Bu gün Azəebaycanda gənclər günüdür.
Azərbaycanda qocaların günü yoxdur…
Архивы
LE`ENFER, C`EST LES AUTRES
“Cəhənnəm – bu, başqalarıdır”, — bu, Sartrın pyeslərinin birində deyilib və indiyəcən müxtəlif cür yozulur.
“Vicdan – bu, başqalarıdır”, — belə də demək olar.
İlahiyyatçıların dini kanonlar barədə mübahisələri mənə həmişə cəfəngiyyat kimi gəlir: ibadəti bu cür eləyəsən, filan duanı bu sayda oxuyasan, əlini-ayağını bu cür yuyasan…Əgər divarın o tərəfndəki adamın zarıltısına karsansa, bu arılıb-düşmələrin, mayallaqların nə qiyməti var?
Ruh, mənəviyyat, vicdan bizim divarın o tərəfində və hətta yanımızda olan, ancaq məhəl qoymadığımız adama münasibətimizdir. İnsanın yaxşılığı ya pisliyi onun gündə neçə dəfə və nə vəziyyətdə ibadət etməsiylə ölçülə bilməz – bu, arxaizmdir, mövhümat və cəfəngiyyatdır. İnsanın yaxşılığı ya pisliyi ancaq onun başqalarına münasibətindədir. Bütün başqa meyarlar uydurmadır…
Anamın qapısını qar alıb…Mənim indiyəcən elədiklərimin ya eləyə biləcəklərimin nə qiyməti var?
Vicdan – başqalarıdır… Cəhənnəm əzabı çəkən başqaları….
02.02.2014 Samara
HƏMRƏYLİK YA HƏMRƏNGLİK GÜNÜ?
Azərbaycanlıların necə həmrəy olduğunu ağlım kəsəndən görmüşəm. Millətin necə həmrəng olduğunu çox gec gördüm. Rusiyada ilk bir ili yaşayıb tətilə gələndə azərbaycanlıların, xüsusən kişilərin, bir-birlərinə necə oxşadıqlarını görüb sarsıldım. Bu mənə xüsusən bir yas yerində çatdı. Yetmiş-səksin kişi, yaşları təxminən otuz və otuzdan çox, oturublar yan-yana, hamısının əvvəldən qara olan saçları çallaşıb, hamısının da bığı. Hamısının bığlı olmağı məni lap sarsıtdı, çünki mən özüm də bığlıydım. Mənə çox ağır gəldi ki, mən də heç bir fərdi xassəsi olmayan milyon adamdan biriyəm. Mənə az-çox təsəlli verən bu adamlarını əksəriyyətinin qarınlı olmağıydı – mənim qarnım yox idi! Tək-tək qarınsız, yəni qarınları-qarınlarından keçən adamlarla danışanda deyirdilər ki, mədələri xəstədir. Və xəstə mədəli bu adamlar hamısı siqarət çəkirdirlər. “Tərgidin getsin də”, — mən onlara deyirdim. “Tərgitmək olmur, ay məllim, o qədər dərd var ki”, — onlar mənə deyirdilər…
Adamların hamısının bir rəngdə, bir xassədə olmağı, əlbəttə, yanlış təəssürdür, bir neçə gün qalandan sonra başlayırsan ayırd eləməyə, hərçənd bu, çətindir…
Adamların bir-biirinə zahirən belə oxşamaqları bəlkə onların bir fikirdə olmaqlarıdır? Yəni həmrənglik həmrəylikdəndir?
Uzun illər birgə ömür sürən ər-arvadın bir-birinə oxşamaqlarını çoxdan onların eyni hadisələrə eyni reaksiya verməkləriylə, eyni şeyə gülməkləri, eyni şeylərə qaş-qabaq eləməklərylə izah edirlər. Azərbaycanlılar da bir-birinə niyə oxşamasınlar? Bağırov gülüb – gülüblər, Bağırov qışqırıb – qarınlarına düşüb ağrı, Əliyev gülüb – gülüblər, danışıb – alqışlayıblar. Əvvəl atanı, sonra oğulu. Alqışlamayan adamın az qalırdılar gözünü basıb çıxarsınlar. “Sən hamıdan ağıllı çıxmısan?”
Mənim gözümü dönə-dönə çıxarmaq istəyiblər. Özü də milislər yox, iş milislərə gedib çıxmayıb. Mənim gözümü çıxarmaq istəyənlərin çoxu “sadə adamlar” olub.
Allah, dünyada bu sadə adamlardan təhlükəli heç nə yoxdur. Xüsusən bir yerə yığılanda. Çevrilirlər kütləyə. Dur görüm qabaqlarında necə durursan…
İndi o həmrəng, həmrəy adamların “demokrat”a çevrildiklərini görüb məəttəl qalıram…
Azərbaycanlıların demokratik millət kimi perspektivi yoxdur. Məsələ rəngdə deyil, bığda ya bığsızlıqda deyil. Həmrəylikdə, təkfikirlikdədir. Dünən, Yesenin demişkən, şalvarlarını çəkə-çəkə Rüstəm İbrahimbəyovun dalınca qaçırdılar, səhəri gün Cəmil Həsənlinin…
Burda söhbət kişilərdən getdi. Qadınlardan, onların həmrəng olub-olmamağından bir söz deyə bilmirəm. Çünki Azərbaycanı əsasən şəkillərdə görürəm. Şəkillərdə isə kişilərdir – həmrəng, bığlı, qarınlı.
