özünü inadla, səylə öz qəhrəmanından ayırır. “Baxın, mənim qəhrəmanım alçaqdır, qorxaqdır, rəzildir, ancaq onunla mənim aramda ümumi heç nə yoxdur…”

Mən bir vaxt Anarın “Macal” povestindən diplom işi yazmışam. Anar oxucunun onu öz sürüşkən qəhrəmanı ilə eyniləşdirməməsi üçün dəridən-qabıqdan çıxır. Ancaq Anara etirafçılıq, günah hissi xas olsaydı, bugünkü deqradasiyaya gəlib çıxmazdı. Günah hissi, bundan doğan daimi narahatlıq şəxsiyyəti deqradasiyadan qoruyan güclü conservantdır…

Bəxtiyar Vahabzadəni sevənlərə elə gəlkir ki, bu şair bütün şüurlu həyatı ərzində özünü açıb-dağıtmaqla, oxucu qarşısında günahlarını etiraf etməklər məşğul olub.

Belə deyil! Bəxtiyar Vahabzadə daim oxucunun gözünə kül üfürüb.

“Səhvlərim. Səhvlərim” şeirinə baxaq.

Oxucu bu şeirdən etiraf gözləyir, şairdən onun konkret səhvlərini və günahlarını eşitmək istəyir və eşidir də. Ancaq oxucu hipnoz altındadır. Heç bir səhv, günah etirafı yoxdur. Şeir etirafa hazırlıq kimi başlayır, şair diz çökmüş kimidir, indicə başlayacaq, açacaq sandığı…

“Salıb məni əzablara

Mənə gendən baxırsınız bir yad kimi”.

Biz nə eşidirik? Şair əzab çəkir. Biz onun halına yanırıq. O bizim gözümüzdə daha da ucalır.

Sonra məlum olur ki, şair səhv-zad eləməyib. Səhv adlandırdığı şeylər əslində onun ləyaqətidir. Çünki dilini saxlaya bilməyib, ürəyində olanı gozlətməyib, danışıb…

Yox, şair, nahaq əzab çəkirsənmiş! Bu məgər səhvdir? Bu, igidlikdir! Şücaətdir!

Məni istəyən buna xələt… yox, qonorar versin!

Sonrası maraqlıdır. Sonra müəllif əsil müsəlman, azərbaycanlı təbiətini göstərir.

“Adam var ki…”

Aha! Barmağıyla göstərdi! Siz ora baxın, ora, orda “adam var ki…”

«Adam var ki, ömrü boyu

 Dodaqları təbəssümlü

 Təbəssümü,

Bir pay kimi paylar sənə, paylar ona, paylar mənə…

Dili ilə ürəyinin arasında

Yüz-yüz illik yollar durur.

Dodağında güllər açıb

Ürəyində kollar durur….”

Kollar durur! “Adam var ki…” Və o adamı, türkün məsəli, Bəxtiyar Vahabzadə hamıya məlum olan dar bir yerə salıb çıxarır…

Bəs özü?

“Bir dəryaca kədərimdir

Bir damlaca səhvim mənim…”

Eşitdiniz? Bəxtiyar Vahabzadənin səhvi bəlkə də olub. Ancaq bircə damla!

Əzabı isə bir dərya!

Buna görə Bəxtiyar Bəxtiyardır!

Necə qan ağlamasın daş bu gün…

Sonra açıq tərifə geçir:

“Yıxılıram, əyilmirəm!”

“Mən könlümün öz səsiyəm!”

Bəh-bəh!

Sonuncu misra lap fıştırıqdır:

“Mən səhvimdə səhvsizəm!»

Gördünüz? Sovet şairi  olsa da, tamamilə müsəlman əxlaqlı insandır. Bir qram xristianlıq qarışığı yoxdur. Nə bilim Tolstoy, ət yemirəm, əsərlərimin müəlliflik hüququndan imtina edirəm, siyasi dustaqların müdafiəsinə qalxıram, irticanı pisləyirəm, baş götürüb evdən gedirəm…

“Mən səhvimdə səhvsizəm!”

Bəli!

