Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

KƏNDƏ İŞIĞIN ÇƏKİLMƏYİ

Окт3

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ. 1961-Cİ İLİN YAZI

KƏNDƏ İŞIQ ÇƏKİLMƏYİ

Təzəcə uçmuşdu Yuri Qaqarin,

 Yaxşı yadımdadır, onda yaz idi.

Ya uçuşa qalmış cəmi beş-on gün,

Bizim kəndimizə işıq çəkildi.

+

Nə vaxtdan görürdük gəlmə adamlar,
Dirək basdırırlar yol qırağına.

Sonra da dirəyə dırmanırdılar,

Caynaq keçirərək hər ayağına.

+

Kosmonavt ya kosmos kimdi anlayan? —

Bizim qəhrəmanlar bu kişilərdi.

Dirəyın başında orbitə çıxan

Onlardı —  nəhayət  işıq gəlirdi!

+

Axşam iki lampa bizdə yanardı.

Quran oxuyardı lələm biriylə.

Birinin başında məməm yamardı,

Yazıb-oxuyardıq bir yer eləyib.

+

Demirdik lampanın işığı qıtdır,

Bizdə görən yoxdu gur işıqları.

Bəlkə də neft iyi baş ağrıdırdı,

İnsan ağrıya da öyrəşik olur…

+

Şəhərəcən yeddi kilometrdi,
Guya yaxındaydı kommunizm də.

Kənddəsə qaraldır tüstüsü neftin,

Şüşəni. Su qatır dükançı bizdə…

+

Onda birinciyə hələ gedirdim,

Çəlimsiz, balaca, dil uzun, acı.

Dünyanı tüstüdə, hisdə görürdüm,
Qorxurdum işığa çıxmağa ancaq…

+

O gün bizim evə iki-üç kişi,

Gəldi avadanlıq dolu maşında.

Məftili məftillə tutub baş-başa,

İliç lampasını alışdırdılar.

+

İlk dəfə işıqda qəlbi qarsıdan,

Hüsnü, cazibəni gördüm onda mən.

Qadın gözəlliyi belə sarsıdır,

Bilirsən fəlakət olacaq hökmən…

+

Salyanın, Bakının gur işığıyla,

Tanış lələm baxdı heç nə demədən.

Quran oxuyandı, bu fani dünya,                          

Ona işıqla da cəhənnəm idi…

03.10.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 35-Cİ SONET (əruzla)

Окт1

                          No more be griev’d at that which thou hast done:

                           Roses have thorns, and silver fountains mud… 

+

Qəlbini üzmə daha etdiyin günahlarla,
Gümüş bulaqda çirk olur və qızılgüldə tikan.

Tutulmalarla, buludlarla günəş, ay qaralar,

Zərif, sevimli qönçələrdə qurd salar məskən.

+

Hamı günahkar həyatda, günahkaram mən özüm,

Səni bənzətmələrlə səy edirəm doğruldam.

Sənin xilasın üçün mən hələ qanun da pozub,

Bütün xətalarına istərəm bəraət alam.

+

Sanki rəqib tərəfə keçmişəm çəkişmədə mən.

Gəlir incitdiyin insan sənin müdafiənə.

Özümə qarşı yazımışam mən öz şikayətimi,

Sevgi və nifrətin gedir vətəndaş hərbi yenə.

+

      Talasan da məni çoxdan, ey əli əyri ağa,

       Şərikəm  hər nə törətsən də və alsan nə cəza.

İngiliscədən tərcümə

01.10.2016

Samara

İNƏYİN SATMAĞA APARILMAĞI

Сен30

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ, 1963-CÜ İL, PAYIZIN ƏVVƏLİ         

“Sən burdan itələ, sən də çək ordan!”

Lələm qışqırırdı köməkçilərə.

İnəksə suvatın lap qIrağında,

Durub dirəmişdi özünü yerə.

+

Gündə su içdiyi həminki Kürdü,

İndi salırdılar özünü suya.

Alma gözlərindən yaş tökülürdü,

Elə bil gedirdi başı baltaya.

+

Kolazda oturan çəkir ciyəni,

Daldan itələyən ağac döşəyir.

Üzülür ayağı birdən inəyin.

Büdrəyib özünü toxuyur Kürə.

+

Kolazı çəpləyir lələm oturub,

Mal, ciyəsi əldə üzür yanaşı.

Mən də oturmuşam sarımı udub,

Çaşdırıb halımı malın təlaşı…

+

Lap iti vaxtıdır Kürdə axarın,

Lələm təngnəfəs, lələm qəzəbli.

İnəyin gözündən yenə yaş axır –

Canavar ağzında üzür elə bil.

+

Çatırıq o taya. Özü dırmanır,

İnək, büdrəsə də, suvata burda,

Alma gözlərinin yaşı dayanmır.