Yalnız qadınlar, ölkə əhaliisinin yarıdan çoxu olan qadınlar təkrəngliliyi palitraya çevirə bilərlər. Haçansa belə olacağına inam qalmayıb…
Həmrəylik günü…
On-on beş milyon bığlı, həmrəng, qarınlı kişini birləşmiş kimi təsəvvürə gətirib dəhşətə gəlirəm…
Özünüz bu kütləni gözünüzün qabağına gətirin…
31.12. 2013 Samara
EY VƏTƏN OĞLU…
Mən Aslan İlyasovun sənətinin pərəstişkarı olmsam da, onun ölümünə çox məyusam. Mərhum qarmonçu Salyanın son əlli illik tarixinin üzvi hissəsidir, bu mənada tarixi adamdır…
Aslan İlyasov musiqiçidən çox işadamı idi…Onun adıyla bağlanan “Aslanı” melodoyası əslində ona məxsus deyil, fars melodiyasıdır, istəyənlər bunu asanlıqla yoxlayıb dəqiqləşdirə bilərlər… Aslan İlyason əsl istedadı onun işadamlığındaydı. O, Azərbaycanın ilk antreprenyorlarından biri olub. Hələ keçən əsrin yetmişinci illərindən o, toy məclislərinin musiqi hisssəsinin təşkiliylə məşğul olurdu, Bakıdan rayonlara xanandələr, çalğıçılar aparırdı… Bu antreprenyorluq sovet vaxtı, əlbəttə, qanunsuz idi, yəni “Bəxtiyar” filmində Ağabalanın işi kimi. Ancaq zirək adamlar sovet qadağalarını aşmağı bacarırdılar, Azərbaycanda isə bu qaydalara tüpürürdülər. Rusiyada belə fəaliyyət üstündə sovet vaxtı xeyli adam həbs olunub…
Dərindən düşünəndə Ağabala özü də əslində müsbət səciyyəli adamdır, işadamıdır, divanda oturub qəzet oxumur, özünü oda-közə vurur… Rüşvət də almır, büdcə pulunu yemir…Hə, qazancından verfi vermir, ancaq yenə bu, xalqı diri-diri soymaqdan min dəfə yaxşıdır…
Və təsadüfi deyil ki, Aslan İlyasov Azərbaycanda ilk “Mersedes” sürənlərdən olub…
Mərhum dövrünün havasını çalırdı… Səhv etmirəmsə, ilk “Heydər bağlarından” birini elə o salıb. Bəlkə də birincisini…
Bəlkə də yetmiş beş, ya da yetmiş altıncı ildə mərhum dayım Sabir mənə dönə-dönə bükülməkdən qat kəsmiş bir dəftər vərəqi verdi. Vərəqə üç ya dörd bəndlik bir şer yazılmışdı. Dayımın özünə həsr olunmuş şerin axırına bu sözlər əlavə olunmuşdu: “Sabir, bü şeri düzəld, ver Əssan oxusun”. Dayım dedi ki, şeri onun cavanlıq dostu yazıb, qarmonçu Aslanın dayısıdır, Bakıda çayçıdır…
“Xeyrulla, bunun öhdəsindən sən yaxşı gələrsən”. – dayım mənə dedi. Şerin nə vəzni, nə qafiyələri yerindəydi. Düzəltdim. Adı isə olduğu kimi qaldı: “Ey vətən oğlu”. Bilmirəm o şeri dayım Aslana çatdırdı, yox, dayımın hərdən-hərdən öz cibindən xəbəri olmurdu, bəkdə də itirdi…
Və Aslan İlyasov da salyanlılar üçün ilk növbədə qarmonçu, antreprenyor, işadamı yox, vətən oğludur. Və ölümündən yəqin ki, hamı məyusdur…
22.12. 2013 Samara
SƏN HANSI XALQIN YAZIÇISISAN?
«Azadlıq» radiosunu saytında Çingiz Abdullayevin müsahibəsinə şərh
Hələ millətin “avtomobil minmədiyi” vaxtlarda rus təhsilli görmüş adamlarımız ictimai şüuru “balonlar” sürətiylə irəlilədiblər, dəyişiblər. Çox təəssüf doğurur ki, indi repressiv aparatın başındakıların da, ictimai fikrə təsir resurslaları olanların da çoxu elə rus təhsilli adamlarıdır. Əslində indiki rus məktəbləri formal cəhətdən rus təhsilidir, mahiyyətcə bu məktəblər yarıstalinçi, yarıfeodal təhsil verir və yarıstalinçi, yarıfeodal şüur formalaşdırır. İndi feodal şüurlu, feodal dünyabaxışlı bu cənab Abdullayev Bakının ortasında sərin kabinetdə oturub Azərbaycanlın intellektual inkişaf parametrlərini ölçüb-biçir. Bir vaxt kəndlərdəki qarışıq mallar mağazalarındakı itiuc metrlə… Və istəyəndə bu itiuc metri itaətdən çıxan yazıçıların başına vurur…
“Mən xalq yazıçısıyam…45 yaşımdan… altı aylıq olanda atamla işləməyə getmişəm, İranda məndən qorxublar, Nikolayı Culfa stansiyasınacan qovmuşam…”
Sən hansı xalqın yazıçısan? Gədəbəyədə, Qazaxda, Salyanda, Şamaxıda yaşayan xalqın?
“Biz onu üzvlikdən çıxardıq…Xalq yazıçısını təhqir edib…” Sən xalq yazıçısısan ya məhkəməsən? Ya dostun ağır cinayətlər məhkəməsini sədri olduğuna görə elə bilirsən ki, asıb-kəsə bilərsən?
Yüz il bundan əvvəl rus təhsili almış bir yazıçımız yeni bir insan surəti yaradıb ki, bu surət Hamletin ingilislərə vacib olduğu qədər bizim xalqa vacidbir: Mirzə Səfər. Əslində Bakının ən böyük meydanında ən böyük heykəl Mirzə Səfərə qoyulmalıdır. Mirzə Səfər Koroğludan çox vacibdir. Yəni ki, bu adam feodal şüurlu, feodal dünyabaxışlı insanların antipodudur, yeni ictimai əxlaqın, yeni etik dəyərlərin daşıyıcısıdır. Biz isə indiyəcən Həsən ağalara abidə qoyuruq. Kabinetlərdə də Həsən ağalar və Həsən ağaların qohumları oturublar…
МИРАЛАМ МИРАЛАМОВ: «Я НИКОГДА НЕ ДУМАЮ, ЧТО Я ВЫДАЮЩИЙСЯ…»
В Самаре побывал выдающийся певец Миралам Мираламов. 24 мая 2014 года он выступил на концерте в Самарской филармонии, посвященном 95летию Азербайджанской Демократической Республики и десятилетию «Лиги азербайджанцев Самарской области». К сожалению, серьезные просчеты, допущенные при составлении концертной программы, не позволили Мираламу в полной мере продемонстрировать свой яркий талант, свою чудесную технику, которая уже теперь отличает его не только от певцов своего поколения, но ставит в один ряд крупнейшими мастерами мугамного искусства.
Уже после концерта и последовавшего за этим банкета Миралам бей побывал у меня дома и мы, насколько это было возможно за довольно краткое время, поговорили по душам.
— Я знаю, что вы из Шамахы. Из самого Шамахы или из села?
— Из самого Шамахы.
— Были ли в вашем роду музыканты? Чем ваш отец занимается?
— Мы терекеме. Родовое наше занятие – животноводство. Отец мой тоже этим самым занимается. Он петь любит, умеет, но не профессионально, а, как говорится, для себя.
— У вас большая семья?
— У меня брат и две сестры.
— Как у вас «открылся» голос? Как вы его сами обнаружили?
— Я с раннего детства любил напевать песни, мугамы. Где-то в двенадцать лет меня показали учителю музыки и мне посоветовали поступить в музыкальную школу на вокальное отделение.
— Кто был вашим педагогом?
— Хабил Шыхалиев.
— Шамахы считается центром ширванской ашугской школы. Из Шамахы вышло много известных ашугов. А про шамахинских исполнителей мугама до появления Алима Гасымова ничего не было известно. Их действительно не было?