Bəxtiyar Vahabzadə demir ki, Səməd Vurğunun cəfəng yaradıcılığından iki cəfəng dissertasiya yazıb, univesitet professoru olub, Leninə poema yazıb SSRİ dövlət mükafatı alıb yeyib, milli teatrsa cəfəng pyeslər sırıyıb, filologiya fakultəsindən əlli il ərzində beş min savadsız məzun buraxıb ki, gedin azərbaycanlı balalarını yaman günə qoyun…

Bu yazını bir tələbəlik xatirəsiylə bitirirəm.

1980-ci ilin yanvarı İxtisas kursundan imtahan veririk. Bəxtiyar Vahabzadə bilet-zad çəkdirmir. Heç bilet də gətirməyib. Qaldırır ayağa, baxır qiyabiçinin ora-burasına, qiymət yazır.

Sevinc! (gözəl bir gəlin idi, familyası yadımda deyil)

— Sevnic sənsən? Sənin nə gözəl gözlərin var! Sənin elə gözəl gözlərinə “beş” yazıram…

05.01. 2019

Samara

 

DİLİMİZ: HEYDƏR ƏLİYEV VERSUS BƏXTİYAR VAHABZADƏ

BAXTİYAR

Bəxtiyar Vahabzadə ilə Heydər Əliyev arasında dilin adı ilə bağlı mükaliməni lap bu yaxınlarda, həm də təsadüfən gördüm. Bəxtiyar Vahabzadəni tanımasaydım, yəni bioqrafiyasının ən vacib faktlarını bilməsəydim, deyərdim ki, Əliyevin hüzurunda tribunadan danışan adam orta təhsilli, ordan-burdan arabir oxuyan, heç bir sistemli biliyi olmayan ahıl bir kişidir.

Bəxtiyar Vahabzadə filologiya elmləri doktoru, professor idi!

“Bəxtiyar Vahabzadə müəllimim olub” deməyə tərəddüd edirəm, mən iniversitetdə qiyabi oxumuşam, və Bəxtiyar müəllimin cəmi beş ya altı dərsindən, səhv etmirəmsə, ikisini mən buraxmışam, birini də o. Məndə o üç dərsdən yaranmış təsəvvürə görə, Bəxtiyar Vahabzadəyə oxumuş, savadlı adam demək olardı, ancaq yüksək təhsilli, yüksək akademik təhsilli adam yox. O. Azərbaycan dövlət universitetində 50-ci ilərin əvvəlində oxumuşdu, bəxti gətirmişdi ki, bir şeiri elə birinci kursdan Səməd Vurğunun xoşuna gəlmişdi. Lenin ordenli xalq şairi sütül tələbəni kitabsız-zadsız Yazıçılar İttifaqına üzv keçirmişdi. Bundan sonrakı həyat Vahabzadə üçün olmuşdu yağ içində pendir. Universiteti qurtarıb orda da qalır, əvvəl Səməd Vurğundan bir dissertasiya yazıb olur elmlərin namizədi, bir az sonra Səməd Vurğundan ikinci dissertasiyanı yazıb olur elmlərin doktoru və professor. Başı bir dəfə yüngülcə ağrıyıb, “Gülüstan” poemasına görə. Əslində ağryan qəzet redaktorunun başı olub… Bəxtiyar Vahabzadəninsə hər il bir neçə kitabı çıxıb, cəfəng pyesləri akademik teatrda oynanılıb, özü də elmlərin doktoru və professor! Yüksəs statuslarla, yüksək mükafatlarla təpədən dırnağa zirehlənmiş canlı klassik! Kim onun qabağında bir söz deyə bilərdi? O haçan, kiminlə polemikaya girişmişdi, debata çıxmışdı? Onun dissertasiyalarına, məsələn, kim nə deyə bilərdi? Onun dissertasiyalarını tənqid Səməd Vurğunun tənqidi olardı, Səməd Vurğun haqqında sovet dağılana qədər kim gldən ağır söz deyə bilərdi?