Titrəyib suyunu yazıq sıçradır…

+

Asfalt qırağıyla çıxırıq yola,

Lələm əldə ciyə düşür qabağa

Arxadan qovuram mən də çubuqla, —

Salyana gedirik malı satmağa.

+

İndi də gözümün qabağındadır,

O yol ki, uzandı günbatanacan.

Lələm acıqlıdır, qaşqabaqlıdır,

Titrəyir, nədənsə qurumur heyvan…

+

Sabir dayımgildə gecəni qaldıq,

Səhər malı satdı bazarda lələm.

Gəzişib ayında-oyundan aldı,

Vurdu saqqalını surralı Qələm…

+

İndi mən lələmin həmin yaşında,
Ölkədən ölkəyə adlamışam mən.

Həm ömür uzandı, həm də yol, indi,

Canavar ağzında özüməm üzən…

30.09.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 130-CU SONET

Сен29

                                      UİLYAM ŞEKSPİR

        130-CU SONET

              My mistress’ eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips’ red…

 

Bənzəri gözlərinin yox günəşə,

Daha aldır dodağından mərcan
Qar kimi ağ deyil əsmər sinəsi,

Saçı məftil kimi qara, burulan.

 

Dəməşq qızılgülü var qırmzı, ağ,

Bənzəməz onlara yanaqları da.

Daha gözəl və xoş ətirlər var,

Nəfəsindən onun gələn qoxudan.

 

Necə sevsəm də yarın nitqini mən,

Daha xoşdur, bilirəm, nəğmə səsi.

Necə gəzir ilahə, görməmişəm,

Mənim yarımsa torpaq üstdə gəzir.

 

Bilirəm mən, yenə çatmaz amma,

         Saxta tərifli gözəllər yarıma.

    

 

İngiliscədən tərcümə

29.09.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 154-CÜ SONET

Сен28

UİLYAM ŞEKSPİR

    154-CÜ SONET

                      The little love-god lying once asleep

                     Laid by his side his heart-inflaming brand…          

 

 

Kiçik Eşq Tanrısı qəlb odladığı məşəli də,

Qoyub yanında uzandı və şirin mürgülədi.

Onu yatmış görərək astaca yaxınlaşdı,

Bir bölük huri ki, bakir subaydı hər biri də.

Subaylıq əhdinə ən sadiq olan aldı ələ,

Neçə milyon ürəyə od salıb yaxan kösövü.

İndi dünyada odlu ehtirasa hökm eləyən,

Ali sərkərdə silahsızlanıb, xəbərsiz özü.

Bulaq axırdı yaxında, yanan bu məşəli qız,

Suya atdı, həmin an yandı eşq oduyla sular.

Oldu dərman kimi, kim gəldisə, sağaldı təmiz.

Mən də getdim sağala candakı bu zalım azar.

 

           Orda bildim  alışar ehtiras  odundan su,

           Yox suyun qüdrəti eşq atəşini söndürsün.

 

İngiliscədən tərcümə

28.09.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 28-Cİ SONET

Сен27

shakespear

      

                   How can I then return in happy plight,
                  That am debarred the benefit of rest?..

Qayıda bilmərəm əvvəlki bəxtəvərliyimə,

İstirahət kimi nemət məni tərk etmişsə.

Gündüzün zülmünə indi gecə məlhəm eləmir,

Gecə-gündüz, gecə-gündüz, üzür məni qüssə.

+

Sanki Gündüz Gecəylə heç qatı düşmən də deyil,

Verərək əl-ələ onlar mənə işgəncə verər.

Məni Gündüz üzür əzabla, Gecə inləyirəm,

Ki, uzaqsan yenə məndən, əzablarımsa hədər.

+

Deyirəm Gündüzü yumşaltmaq üçün: sən nursan,

Səma qaralsa buludlarla, yetirsən haraya.

Gecəyə söylərəm: ulduzlar əgər yanmazsa,

Örtülər nuru çöhrənin və bənzəməzsən aya.

+

       Artırır dərdimi Gündüz yenə hər gün amma,

       Gecənin  zülmü də artır, acıyan yox halıma.

İngiliscədən tərcümə

26-27.09.2016

Samara

DAHA ZƏFƏRƏNDUMA EHTİYAC YOXDUR…

Сен26

MEHRİBAN XANIM:  Kişi, necə keçdi zəfərəndum?

İLHAM BƏY: Zəfərəndum yox, ay arvad, referendum.

MEHRİBAN XANIM: Bu şoğəribə dilim gəlmir. İldə bir dəfə bu zaddan… adı nə oldu… hə, bu şeydən keçirsən, dilim öyrəşər. Kişi, gələn il sən bir referendum da keçir, deputat yaşını bir az da azalt.

İLHAM BƏY: On səkkizdən də salım aşağı?