— Шамахинских певцов, возможно, было не так много, как карабахских. Но они были. Например, был такой мастер Мирза Махаммад Хасан. Он не только пел, но и газели писал. Знаменитая певица Явер Келентерли тоже родом из Шамахы. Еще один исполнитель мугама – Агакерим Нафис. Что касается Алима Гасымова, он особый случай, это явление… Мой педагог по училищу имени Асифа Зейналлы Забит Набизаде тоже шамахинец.
— Когда вы туда поступили?
— После музыкальной школы я сначала поступил шамахинский культурно-просветительский техникум. Это был 2004 гол. Через год я перевелся в бакинское училище.
— Что можете сказать о качестве образования в этом заведении?
— У меня был хороший педагог, Забит муаллим…
— Нет, я не о преподавателе мугама. Я имею в виду общий уровень. Все предметы, например сольфеджио, другие…
— Если честно сказать, в этом плане качество несколько хромает…
— Как вы жили в Баку?
— Учился. Время от времени пел на свадьбах, чтобы прокормить себя.
— А участие на конкурсах когда началось?
— Первый конкурс был школьный, когда еще в Шамахы учился. Он проходил в Губе, там я победил. В училище ничего особенного не было.
— В том же училище преподает Алим Гасымов. Вы с ним знакомы?
— Я ходил на его занятия послушать. Однажды кто-то ему сказал, что этот парень тоже поет. Алим муаллим сказал, что он думал, что я играю на каком-то инструменте…
— Потом он вас послушал?
— Послушал?
— И что же он сказал?
— Сказал, что надо беречь голос. Сказал, что надо все время учиться, у всех надо учиться, много надо заниматься.
— А какой он человек?
— Простой человек. Очень простой.
— Замечали ли в своих преподавателях чувство ревности? Допустим, он видит, что его ученик начинает превосходить его и начинает волноваться…
— Если взять моего педагога Забита Набизаде, то он всего себя отдает, чтобы его ученики добивались успеха. Для него ученик – это продолжение себя… И Алим Гасымов такой же…
— Говорят, что мир музыкантов очень сложен. Много интриг, много всего другого…
— Это правда…
— А можно в такой атмосфере сохраниться?
— Можно. Это от самого человека зависит.
— Как в республиканский конкурс попали?
— После училища я уехал в Москву и год провел там. Отец у меня серьезно болел, семья нуждалась в деньгах, и мне надо было как-то подзаработать. Там я пел в ресторанах.
— Что такое петь в ресторанах? Могли бы заниматься такой работой всю жизнь?
— Это не очень приятная работа. Она не для меня…Через год я вернулся в Азербайджан. Как раз начинался республиканский конкурс мугама, и я подал документы. Первый этап проходил в регионах. Я выиграл шамахинский тур, прошел дальше.
— Сколько продлился конкурс?
— Четыре месяца. Нас было двадцать человек.
— Когда вы почувствовали, что вы сильно отличаетесь от других, у вас большое преимущество?
— Я никогда об этом не думал. Я только старался хорошо спеть. Было бы не скромно думать, что ты лучше всех…
— Вы стали победителем. Вам назначили какую-то государственную стипендию?
— Нет, этого не было. Но через какое-то время меня взяли солистом на государственное телевидение. Там я получаю зарплату.
— Большие деньги?
— Нет. Мне надо оплачивать учебу, я в прошлом году поступил в аспирантуру на платное отделение.
— И как справляетесь?
— На свадьбах пою, так зарабатываю.
— Раньше многие хорошие певцы портились на свадьбах. В течение нескольких часов ублажать полупьяную публику – это испытание не каждый выдержит и музыканты со временем деградируют.
— Теперь все несколько по-другому. Свадьбы, особенно городские, ограничены временем. И с певцом тоже конкретно договариваются на определенное время. Иногда на полчаса. Спел два номера и ушел. Конечно, свадьба не самое лучшее место для роста музыканта, но другого выхода нет.
— А вас не приглашают в оперный театр? Вы и голосом и возрастом подходите на роль лирических героев в мугамных операх. В нашем театре часто юных героев играли пожилые певцы…
— Есть теперь в театры молодые певцы. Им где-то под тридцать. Но мне еще не предлагали…
— Миралам, у вас уникальный голос, вы певец чрезвычайного дарования. Мы не сомневаемся, что у вас блестящее будущее. Одно у нас пожелание: берегите себя, берегите голос, берегите себя как человека.
— Спасибо за добрые слова. Я рад, что побывал в Самаре, надеюсь, что приеду еще…
25.05. 2013 Самара
MONUMENTAL ORİYENTİRLƏR ÖLKƏSİ
Rusiyda yenidənqurma dövrünün ilk və ən çoxsaylı mitinqlərindən biri 1988-ci ilin yayında o vaxt hələ Kuybışev adlanan Samarada keçirilib, əslində dalbadal iki mitinq oldu, sovet ölkəsi üçün ekzotik bu tədbirlər eyniliyə varacaq qədər elə oxşardılar ki, onları bir tamaşanın baş məşqi və premyeri də adlandırmaq da olardı. Nə biri, nə diqəri, görünür ki, tamaşanı camaata sevdirmədi, çünki o meydan bir də elə mitinqlər görmədi.