Azərbaycan parlamentində Heydər Əliyevlə mükalimə Bəxtiyar Vahabzadə üçün, yəni eləmlərin doktoru, professor, akademik üçün ilk elmi polemika idi. Mövzu formal cəhətdən dil olsa da, bərabər dərəcədə və bəlkə də ondan artıq ədəbiyyata aid idi.

Dilimiz necə adlanmalıdır?

Ümumiyyətlə, bizim dilimiz varmı? Və ya Azərbaycan dili bolşevik fantaziyasıdır, bizim dilimiz yoxdur, yəni müstəqil dilə layiq deyilik, layiq olduğumuz osmanlının dialektidir.

Belə?

Və ömründə ilk dəfə özü də gözləmədən elmi polemikaya girən Bəxtiyar Vahabzadənin necə kəmsavad olduğu, miskinliyi, səviyyəsizliyi göründü. Həm də məlum oldu ki, Bəxtiyar müəllim yalan danışmaqdan da çəkinmir. Əslində bu, çoxdan məlum idi. Bəxtiyar Vahabzadə “Lenin” poeması boyda yalan yazıb, bir ətək Dövlət mükafat alıb, yeyib, üstündən də su içib. Bunu kimi bilmirdi?

Və, yeri gəlmişkən, o parlament zalında oturanlardan yalan danışmayanı vardımı?

Bəxtiyar Vahabzadə Yusif Səmədoğlunu qınayır ki, o, “türk dilini qırx faiz başa düşür”. Ancaq şübhəm yoxdur ki, Bəxtiyar Vahabzadənin özü də türk dilini qırx faizdən çox başa düşməyib, və onun filologoya fakultəsindəki həmkarları arasında türkü qırx faizdən çox başa düşən adamlar az olub.

Əgər söhbət bazar, məhəllə danışığından, serial replikalarından yox, ədəbi türk dilindən gedirsə!

Türk dili, əlbəttə, xarici dildir!

Bəxtiyar Vahabzadə deyir: “İyirmi-otuz il keçəndən sonra çox adam deyər ki, elə “ov” da bizim olub”.

Niyə də deməsinlər? “Zadə” bizimdirsə, “ov” da bizimdir. Yaxud, əksinə, “ov” bizim deyilsə, “zadə” də bizim deyil!

“Kitab”, “məktəb”, “gül”, “bülbül” bizimdir?

Bəxtiyar Vahabzadə deyir ki, heç olmasa, mötərizədə yazaq “Azərbaycan türkcəsi”.

Heydər Əliyev deyir a kişi, adın professordur, akademikdir, sənə vermədiyim mükafat qalmayıb, danışığına fikir ver, nəcə yəni mötərizə? Dünyada hansı dilin adında mötərizə var? Təxminən belə deyir. Mənə elə gəlir ki, Heydər Əliyev Bəxtiyar Vahabzadənin miskinliyini yaxşı görürdü, ona görə tribunada ayaq üstündə saxlayıb ibtidai sinif şagirdi kimi başına ağıl qoyurdu.

Heydər Əliyev, unutmayaq, ilk təhsilinə görə ibtidai sinif müəllimi olub!

2

Heydər Əliyev Bəxtiyar Vahabzadəni dərindən fikirləşməyə dəvət edir. Deyir ki, biz dilimizi “Azərbaycan türkcəsi” adlandırsaq, belə çıxacaq ki, o, türk dilinin dialektidir.

Sonra davam edir: “Onda millətimiz nədir? Azərbaycan türkü? Özbək niyə demir ki, mən “Özbəkistan türküyəm”, tatar niyə demir ki, “mən Tatarıstan türküyəm?”

Heydər Əliyev tamamilə haqlıdır, hərçənd məsələyə dil ya tarix problemi kimi baxmır, siyasi problem kimi baxır.

