Xeyrulla XƏYAL
Vüqar Əliyevin doğum gününə
Başın ağrımağı var,
Ağrımayan baş deyil.
Sinə göynəyər, yanar,
Sinədəki daş deyil.
Yol – narahat, yol – uzaq,
Kim gedir – yorulacaq.
Savaş sonra olacaq,
Bu hələ savaş deyil.
Qayğılar ağırsa da,
Hərdən can ağrısa da,
Saç-saqqal ağarsa da,
Otuz doqquz yaş deyil.
08.04.2010 Samara
Osip MANDELŞTAM
Отравлен хлеб, воздух выпит
Çörək zəhərli, hava tünd, kəsif
Asan işdirmi sağaltmaq yaranı!
Bəlkə heç Misrə satılmış Yusif,
Belə qüssəylə üzməmişdi canı.
Gecə ulduzlu, yol gedir bədəvi,
Dərin xəyala at belində dalır.
Qanlı çağlar ki ötübdür əbədi,
Bədəvi qoşduğu dastanda qalar.
Çox elə fəhm istəmir biləsən,
Oxluğu kim itirdi qumlarda.
Kim at dəyişdi, — indi hadisələr,
Çıxır artıq üzə dumanlardan.
Və əgər nəğməni oxutsa həvəs
Və, nəhayət, nəfəs haqdansa.
Dağıdar hər şeyi – bunlar itməz:
Bir müğənni və bir ulduzlu səma.
1913
tərc.: 21.10.1987
Ikinci dünya müharibəsi illərində
Ərəbqardəşbəylidə iki xırdaca yetim
qız körpə qardaşlarını ölməyə qoymayıb
Boyları bir qarışdı,
Ataları ölmüşdü,
Anaları ölmüşdü,
Qalan körpə qardaşdı.
Nə top, nə tüfəng səsi —
Müharibə uzaqda.
Qızları səksəndirən,
Ac qardaşdı bucaqda.
Havada çörək ətri
Gəzir, baş gicəlllənir.
Bəs bu süd ətri hardan?-
Bacıların burnundan…
Musa gah bu qucaqda,
Gah o qucaqda Musa.
Hərbin özü uzaqda,
Sinə üstdə balası…
Ha borc de, ha de vicdan –
Bunu anlar böyüklər.
Bacıları oyadan,
Qardaş səsiydi səhər.
Nə məktəb bilirdilər,
Nə kitab açmışdılar.
Həm müəllim, həm də dərs –
Körpə ac qardaşları.
Körpə uşaq qucaqda,
Qapı-qapı düşdülər.
“Musa ölür acından”!-
Qışqırıb döyüşdülər.
Kimi öz tikəsini,
Gizləməyə tələsdi.
Çoxu qırıntı yığdı,
Tikədən tikə kəsdi.
Ev-ev, küçəbəküçə,
Bacılar gəzdi kəndi.
Ayaqyalın, başaçıq,
Cüt qızı İskəndərin.
Neçə ağır il ötdü,
Qırıntı tikə oldu.
Musa artdı, böyüdü,
Qızlardan yekə oldu…
Saxlanmayıb yazıyla,
Yaddan çıxıb adları.
Ancaq Firon qızıyla,
Cici-bacılıqdadır
Bəlkə onlar. Kim bilir,
İndi bəlkə o qızlar,
Körpəcə mələklərin,
Oynarlar hər nazıyla…
27-29 fevral 2008, Samara
(WHAT FIFTI SAID)
Cavandım, qocaydı müəllimlərim,
Odumu söndürdüm, qəliblərində
Soyuyub bərkidim. Metal çəkəni
Çəkdim, keçmişləri mənimsəyərək.
Indi mən qocayam, müəllim cavan,
Atılır qəlbimdən yararsız çıxan.
Səylə tikiş-yamaq mənimsəyirəm,
Gənclərin gələcək dərslərində mən.
ingiliscədən tərcümə
2000-ci illərin əvvəli, Samara
++++++++++++++++++
What Fifty Said..
When I was young my teachers were the old.
I gave up fire for form till I was cold.
I suffered like a metal being cast.
I went to school to age to learn the past.
Now when I am old my teachers are the young.
What can’t be molded must be cracked and sprung.
I strain at lessons fit to start a suture.
I got to school to youth to learn the future.
(TO E.T.)
Mürgülədim. Açıq şeir kitabın
Düşdü sinəm üstə. Qəbir daşına
Çəkilmiş göyərçin qanadları tək –
Səndən o, yuxumda bəlkə danışar.