Yeri gəlmişkən, o vaxt Kuybışein adını təkcə şəhər yox, həm də mitinqlərin keçirildiyi və Avropada ən böyük sayılan meydan da daşıyırdı. Özü də şəhərdən fərqli olaraq, indiyəcən daşıyır. Meydan müharibə vaxtı Stalin üçün tikilmiş bunkerin üstündədir. Stalin özü bir dəfə də bu unikal tikilidə olmayıb. Stalinçilər isə bunkerə çox gedirlər, hərçənd bunker ziyarətçilərinin çoxu, əlbəttə, stalinçi deyil…
Hər teatr tamaşında yaxud teatrallaşdırılmış tədbirdə qəhrəman olmalıdır. Birinci mitinqə vilayətin başçısı Muravyov gəlmişdi, kütlə onu fitə basıb danışmağa qoymadı. O da maşınına minib getdi və az sonra Qorbaçov tərəfindən işdən çıxarılıb, kadr seçimində möcüzələr göstərən Baş Katib yoldaş Muravyovu ondan da zəif bir yoldaşla əvəz elədi. Əslində camaatın kommunist rejimiylə heç bir barışmaz ziddiyyəti yox idi, söz azadlığından, demokratik seçkilərdən ötrü də heç kimin ürəyi axmırdı – bütün bunlar qərb hoqqalarıdır, qərbi sevməmək isə Rusiya camaatının çoxunda çəkmək, içmək və burun qurdalamaq kimidir. Əlbəttə, ziyanlı vərdişlərdir, ancaq atmaq da çətindir…
Mitinqçilər istəyirdilər ki, partiya rəhbərliyi mənzilləri ədalətlə bölsün, adamlar qazandıqları pula istədikləri şeyi ala bilsinlər və vilayət rəhbərliyinin bufetində olan kolbasadan şəhər mağazalarında da satılsın. Mitinqlər bəkə həm də ona görə təkrar olunmadı ki, tezliklə mağazalarda konservləşlirilmiş qıtığotundan başqa heç nə qalmadı. Ruslar bu bitkiyə “xren” deyirlər…
Bəlkə də uzaqgörən adamlar elə o mitinqlərin keçirildiyi saatlarda başa düşürdülər ki, Rusiya bir on-on beş ildən sonra yenə indiki ideoloji istiqamət, baxışlar sisteminə qayıdacaq. Başqa cür olsaydı, mitinq meydanın mərkəzi fiquru olan nəhəng və möhtəşəm tunc heykəlin götürülməsi tələbiylə başlanardı. Yəqin sizə çatdı ki, heykəl də Kuybışevindir və mən bu sətirləri yazdığım dəqiqələrdə öz yerindədir. Məsələ burasındadır ki, sosializmlə, xüsusən sovet sosializmiylə azad fikirli adamlar arasında həm də barışmaz estetik , hətta linqvistik ziddiyyətlər var – totalitar rejimlər heç bir siyasi fəallığa qatılmayan bir çox sənətkarları məhz bu səbəbdən burunlayırlar. Rəsmilərin kütləvi hipnoz seanslarını xatırladan diskurslarını üzvi şəkildə qəbul edə bilməyən müəllif ya yazmaqdan qalır, ya da özü də istəmədən müxalifətə qoşulur – müxalifət xüsusən şərq tipli totalitar ya avtoritar rejimli ölkədə orijinal yaradıcılıq dilinin saxlanması və ifadəsi üçün yeganə mühitdir. Çexovun əyalətdən qurtula bilməyən “üç bacı”larından biri ağrınır ki, tezliklə italyan dilini unudacaq. Şərq tipli avtoritar rejim informasiya texnologiyalarının ən imtiyazlı sahibi kimi onları tam əks istiqamətədə işlətməyə nail olur və bütün elektron vasitələrindən fasiləsiz eşidilən və görülən rəsmi diskurs ölkəni, zəngin tarixi, siyasi, mədəni ənənələrinə baxmayaraq, bütün qapıları yeddi qıfıl dalında olan əyalətə çevrilir. Öz təcrübəmdən bilirəm ki, belə ölkəyə qısa müddətə gələndə də yaxınlarla görüşün bütün əvəzsiz ləzzətini cəmi iki-üç gündən sonra başlayan ciddi tutmalar tamam korlayır – bu xəstəliyin adı klaustrofobiyadır…
Mən klaustrofobiyaya yaxın halı Samaradakı birinci mitinqdə yaşamışam. Yayın qızmarında çoxminli kütlənin içində xeyli dayanandan sonra sinirlər gərilir, düşünürsən ki, sənə hər tərəfdən pərçim olmuş tər, pivə, kilkə, kerosini xatırladan ucuz dezodarant qoxulu adamların əhatəsindən heç vaxt çıxa bilməyəcəksən. Gözümün qabağına gətirirdim ki, heykəl Kuybışev qəfildən postamentindən qopur və tonluq çəkmələrlə başlayır camaatı əzməyə…
Əlbəttə, kütləvi mitinqlərin psixoloji və sanitar-gigiyenk narahatlığı tək-tək tutulanların türmə işgəncələrinə baxanda heç nədir…
Kuybışevin heykəlini indi bütün başqa heykəllər kimi qar basıb. Ancaq cənab Putinin son mətbuat konfransında dominant olan antiliberal ritorikanı eşitdikcə, mən Avropanın ən böyük meydanında quncları bir neçə metr, hər tayı bir neçə sentner çəkmələrlə təpik döydüyünü təsəvvür edirdim. Putin diskursuyla ilhamlanan təpiklərin altındakı bunkerdə Stalin ruhu da oyana bilərdi — əgər indiyəcən yatmışdısa…
Sanki yalnız metallurq fəhlələrin “yaradıcılıq” fantaziyası və səyi ilə yaranmış heykəl antiestrtikadır və onun saxlanması ideoloji nişan və oriyentirdir.
Meydanı eybəcərləşdirən heykəli götürmək təklifləri olan kimi, rəhbərlər tarix və mədəniyyət qoruyucuları maskasını taxır, şəhərin keçmişini qorumağın vacibliyindən danışırlar ki, bu da riyakarlıqdır. Həmin rəhbərlər şəhərin əsl keçmişini heç hərracda da yox, kabinet xəlvətində çoxdan satıblar. Samaranın siması olan ağac memarlığı nümunələri ya sökülüb, ya da – sahibləri inad edəndə — yandırılıb, yerində tortabənzər varlı evləri tikilib. Parkları, sahili, idman sarayını satanlar III Aleksandrın dağıdılmış heykəlinin postamentinə calanmış Lenin heykəlinə, Kuybışevin öz adını daşıyan meydandakı abidəsinə dəymirlər. Elita bununla camaata deyir ki, hə, biz varlıyıq, biz şəxsi təyyarələrlə Kurşevillərə uçuruq, ancaq biz sizdənik, ətimiz ətinizdən, qanımız qanınızdandır. Məbədlər bərpa olunub, heykəllər saxlanılıb, rusların özünün dediyi kimi, canavarlar da toxdur, qoyunlar da salamatdır…
Azərbaycanda heykəlləri söküb-dağıdanların o vaxt ağlına da gəlməzdi ki, tezliklə qayıdacaq köhnə hakimiyyətə necə xidmət ğöstərir. Bilmirəm, indi bir nəfərə qoyulan heykəllərə yer açanlara sağ ol deyildimi…
16.02.08. Samara
Azadlıq qəzeti
SƏN… SƏN… SƏN…
Rusiyadaki azərbaycanlıları bu ölkəyə gəlmə səbəblərinə görə qruplaşdırsaq, sayca bəlkə ən kiçik qrupa o adamlar düşər ki, onların əslində … heç bir səbəbi yoxdur. Yəni bu səbəb özünü ağlı başında sayanların baxımından yoxdur, o kiçik şərti qrupa düşən adamların özləri isə Rusiyaya gəlmələrini, yaxud Azərbaycandan getmələrini səbəbsiz saymırlar, hərçənd səbəbin özünü açıb deməyiə bəlkə də utanarlar. Bu binəvaları mühacirətə sürükləyən – diqqətli olun! – müraciət formasıdır. Yəni onlar Rusiyadakı “siz” müraciətini vətəndəki “sən” müraciətinə üstün tuturlar.