Heydər Əliyev yetmiş yaşında, 40 ildən çox kommunist partbileti gəzdirib Kreml tabeçiliyində işləyəndən, tabeçiliyin hər cür şirin-acı məziyyətlərini görəndən sonra özü də gözləmədən müstəqil dövlətin, BMT üzvü, beynəlxalq hüququn subyekti olan dövlətin başçısı olub. Heydər Əliyev yaxşı başa düşür ki, xüsusən Azərbaycan kimi ölkədə dil dövlətin onurğa sütunudur. Azərbaycan dilinin “türk dili” adlandırılması milləti ən mühüm atributdan mərhum edir, Azərbaycanın əvvəlcə dil, mədəniyyət sahəsində, sonra isə siyasi cəhətdən Türkiyə tərəfindən udulması üçün zəmin hazırlayır, hələlik isə sanki tarixi anlaşılmazlıq nəticəsində metropoliyadan aralanmış Türkiyə əyalətinə çevirir.

Heydər Əliyev bütün bu sitüasiyanı bütün incəlikləri ilə görürdü və həmiçinin onu görürdü ki, dilin “türk” adlandırılması onu Türkiyə rəhbərlərinin yanında əyalət başçısına çevirir.

Heydər Əliyev Azərbaycan rəhbərliyinə qayıdandan sonrakı ilk illərdə televiziyada, mətbuatda Azərbaycan dilinin başına nə oyun gətirildiyini yaxşı görmüşdü. “Dilin adını “türk” qoymaqla biz onu osmanlı türkcəsinə çevirmiri ki” deyənlərin fitnəsi onu aldada bilməzdi.

Çevirirsiniz, cənablar! Yox, “cənablar” yox, lotular!

Bilmirəm, özü, ata-babası, qardaşları qatı şiə adları daşıyan Heydər Əliyevlə osmanlı arsında qismən də olsa şiəlik dayanıbmı? Hər halda Azərbaycan etnikliyində şiəlik elementinin tarixi vacibliyini yaxşı başa düşməliydi.

Hüseyn Cavidi, məsələn, nə naxçıvanlılıq, nə şiəlik osmanlılığa aşiqlikdən saxlaya bilmişdi. Güclü dramaturji istedadlı, ancaq zəif şair olan bu insan Türkiyəyə ayaq açan kimi başına fəs qoyub ata-babalarının danışdığı dilə arxa çevirmişdi. İndi o, həqiqəti desək, nə türklərə lazımdır, nə azərbaycanlılara. Mən Cavidi onun yazdığı dildə oxumya bilmirəmsə, ya höccələyə-höccələyə oxuyuramsa, onu necə Azərbaycan şairi saymalıyam?

Cəbhə hakimiyyəti dövründə Salyanda tələsik Leninin heykəlini söküb elə onun postamentinin üstündə Əli bəy Hüseynzadəyə heykəl qoydular. Ancaq salyanlılar (oxuyanları) həmişə naxçıvanlı Cəlil Məmmədquluzadəni oxuyacaqlar, yerliləri Əli bəy Hüseynzadəni yox. Çünki Cəlil Məmmədquluzadə salyanlıların dilində, yəni Azərbaycan dilində yazıb, Əli bəy Hüseynzadəni oxumaq üçün gərək yanında tərcüməçi ola.

Bəxtiyar Vahabzadə deyir ki, türk ədəbiyyatını tərcümə eləmək lazım deyil, çünki iki dil arasında fərq yoxdur.

Bunu deyəndə gərək onun qabağına Orxan Pamukun bir romanını qoyub deyəydilər ki, oxu və cümlə-cümlə izah elə…

Ya da Cümhuriyyət qəzetindən analiytik məqaləni…

Deyir ki, “mənim kitablarımı Türkiyədə tərcüməsiz çap edirlər, hamı da oxuyur”.

Çap edərlər, əlbəttə. Ancaq çoxmu oxuyan var? Məsələn, bunu: “Ürək pıçıldayır dodaqlar kimi”. Dodaqlar kimi!… Təsəvvür edin ürəyin dodaqlarını. Animasiya…

Ya da “Lenin” poemasını…

Bəxtiyar Vahabzadə and-aman eləsə də ki, Azərbaycan dilinin özünü yox, yalnız “türk”lə əvəz etmək istəyir, bilmədən həqiqi məramını büruzə verir. Heydər Əliyevə ərəb ölkələrini xatırladır, deyir ki, dövlətlər çoxdur, hamısı dilinə “ərəb” deyir.