Həyatda düşməyən şans ələ düşsə
Yuxuda, deyərdim sən əvvəl əsgər,
Sonrasa şairdin. Şərəf gətirdin,
Ölümünlə şair-əsgər nəslinə.
Deyirdik ki, qalmaz deyilməmiş söz
Aramızda. Qardaş, təkcə bu qalıb –
O zaman deyilə bilməyən – kimçin
İtkidir, kimçinsə qazanc Qələbə?
Mərmi yaxaladı Vimidə səni,
Elə gəlirdi ki, bitdi o anda
Sənin müharibən. Mənimki isə
Yalnız indi bitir – belə baxanda.
Bilirəm, əlbəttə, yenildi düşmən,
Qaçıb sağ qalanı Reyni adladı.
Nə fayda, bunları deyə bilmirəm
Sənə ki, üzündə görəm şadlığı.
ingiliscədən tərcümə
2000-ci illərin əvvəli, Samara
++++++++++++++++++++++++
To E. T.
(ON TAKİNG FROM THE TOP TO BROADEN THE BASE)
Yağdır gəlsin daşını,
Ey gödək, qoca ehram!
Sonuncu daşyağımın,
Unudulubdur tamam.
Zirvən yastı-yapalaq,
Genişdir ətəyinsə —
Daşı başdan aşağı,
Dığırlada biləsən.
Yetər amma söz düşə —
Sanki dama daş atdın.
Zərbə — qırıldı şüşə,
İstədiyi sübutdur.
Qorxu sarmış əllərin,
Əlləşincə qıfılla,
Sel kimi axıb gəlir,
Qapıya soyuq horra.
Kimsə yox gülə indi:
Gör qoca dağ nə edir!
Götürür zirvəsindən,
Əsasına endirir.
1936
ingiliscədən tərcümə
2000-ci illərin əvvəli, Samara
+++++++++++++++++
On Taking From the Top to Broaden the Base
Roll stones down on our head!
You squat old pyramid,
Your last good avalanche
Was long since slid.
Your top has sunk too low,
Your base has spread too wide,
For you to roll one stone
Down if you tried.
But even at the word
A pebble hit the roof,
Another shot through glass,
Demanding proof.
Before their panic hands
Were fighting for the latch,
The mud came in one cold
Unleavened batch.
And none was left to prate
Of an old mountain’s case
That still took from its top
To broaden its base.
1936
Папа Римский Бенедикт XVI в беседе с журналистами пояснил причину, по которой он помиловал своего дворецкого Паоло Габриэле, осужденного за кражу секретных ватиканских документов. Папа рассказал, что накануне он слышал чрезвычайно гуманном шаге русского президента Владимира Путина, снизившего на два года тюремные сроки Ходорковскому и Лебедеву, совершившим тяжелые преступления. Узнав об этом, папа от умиления долго плакал в своей келье. Потом ему был голос: Бенедикт! Если простой русский президент способен на такой высшую степень милосердия, отчего же тебе не последовать его примеру?
И папе ничего не оставалось, кроме как починиться этому небесному повелению…
В Египте празднуют победу братья-мусульмане, одержавшие победу над сестрами-мусульманками.
Düşür qar qarışıq gecə, düşür, ah!
Gedir sanki çöllə keçmiş, axaraq.
Ağ örpək sərilir göz işlədikcə,
Kol-kos orda-burda görünür ancaq.
Meşələrsə durur həmin cəlalda.
Vəhşilər uyuyur mağaralarda.
Elə düşgünəm ki, bilmədim haçan,
Təklik qanadları altına aldı.
Bu təklikdə isə elə durum var,
Ümid yox azala, bəlkə çoxalar.
Zülmətə boyanan bu qar ağlığı,
Nə özü danışar, nə danışdırar.
Ha deyin yerlər var boş və adamsız
Kainatda – məni qorxudammassız.
Belə səhralarla doludur içim,
Bəsimdir onların dəhşəti yalnız.
ingiliscədən tərcümə
2000-ci illərin əvvəli
+++++++++++++++++
Robert FROST
Snow falling and night falling fast, oh, fast In a field I looked into going past, And the ground almost covered smooth in snow, But a few weeds and stubble showing last. The woods around it have it—it is theirs. All animals are smothered in their lairs. I am too absent-spirited to count; The loneliness includes me unawares. And lonely as it is, that loneliness Will be more lonely ere it will be less— A blanker whiteness of benighted snow With no expression, nothing to express. They cannot scare me with their empty spaces Between stars—on stars where no human race is. I have it in me so much nearer home To scare myself with my own desert places.
xeyrulla xayal 