Əslində nə qədər ki ikinci şəxs əvəzliyi ingilis dilində olduğu kimi demokratik və neytral vahidlik keyfiyyəti almayıb, “siz” müraciəti demokratiya yoluna təzə qədəm qoymuş və bu yoldan min bəhanə ilə yayınmağa cəhd edən ölkələrdə konstinusiya norması olmalı, onu pozanlar cinayət məsuliyyəti daşımalıdırlar. İlk baxışdan nə qədər qəribə görünsə də, ikinci şəxs əvəzliyinin hansı halda işlədilməsi ölkədə insan haqlarına, vətəndaş azadlıqlarına münasibətin çox dəqiq göstəricisidir.
Fərdi azadlıqlara və bu azadlıqlara güvənən insan ləyaqətinə kütlələrin özü tərəfindən skeptik münasibət yaxud bu azadlıqların tamam danılması son dərəcə brutal və duzsuz lətifələrdə öz əksini tapmışdır: alçaldılmağına qarşı etiraz edən adam təkrar alçaldılır, ancaq bu dəfə “siz” müraciəti ilə. Yəni bu lətifələri yaradanlar(xalq?) iddia edir ki, bizdə insan hüququ prinsip etibarı ilə mümkün deyil, çünki möhtəşəm “güclünün hüququ” prinsipi mövcuddur. Lap kiçik rütbəli bir polis işçisinin “basdıraram, əlli-ayaqlı gedərsən!” dediyi anda bütün ingilis-sakson ədliyyə ənənələri, günahsızlıq prezumpsiyası və elə əntiq Roma hüququnun özü şərqli-müsəlman şüurunda fasiləsiz alovlanan cəhənnəmə vasil olur. Razılaşın ki, əgər ölkədə “siz” konstitusiya norması olsaydı, polis işçisi məhkəmə funksiyalarını bu cür azğınlıqla mənimsəməzdi və ümumiyyətlə nəinki danışığına, hətta geyiminə də, havayı kababdan və pivədən şişmiş qarnına da fikir verərdi.
Ruslar deyir ki, dustaqlıq və kasıblıq( daha doğrusu, dilənçilik) hamının başına gələ bilər. Ancaq insan heysiyyətinin müdafiəsizliyi hər bir idarədə, fərdi və ictimai fəaliyyət üçün atılan hər addımda özünü göstərir. Əgər həkim “köynəyini çək yuxarı görüm” deyirsə, xəstə başa düşür ki, bu dəqiqədən insan deyil, o, öz xəstəliyinə bərabərdir, bu xəstəliyə münasibət isə onun pulundan asılıdır. Özü ya əzizləri vətən xəstəxanalırında yatanlar bilir ki, bunlarda tibb personalının imkansız xəstələrlə münasibəti həbs düşərgələrini xatırladır.
“Get dərdini kimə deyirsən, de!” – bu sözlər bu gün təkcə polis idarəsində, prokurorluqda, bütün mərhələli mülki idarələrdə, xəstəxanalarda və get-gedə əsl korrupsiya ocaqlarına çevrilən məktəblərdə deyilir.
Mən Azərbaycan universitetində keçən əsrin yetmişinci illərində oxumuşam, bəlkə də o vaxtdan çox şey dəyişib. O illərdə filfakin cəmi bir kişi müəllimi –professor Ağamusa Axundov – tələbələrə “siz” deyirdi. Mən bilən, professor Axundov kolleqalarının əksəriyyətindən fərqli olaraq, rüşvət də almırdı…
Hər ilin bir ayını Salyanda keçirirəm və müəyyən tarixi-mədəni ənənələri olan şəhərin özündəki rəftar kobudluğu məni əməlli-başlı sarsıdır. Üzündə-gözündə, pulunu verib mal almaqdan başqa ayrı məramı olmayan müştərini didib-parçalamağa hazırlıq ifadəsi olan bazar və mağaza satıcıları bir yana, dövlət qulluqçularından tutmuş əczaçılara qədər bütün oxumuş zümrədən “sən” eşidirsən və bu “sən” deyən ilk dəfə gördüyün cavan qadın olanda adama elə gəlir ki, ayıblı bir yerə düşmüsən…
Avropalılıq, qərblilik – bu, fasadda deyil, içdədir. Şərq, etiketi ilə birgə, nağıllarda şirindir, məlahətlidir. Şərq etiketi, yaddan çıxarmayaq, qulluq ya feodallıq etiketidir. Feodal, mütləq hakim isə hüquq normalarını tanımır, o istədiyi(yəni istəmədiyi) adamı zindana atır — istəsə çürüdər, istəsə bağışlar. Azərbaycanda feodal münasibətlərin müdhiş harmoniyası bəzən bağışlanan Avropa məhkəmələrinə müraciət edəndə pozulur…
Azərbaycan üçün müraciət forması etik məsələ deyil, ciddi ictimai-siyasi məsələdir. Biz azərbaycanlılar “sən”ə qarşı müqaviməti bir vaxt Mahatma Qandinin Hindistanda və Cənubi Afrikada, d-r Martin Lüterin Amerikada irqi ayrı seçkiliyə qarşı apardığı mübarizə kimi olmalıdır. ”Sən” Azərbaycanda sadəcə şəxs əvəzliyi deyil, həm üfqi, həm şaquli bütün ölkəni bürüyən müstəbid iyerarxik münasibətlərin kodudur. Bəy-gədə münasibətlərinin demokratik prosedurlarla qeyri-təbii hibridi Azrbaycanda indi mövcud olan əli dəyənəkli, ağzı ana söyüşlü polis rejimini yaradır.
O ki qaldı Rusiyaya, azərbaycanlılar fərqi sərhəddi… Yox, sərhəddi keçən kimi yox. Fərqi Dağıstanı keçəndən sonra hiss edirsən — Dağıstan Rusiya ərazisi olsa da, orda da insan haqları yumruğun yekəliyi, səsin və boyunun yoğunluğu ilə ölçülür. Siz Azərbaycan qatarı ilə gedirsinizsə, mənzil başına çatanacan yenə adam deyilsiniz, çünki vaqon bələdçiləri pasportlarınızla bərabər hüquqlarınızı və ləyaqətinizi də alırlar…
Rusiya isə xüsusi arşınla ölçülən ölkə olduğu üçün, burda ikinci şəxz əvəzliyinə, onun ictimai-siyasi həyatda yerinə və roluna münasibət də xüsusidir.