Bəli, ona görə hamısı “ərəb” deyir ki, ərəb ölkələrinin hamısında dövlət dili ərəb dilidir. Yəni eyni dil işlədirlər. Türkiyədə və Azərbaycanda işlədilən dillər isə müxtəlif dillərdir. Ona görə eyni adı daşımaqları absurd və siyasi cəhətdən təhlükəli olar.

Azərbaycan xalqı öz dilinə “türk” deyəndə Azərbaycan dövləti yox idi, yəni dil dövlət atributu deyildi, buna görə də siyasi yük daşımırdı.

Bunları mən özümdən deyirəm. Heydər Əliyev isə çexləri və slovakları misal gətirib deyir ki, onlaın dilləri daha yaxındır, ancaq hər dilin öz adı var…

Bəxtiyar Vahabzadə suyu süzülmüş halda tribunadan düşüb getməyə icazə istəyir. “Heydər müəllim, olar mən gedim?…”

İbtidai sinif…

Mən bilmirəm niyə iyirmi ildən çox vaxt keçəndən sonra deputatlar bu məsələni qalrırırlar. Azərbaycan dilinin adını dəyişmək çağırışlarında., onun türk dili ilə eyni olduğunda təkid edən iddialarda Azərbaycanın dövlət suverenliyinə həmlə cəhdi kimi baxmaq və hətta dövlət xəyanəti kimi qiymətləndirmək olar. Və belə çağırışları hökmən qanunvericilikdə kriminallaşdırmaq lazımdır.

Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi aldığı otuz ilə yaxındır. Əgər indi də millətin bir hissəsi dövlətin dilini başqa bir dövlətin dili ilə əvəz etmək istəyirsə, kənardan baxanların bizim ölkəyə “failed state” deməyə əsasları var. Parlamentdə illərlə oturub qarınlarını yekəldən bu harın kişilərin içində müharibə veteranları yoxdur, onların uşaqları cəbhə bölgəsinə getmirlər, fəhlə-kəndli balaları isə belə əqidəsizlərin və şərəfsizlərin firavan həyatının keşiyində dururlar, həyatlarını itirirlər… Bunlar isə dövlətin açarını elə sabah Erdoğan kimisinin birinə verməyə hazırdırlar…

Varlı sponsor axtaran fahişələr kimi bizdə də çox arvadlar və kişilər osmanlıların dallarına-qabaqlarına özlərini sürtürlər, çünki özlərində nəinki uğurlu millət qurmağa, hətta təsadüfən əllərinə düşın dövləti, yəni ondan qalanı da saxlamağa qeyrətləri yoxdur…

Və bu hörmətsiz arvadlara və kişilərə xatrlatmaq lazlımdır ki, məsuliyyətsiz “biz türkük” mantrası bizi ümumqafqaz, ümumiran irsindəm mərhum edir. Biz ancaq azərbaycanlı olmaqla Qobustan rəsmlərini özümüzünkü saya bilərik. Biz ancaq azərbaycanlı olmaqla Zərdüşt irsinə iddia edə və özümüzü Nizaminin, bütün İran və İslam mədəniyyətinin varisləri saya bilərik. Qobustan rəsmlərini türklər çəkməyiblər, ya da gərək o qayaları onlar Sibirdən, Altaydan dallarına sarıyıb gətirəydilər. Xalqın tarixini Mirəli Seyidovun nağılları, qondarma turançılıq cəfəngiyyatı əsasında qurmaq olmaz. Kim tarixi belə qurmağa çalışırsa, ancaq dünyanın elmli və sağlam fikirli adamlaını bizə güldürür…

 

02-03.10. 2018

Samara

 

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: KARQULAQ KAİNAT VƏ «ATƏŞLƏR YURDU»NUN FƏLSƏFƏSİ….