MEHRİBAN: A kişi, on səkkiz yaş çoxdur. İndiki uşaqlar aləmin bicidirlər. Elə götürəlk bizimkiləri. Kişi, sən bu deputat yaşını elə altı ya yeddi.

İLHAM BƏY: Altı yaşında uşaq olsun deputat?

MEHRİBAN XANIM: Niyə olmur? Götürək bizim Əliylə Mikayılı. İkisi də qız istəyir. Özü də gündə o qədər təkliflər verirlər ki, o Siyavuşdu, Bayquşdu nədi, bzim uşaqların yanında ağzını aça bilməz. Həm də, kişi, Əliylə Mikayıl deputat olsalar, elə mənimlə bərabər gedib-gələrlər Milli Məclisə. Mən də darıxmaram, onlar da darıxmazlar. Həm də gözüm olar üstlərində.

İLHAM BƏY: Arvad, təklifin ağlıma batır. Ancaq indi belə şeylərə nə zəfərəndum lazımdır, nə referendum. İndi mənim o qədər səlahiyyətim var ki, istəsəm, südəmər uşaqlar da deputat seçilərlər…

26.09.16

UİLYAM ŞEKSPİR. 104-CÜ SONET

Сен25

ÜİLYAM ŞEKSPİR

                                                 (1564-1616)

      104-CÜ SONET

                       To me, fair friend, you never can be old,
For as you were, when first your eye I ey’d…

 

 

Sən, əzizim, gözümdə heç zaman qocalmazsan,

Sən necəydinsə ilk görüşdə, həminsən yenə də.

Həmin gözəlsən, Üç il qış soyuğu qoydu viran

Yayın cəlalını bağlarda, füsunkar meşədə.

Sarı payızlara üç il basıldı  göy yazlar,

Gözüm önündə fəsillər dəyişdi bir-birini.

Getdi Aprel, İyunda yandı xoş ətirli nə var,

Səndə əvvəlki təravətsə görən tək bilinir.

Ah, gözəllik gedirsıə də, gedir saat kimi o,

Gedir, əqrəblərinsə gözlə seçilmir gedişi.

Sənin gözəlliyində zərrəcə zaman izi yox,

Zaman gedir, dəyişmyən gözümün aldanışı.

 

Gələn nəsillərə mən üz tuturam təşvişlə:

Gözəllik öldü siz doğulmamışdan hələ.

 

ingiliscədən tərcümə

24-25.09.2016

Samara

 

 

 

 

ŞARL BODLER. SÖHBƏT

Сен23

ŞARL BODLER

                                  (1821-1867)

             SÖHBƏT

                           Vous êtes un beau ciel d’automne, clair et rose !
                           Mais la tristesse en moi monte comme la mer,

Zərif qızartısıniz  ağ  payız səmasında
Coşur mənimsə içimdə kədər dənizlər tək.

Qalansa xatirədir dalğalar gedən anda,

Soyuq dodaqlarımı turş lumu tək iynələrək.

+

  • Əbəs sığallaylr əlin, sinəmdə od sönmüş,

Əlin gəzən yer, əziz dost, bil ki, yağmalanıb.

Ora dişiylə, dırnağıyla bir qadın qonmuş,

Yox ürək də, ürəyim döndü vəhşinin yalına.

+

Talançı həmləsi görmüş elə bil qəlb sarayım,

Kütlə sərxoş, tökülür qan, dağıntıdır görünən.

  • Nə ətirdir bu füsunkar sinənizdən yayılan!

+

Ey Gözəllik! Könüllərin bəlasınsan, fəlakətisən,

Bayram atəşləridir sanki gözlərində yanan,

Yax oda cındırı ki, vəhşini gizlər gözdən.

fransızcadan tərcümə

23.09.2016

Samara

Запись опубликована 23.09.2016, в Bodler.

ALFRED DE MÜSSE. KƏDƏR

Сен22

 Alfred de Müsse

              (1810-1857)

          KƏDƏR  

                          J’ai perdu ma force et ma vie,
                          Et mes amis, et ma gaite;

Daha yaşamağa tabım qalmayıb,

Gedib kefli çağım, dostlarım gedib.

Getdi, görəndə ki, salmıram saya,

O insan ki, mənə dahi deyirdi.

Əvvəl Həqiqəti tanıyan zaman,

Düşündüm o mənə əbədi dostdur.

Amma yaxşı duyub anlayan andan,

Həqiqət nədənsə pisimi vurdu.

Bilin, əbədidir, Həqiqət ancaq

Nadan yaşayacaq, nadan qalacaq,

Kim onun yanından saymayıb ötə.

Tanrının kəlamı cavab gözləyir,

İndi mənə qalan həyatda nədir? –

Ağlayıb ötənin yasını tutam.

Fransızcadan tərcümə

22.09.2016

Samara