Bu barədə ayrı yazıda…
12.02.08 Samara
“Azadlıq” qəzeti
QƏBİR İTİMİ — QƏDİR İTİMİDİR…
“Müəllim, indi ki sən deyirsən bahadır, mən lap havayı düzəldərəm, mən o arvadı yaxşı tanıyırdım, böyük hörmətim vardı ona…”
Spesifik məntiqdir – qiymətdən düşmür, ancaq işi guya havayı görməyə də hazırdır. Anacaq sifarişçi Məmmədağa müəllim təccüblənmir — ona görə yox ki, riyayaziyyatı tədris edir və məntiqi mühakimənin hər cür mümkün yayıntılarına adət edib. Spesisifik məntiq bəlkə də peşə spesifikliyindən doğur – müsahibi “sənətkardır”, qəbir daşı yonur… O ki qaldı “arvadı” yaxşı tanımağına… “Arvadı” Salyanda və ətraf rayonlarda kim tanımırdı ki. Gəl ki gəbrinin yerini dəqiq göstərməyə uzun müddət bir adam tapılmırdı. Azərbaycanın əməkdar həkimi Klavdiya Fleqontovna Şarovanın qəbrini…
1986-cı ilin payızında o vaxt Kuybışezv adlanan Samaradan məzuniyyətə gələndə doktor Şarovanın uşaqlıq və ilk gənclik illərinin keçdiyi şəhərin şəkillərini gətirmişdim. Klavdiya Fleqontovna onlara baxdıqca gözləri yaşarır, küçələrin, meydanlarin indiki yox, onun ailəsiylə aclıqdan xilas olmaqçın ekstremal şəraitdə Samaradan çıxıb nisbətən çörəkli sayılan Sibirə yollandığı vaxt daşıdığı adları tez və səhvsiz deyirdi. Səksən üç yaşlı doktorun nəinki yaddaşı qaydasındaydı – hər bazar ertəsi xəstəxanada onun əməliyyat günüydü. Klavdiya Fleqontovna 1991-ci ilin yanvarında baş verən ölümünün yaxın ərəfəsinə qədər işləmişdi.
Yetmişinci illərin əvvəllərində doktor Şarovanın ailəsiylə tanış olanda, əlbəttə, ağlıma da gəlməzdi ki, həmişəlik rəqəmlər, tarixlər və ərazilərin mistik cazibəsinə düşürəm. O vaxt mənim üçün vacib başqa şeylər idi. Mənə doktorla tanışlığın ilk günlərindən aydın olmuşdu ki, mənim təhsilim qiyabi oxuduğum universitetdən çox Salyanın bəlkə də ən odioz məhəlləsindəki ikimərtəbələrdən birinin ikinci mərtəbəsindəki mənzillə bağlı olacaq. Şəhərin girəcəyində, avtovağzaldan iki addım aralı olan düzbucaq şəkilli bu məhəllə bir-birinin eyni olan bir neçə ikimərtəbə “hökumət evindən ibarət idi. Asfaltı min yerdən çatlamış həyətin düz ortasında ümumi ayaqyolular vardı və xüsusən ikinci mərtəbədən düşüb aftabanı qıçlarına sıxa-sıxa üfunəti havalanıb avtovağzal həyətindən qalxan qoxulara qovuşan ayaqyoluna başıaşağı gedən arvad-uşağı görəndə adam istəyirdi qurd olub ulasın. Və elə qərb radiolarına qulaq asmaq, Folkneri və Dostoyevskini oxumaq, dil öyrənmək də ümidsizlikdən ulamaq kimi şeydi – yəni ki, neyləyirsən eləyəsən, bircə şura hökumətiylə və kommunist partiyasıyla unison oxumayasan…
Doktor Şarovanın mənzilinə girən kimi tarix, dövr dəyişirdi, düşürdün iyirminci əsri əvvəlinə, hələ ondan da o yana, on doqquzuncu əsrə. Puşkin, Tyütçev, Gertsen… Vəkil qızı, gimnaziya məzunu doktor Şarova fransızcanı da unutmamışdı… “O da haqlı deyildi, Xeyürulla müəllim, axı o, övladlarını ədəbi irsinə hüquqdan mərhum edib lüt qoymaq istəyirdi…” Uşaqlara münasibət məsələsində Klavdiya Fleqontovna hətta Tolstoyla da mübahisəyə hazırıydı, özü nəinki Salyandakı evi saxlayır, hələ bütün pensiyasısını mərhum oğlu İskəndərin Bakıdakı ailəsinə göndərirdi. İndi doğma nəvələri yetkin, ailəli adamlardır, nənərinin harda basdırıldığından xəbərləri yoxdur. Deyilənə görə, doktor Şarova öləndən sonra gəlini son məqamda da olsa özünü yetirib mərhumun evinin qonşular tərəfindən yağmalanmasında iştirak etmişdi. Zəngin kitabxana tamam dağıdılmış bütün qab-qacaq, son qaşıq-çəngələ qədər, aparılmış, paltarların bəyənilənləri götürülmüş, bəyənilməyənlərdən də xəz yaxalıqlar kəsilmişdi. Qızıl-gqmüş, əlbəttə, birinci növbədə… Kitabxananı doktor əsasən Azərbaycanda yaşadığı altımış ilə yaxın vaxtda yığmışdı, ancaq kitabların içində Omsk tibb institutunu bitirib bura işləməyə gələndə gətirdikləri də vardı. Xüsusi fəxrlə Klavdiya Fleqontovna qırxıncı illəıin axırında kosmopolitizmlə mübarizə zamanı tutulmuş tibb professorlarının kitablarını göstərirdi. Bu kitablar o vaxtlar “orqanlar”a təhvil verilməliydi. Ancaq doktor verməmişdi. Xırdaca, ağüz bu qadını az tanıyan adamlar da onun tünd göy gözlərində əks olunan ləyaqət və cəsurluğu görməyə bilməzdilər…
O, vəkil qızıydı. Evləri indi də Xlebnaya ploşad adlanan meydanın yaxınlığında olub – bura Samaranın tarixi mərkəzidir. Knyaginya Xovanskayanın gimnaziyasında oxuyub, gimnaziyanın binasinda indi də məktəb yerləşir. Volgaboyundakı ağır vətəndaş hərbindən və aclıqdan ailəsiylə Omska gələn Klavdiya burda tibb institutunu bitirib göz həkimi diplomu alır və bir müddət sonra Azərbaycanda işləyən rəfiqəsi İza Bretsenin dəvətiylə ora gedir. Traxomayla gərgin mübarizə illərində əvvəl Şəkidə işləyir, sonra Salyana göndərilir. Elə bu vaxtlarda fasilələrlə Bakıda da yaşayır — əri görkəmli veneroloq Rüstəm Talışinskiydi, altmışıncı illərin əvvəllərində o, Bakıda avtomobil qəzasında ölüb… Doktor Rüstəmin birinci arvadından olan oğlu, adıyla bağlı travmatoloji əməliyyatlar dərsliklərə düşmüş professor Rəşid Talışinski Klavdiya Fleqontovnaya sevgisi və hörməti böyükdü. Professor Talışinski çox cavan öldü. Doktor Rüstəm Talışinskinin dörd oğlundan heç biri — proferssorluğa Xarkovda qalxmış Rəşid, futbol məşqçisi İskəndər, müəllim Sabir, psixiatr Əli — sağ deyil, heç bir azardan şikayətlənməyən uca boylu, enli kürəkli bu kişilər elə bil yoxmuşlar…
2006-cı ilin yazında Bakıda Samara vilayətinin mədəniyyət günləri keçirilərkən vilayətin mədəniyyət naziri Olqa Rıbakova və “Samara vilayəti azərbaycanlıları Liqası”nın sədri Şirvan Kərimov Azərbaycanın mədəniyyət nazirindən xahiş etmişdilər ki, doktor Şarovanın qəbrinin tapılmasına kömək etsin, qəbrin üstünün götürülməsi xərclərini Samara vilayəti çəkməyə hazırdır. Cənab Qarayev samaralı həmkarını televiziya kameraları qarşısında deyir ki, hər şey ediləcək və Salyanın başçısına rəsmi məktub göndərir. Bir neçə ay keçir, Şirvan Kərimov özü Salyana gəlir, başçıyla görüşüb deyir ki, bizə ancaq qəbrin tapılması lazımdır, üstünü özümüz götürəcəyik. Mən də görüşdə iştirak etdiyimə görə deyə bilıərəm ki, Salyan başçısı bizim yaddaşımıza silinməz təəssür saldı. “Ayıb deyil? Nə xərc? Hamısını özümüz edəcəyik, mən də o qadından çox eşitmişəm, layiqdir. Yaşadığı evə də xatirə lövhəsi vuracağıq. Nə iki ay? Nə danışırsınız? Bir həftənin içində!”