Azərbaycan xalqı Segahı o qədər çox sevir ki, bütün muğamlara “Segah” deyir. İndi bilmirəm, sovet vaxtları toyda bozbaş suyuyla yarım litr ağ nöyüt qarışıqlı araq vurmuş bir eloğlıumuz toyxana dirəklərindən tuta-tuta gəkib dururdu xanəndənin qabağında, cibindən əzik bir kağız çıxarıb uzadır və deyirdi: “Əmioğlu, al bu beşliyi, yaxışı bir Çahargah təsnifi” oxu, özü də segahıynan…

Bəxtiyar Vahabzadənin “Habil segah” şeirini oxuyanda bunu xatrladım, əvvəlcə güldüm, sonra məni ağlamaq tutdu…

Əlbəttə, gözəl Azərbaycan xalqımız indi Ştirlisin mahnisını da Segah adıyla toyda çaldırıb oynayır, xalqla işimiz yoxdur. Ancaq Segah Segahdır. Bəxtiyar Vahabzadənin “Habil segah” şeirini oxuyanda isə nədənsə adamın qulağında segah yox, ayrı şeylər səslənir.

“Kəmanə kamana toxunan zaman

Tufanmı hayqırdı, selmi çağladı?”

Segahda tufana bənzərlik var? Axı Segah Vaqner üverturası deyil, Şostakoviç simfoniyası deyil. Tufan hara, Habil-segah hara…

Sonra Bəxtiyar Vahabzadə iddia edir ki, bir qolun (kamança qolunun) üstünə “Nəsimi üsyanı, Vaqif nəvası cəm olub”.

Nəsimi üsyanı nədir  və “Habil segah”ın harasındadır? “Vaqif nəvası” nədir?

Qolda, əlbəttə, Əslinin hıçqırığı, Kərəmin yanmağı var. Və azərbaycanlı şairinin qafiyəvbazlığını bilən hər kəs üçün şübhə yixdur ki, şair tez-tez “qol” deyirsə, gec-tez “yol” da deməlidir.

“Aylara, illərə, qərinələrə

Bölünən tarixin yoludur bu qol”.

Bir şey başa düşdünüz? Əgər Habil-segah bizim tariximizin yoludursa, niyə indiyəcən inildəyə-inildəyə qalmağımızın səbəbi aydındır…

O enən, o qalxan səslər, avazlar…”

“Səs” nədir, “avaz” nə? «Çör»lə «çöp» kimi?

“Kamanın bağrında ağaran tozlar…”

Kamanı gözümün qabağına gətirdim, onun bağrını təsəvvür etməyə çalışanda dolaşdım, yəni “ağaran tozlara” heç gedib çıxmadım…

Burası yaxşıdır, oxucu gülməkdən cırılır:

“Bu səs, ilk atamız qoca Adəmin

Təklikdən gileyi, şikayətimi?”

Gəlin filoloq-professorun bu beytini təhlil edək: Necə yəni “ilk atamız”? Niyə “Qoca Adəm”? Qoca Adəm niyə o qədər oğul-uşaqla təklikdən darıxmalıydı? Elə cavan olanda da  Həvva Adəmin yanında deyildimi?

“Bu səslər danışır bəlkə də bizə

Atəşlər yurdunun fəlsəfəsindən….”

Bəlkə danışır, bəlkə danışmır… “Atəşlər yurdu”…. Gör hara getdi çıxdı… Kamaança dünənəcəm ikisimli olub. Üçüncü simi, eşitdiyimə görə, Aqacanişvili adlı bir erməni artırıb…

Sonrasına baxın:

“Bu səsin oduna, deyirəm, görən

 Niyə bütün səslər yanıb kül olmur?”

Aha! Doğrudan da: niyə?

Sonra yenə şairdə yenə qafiyə pristupu başlanır: yaradır, qaradır…

“Bağrımın başında yaradır bu səs

Lalənin köksündə qaradır bu səs…”

Deyirəm ki, bu cəfəng şeirdən sonra gözəl sənətkar Gabil Əliyevə nəsə oldu, başladı “Cücələrimi”i çalmağa… Ona görə bu şeiri gərək kamançaçılar oxumayalar, ya başları xarab olar, ya ayrı yerləri…

Sonrası:

“Kardır qulağı kainatın da,

Eşidə bilsəydi suya dönərdi…”

Kainatın suya dönməyi necə olur? Bayaqdan yer-göy yanırdı…

Sonrası:

“Sonsuz kainatın sonsuz qatında

 İşıqsız ulduz da şölələnərdi”.