Düz bir il keçdi… Salyanlı müəllim dostum Məmmədağa Əhədov xəbər verirdi ki, heç kim əlini ağdan-qaraya vurmayıb, hərçənd qəbrin yeri tapılmışdı…
2007-ci ilin yayında Şirvan Kərimov Məmmədağa müəllimə pul göndərib xahiş edir ki, qəbrin üstünü sifariş versin. Məmmədağa müəllim spesifik məntiqli daşyonanla qiymət üstündə çək-çeviri artıq görünməsin: pul Şirvan Mürvət oğlunun şəxsi vəsaitindən idi və samaralı sədr “daşın lap yaxşısından” qoydurmağı tapşırmışdısa da, riyaziyyat müəllimi üçün bu məqamda özgə pulunu saymağın yeri vardı… Sifarişi bir az aşağı qiymətlə götürən ikinci sənətkar da Xıllınin və Salyanın göz xəstəxanalarında on illərlə baş həkim işləmiş doktor Şarovanı yaxşı tanıyırmış…(Daşyonanlara ümumiyətlə heç bir iradımız yoxdur, mən onların elə qəbiristanlıqda yerləşən emalatxanalarında oldum – çox ağır və sağlamlıq üçün ziyanlı işdir. Həm də, əlbəttə, keyfiyyələ görülərsə, nəcib işdir…)
29 avqust 2007-ci ildə kiçik bir qrup salyanlının iştirakıyla qəbirüstünün açılışı oldu. Salyan başçısı nə özü gəldi, nə bir adam göndərdi. Yeri gəlmişkən, Rasim müəllim də doktordur, ancaq göz doktoru yox, elmlər doktoru…
O ki qaldl göz doktorlarına… Salyanlılar başqa bir göz həkiminə heykəl qoyublar, adına bağ da salıblar. Ancaq onun qəbri Salyanda deyil, heç vaxt Salyanda yaşamayşıb və, səhv etmirəmsə, heç vaxt orda olmayıb da… Yox, bu mistika-zad deyil, bu, sonralar nəsil-nəsil xəcalət çəkdirib başıaşağı edən kobud və bayağı praqmatizmdir, öz dilimizdə desək, yaltaqlıq və ayağadüçməkdir. Mistika ayrı şeydir.
Klavdiya Fleqontovna ilə doğum tariximiz eynidir – düz əlli il fərqlə. Və mən təxminən onun Azərbaycana gəldiyi yaşda Samaraya gəldim…
Mən Samaradakı şaxtalardan ona xəbər verəndə o mənə yazardı:” Mən indi orda yaşaya bilməzdim… Qocalmışam və soyuqdan elə qorxuram ki…”
Doktorun ölümündən keçən uzun illər ərzində tez-tez fikrən onunla danışıram. “Klavdiya Fleqontovna, mən də qorxuram ki, daha vətənə qayıda bilməyəm… Havası düşmür…”
Onun bir qardaşı da vardı. Batumda yaşayan Viktor Fleqontoviç kimi çox oxumuş, geniş məlumatlı və kübar adam az görmüşəm. Hərdən Salyana gələrdi. Öz ailəsi cəhənnəmdi. Qırğıya oxşayan Muza(!) adlı arvadı hər dəqiqə şığıyıb ərinin gözlərini çıxarmağa hazırdı. Müharibə vaxtı kapitan Viktor Şarovun batareyası Batumda yerləşirmiş. Günlərin bir günü batareya radioqram alır ki, yaxınlaşmaqda olan obyekt düşmən təyyarəsidir, vurun. Viktor Şarov əmri yerinə yetirir. Az sonra məlum olur ki, vurulan sovet təyyarəsiymiş… Kapitan Şarovu tutmurlar, ancaq hərbi karyerasının da üstündən xətt çəkilir…
Ruhunuz şad olsun, Klavdiya Fleqontovna! Günahlarınız, əgər vardısa, bağışlansın, Viktor Fleqontoviç! Bəlkə bir vaxt yenə görüşüb danışdıq. Bu dünyadaki qanqaralıqları, bütün ağrı və göynəmələri doğruldan yalnız buna ümiddir…
26.02.2008 14:48:27, Samara
“Azadlıq” qəzetində çıxıb
SORUŞMAQ AYIB OLMASIN, HARA GEDİRİK?
İvan Bunin Tostoy haqqında xatirələrində qrafla ilk görüşünü illər keçəndən sonra çox məzəli təsvir edir. Atası bir vaxtlar qafqazda Tolstoyla döyüşmüş gənc yazıçl özünü təqdim edir, Tolstoy mərhum cəbhə yoldaşı barədə bir neçə kəlmə xoş söz deyir. Bundan sonra yaranan gərgin sükutdan çıxmaq üçün Bunin deyir ki, hə, ayıqlar, yəni içməyənlər cəmiyyəti yaranıb, adamlar yığışırlar… Tolstoy onun sözünü kəsib deyir ki, deməli yığışırlar ki, içməsinlər? Sonra kinayə ilə əlavə edir: indi ki yığışırlar, daha oturub içsinlər də…
Niyə yığışırıq, niyə təşkilatlanırıq? Elə Rusiyanın özündə müxtəlif adlı təşkilatların sayı gün-gündən artır, hamısı dı sanballı adlarla, telefonlarla, qəzetlərlə, möhürlərlə. Bu möhürləri sapa düzsən, bizim bütün məşədilərin təsbehindən uzun olar…
Samara vilayətində bir şəhər var, adı Çapayevskdir. Orda yaşayan zirək bir soydaşımız hərdən-hərdən Samara azərbaycanlıları cəmiyyətinin tədbirlərinə gəlir və şikayətlənirdi ki, “xalqı bir yerə yığa bilmir”. O, beləcə də deyirdi: ”Bu xalqı birləşdirmək lazımdır, ancaq bu xalq birləşmək istəmir”. “Xalqı”, yəni Çapayevskidə yaşayan azərbaycanlıları bir yerə yığmaqda zirək soydaşımızın məqsədi təşkilat yaradıb… Bir dəfə onun çıxışını kəsib soruşdum: ”Bu xalqı yığmaqda məqsədiniz nədir? Yoxsa müharibəyə gedirik? Gediriksə — kimlə?” Soydaşımız əvvəl özünü avamlığa qoymaq istədi, guya mən zarafat edirəm. Birləşmək elə birləşməkdir də, yəni millət bir yerdə olmalıdır, bunu ancaq erməni agenti istəməz…
Çapayevli (yoxsa çapaeyvçi?) haqqında az-çox məlumat olduğundan bilirdim ki, o nə kitabxana, nə bazar günü məktəbi, nə etnik-bədii kollektiv yaradandır. Məqsədi sədr olmaq, qoltuğuna qovluq ya əlinə portfel alıb şəhər idarələrinə güzəştli gediş hüququ qazanmaq və şübhəli “millət rəhbəri” statusundan istifadə edib özünün və yaxın adamlarının əsasən alverlə bağlı məsələlərini həll etməkdir. Təşkilat, Samara cəmiyyəti ona rəsmi filial statusu verməsə də, yarandı, yəni əslində təşkilat-zad yaranmadı, o zirək adam sadəcə təşkilat sədri elan olundu və təzə aldığı portfelə bir şələ kağız doldurub başladı idarələri gəzməyə. Deyilənlərə görə, o adamda “o gün olmaz ki, mənə işləri düşməsin, salaram palçığa, ayaqlaram” deyən Xudayar bəy ədaları var və narazıdır ki, bütün Çapayevsk azərbaycanlıları, xüsusən ona heç vaxt işi düşməyənlər, “rəhbərə” tabe olmaq istəmirlər…
Aşağılarda bu tipli “təşkilatların” yaradılmağı ilə paralel başqa bir canfəşanlılıq müşahidə olunur: Moskvadan federal statuslu təşkilatların bölgələrdəki irili-xırdalı bütün azərbaycanlı cəmiyyətləri nəzarət altına almaq, komandanlıq eləmək və həm də əksəriyyəti yalnız kağız üzərində olan birliklərin sayı hesabina sanballı görünmək. Əslində, Azərbaycanda müasir siyasi rejim modelinə əsaslanan kvazi dövlət qurumu yaradılır. “Samara vilayəti azərbaycanlıları Liqası”nın sədri əməkdaşlığa, birgə işə açıq və hazır adamdır, dönə-dönə Moskvaya, Peterburqa və Bakıya Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin iclas və qurultaylarına gedib, özünün xeyli şəxsi vəsaiti hesabına başa gələn bu səfərlərdən aldığı əsas təəssür isə məyusluq olub – Konqres rəhbərliyi çoxdan içtimai təşkilatdan çox nazirliyi, rəhbərlər isə ictimai xadimlərdən çox isti yer tapmış bürokratları xatırladır. Konqresin bir neçə dəfə Samaraya gəlmiş nümayəndələrinin yeganə məqsədi Samara azərbaycanlılarını üzvlük haqqı verməklə Konqres üzvlüyünə cəlb etmək, öz qəzetlərinə abunə yazdırmaq olub. Öz xırdaca qəzetlərini çıxarmağa zülmlə vəsait yığan samaralılar rəhbərliyində dollar milyardçıları olan təşkilatın qəzetinə pul verməyə məcbur olublar!
Samarada çoxlu azərbaycanlının çalışdığı tərəvəz bazasına qanlı hücumdan sonra Samaraya gələn Azərros nümayəndəsi bizi lap məəttəl qoydu. O, sovet vaxtı kolxoza təhkimçi kimi gəlmiş raykom işçisini xatırladırdı. Xeyli səylə ona başa saldıq ki, biz kolxoz deyilik, hüquqları Rusiya Konstitusiyası ilə qorunan azad vətəndaşlarıq. Suyu süzülə-süzülə yola düşəndə dedi ki, heç olmasa bizim Moskvada yaratdığımız … domino federasiyasının filialını burda açın. “Düzdür, sədrimiz ermənidir, ancaq federasiyanı biz azərbaycanlılar yaratmışıq,”- deyə əlavə etdi…
Bir neçə gün əvvəl Şirvan Mürvət oğluna İnternetlə özünü “Ümumdünya Azərbaycan Gənclər Konqresinin sədri” kimi təqdim edən Rəşad Xasayoğludan məktub gəlib. Bir səhifəlik məktubda, rusların dediyi kimi, o qədər duman var ki, “sədr”in nə istədiyini başa düşmək çox çətindir. Şübhəsiz ki, cavan da olsa, aləmin bicidir. Əvvəl yazır ki, “”dünyada vahid təşkilatımız yoxdur”, sonra yazır ki, artıq Ümumdünya gənclər Konqresi Bakıda təsis oklunub.
Birincisi: A zalım balası, biz başa düşmədik: var ya yoxdur?
İkincisi: Oğlan, niyə bəs Şirvan Mürvət oğluna Konqresiniz təsis olunandan sonra yazırsan? Bəlkə əvvəl yazıb məsləhət eləyəydin? İctimai təşkilatların nə olduğunu demokratiyanın vətəni Londonun özündə öyrənmiş cənab Kərimov bəlkə heç razılığını verməyəcəkdi? İndi bəs sən nə istəyirsən? Burda sənin filialını yaradaq? Bəlkə hələ hamılıqla pioner andına oxşayan and da içək: ”Son damla qanıma qədər Rəşad Xasayoğlunun işi uğrunda….”
Bəlkə Xasayoğlunun yox? Bəlkə bu Konqres başqa gənc üçün yaradılır?
Kağızı oxumağa başlayanda deyirdim bəlkə axırına yaxın müharibədən də bir şey yazar, bəlkə cavanları yığıb Ağdamı almağa getmək istəyirlər. Yox, qırışmal nə müharibədən, nə də Ağdamdan yazır.
Ağdam torpağı bunlara qənim olsun…
21-22.02.08, Samara
«Azadlıq» qəzetində çıxıb.
xeyrulla xayal 