Yaxşı, kainat suya dönübsə, orda “işıqsız ulduzlar” da necə şölələnərlər?

Sonra:

“Odun atəşinə od şan-şan olur”.

Bunu fllooloq-professor yazır! Kül tələbələrinin başıəna!

Sonra Baxtiyar Vahabzadə üzünü tutur birbaşa xalq artisti Habil Əliytevə:

“Niyə yandırırsan atəşsiz bizi?”

İnsan yanırsa, atəş içində deyil?

Şeir çox uzundur, mən orasından-burasından götürdüm ki, mənim yazılarımla maraqlanan  iki cüt bir tək oxucunu da bezdirməyim. Ancaq Bəxtiyar Vahabzadə uzun yazmaqdan çəkinməyib, məsələ onda deyil ki, fanatı çox olub. Əsil məsələ ondadır ki, sovet hökuməti bi cəfəngiyatın hər misrasına şairin özü ağırlıında pul verirdi.

Belə hökumət necə dağılmayaydı?

Meydan vaxtı da Bəxtiyar Vahabzadə çıxdı tribunaya ki, bəs mən sovet hökumətindən narazıyam…

A kişi, insafın olsun! Sovet hökuməti sizi boğazacan yedirtdi, sən niyə narazı olursan…

30.12. 2018

Samara

 

BİR FACEBOOK İSTİFADƏÇİSİNİN TƏKLİFİ İLƏ «NƏDƏN OLDU» MAHNI MƏTNİNİN TƏHLİLİ

Mahnı sözləri, onlar hazır musiqiyə yazılıbsa, bir qayda olaraq nəinki yüksək poeziya deyil, onlar ümumiyyətlə poeziya deyil. Sadəcə musiqinin söz müşayiətidir. Ona görə mahnı sözlərinə ciddi yanaşmağa dəyməz. 
Baxaq təklif etdiyiniz mətn.
“Yarım birbaş gedən oldu”.
Səhv ifadədir, əslində “o gedən oldu” düzdür. Birbaş prokurorun üstünə gedərlər, birbaş Əliyevə yazarlar. Yəni ki, “birbaş”da yön anlayışı var – haraŞ kinin üstünə. Müəllif bu sözü heca doldurmaq üçün soxub.
“Əhddən, diləkdən ayrı düşmək” – bu necə olur? Əhd pozula bilir. 
Sonra deyir “ürək deyil, bədən oldu”.
Dilək ürəkdə deyil? Ürək ayrı düşməybsə, diləkdən necə ayrı düşür?
“Nədən”, “bədən” qafiyələri, əlbəttə, qulağı qıdıqlayır…
“Yaranmışıq məhəbbətdən”.
Nə mənada? Yəni valideynlərin yaxınlığı sevgi ilə olub? 
Cəfəng misradır…
“Gözüm yaşı dən-dən oldu”…
Belə misraya görə, Çexovun ifadəsinə görə, müəllifi kötəkləmək lazımdır… Yox, darvazamızı fələk vurubdu…
Yəqin mən də cavanlıqda bu mahnını sevmişəm, bəlkə haçansa, gözüm yaşı “dən-dən” olub da… Bəlkə də yaşdandır, ya ayrı şeydən, boynuma alım ki, daha belə mahnılara qulaq asa bilmirəm. Xüsusən türklər özlərini əzidirə-əzdirə, inildəyə-inildəyə oxuyanda adamın əti tökülür…
O ki qaldı Azərbaycanın ayrılığı məsələsinə… Uydurmadır…Sovet dövrünün hərbi lətifəsi var: Zampolit əsgərlərdən soruşur: bu daşa baxanda nə fikirlərşirsiniz? Deyirlər kommunizm, beynəlxalq sülh, beynəlxalq həmrəylik… İvanov deyir: «А я думаю о бабе». «Почему ты о ней думаешь?» «Потому что я всегда о ней думаю..»

08.01. 2019

Samara