“Mən sizi sevirdim…” Neçə kinoda,
Nə qədər şeirdə, romanda söylər,
Ya kişi qadına, əksinə ya da,
Sevirdi… şahiddir eşqinə göylər…
İndi o sevgidən qalan nədir bəs,
Acımı, şirinmi — xatirədirsə?
“Sevirdim…” Yaddaşdan gələndir bu səs,
Nə eşq? — yaddaş ona əgər yerdisə…
Sevgi zamanının keçmişi yoxdur,
İndiyə qalmayan sevgi deyildir.
“Yanıldım… aldatdım” deməyə qorxur,
Deyirik “sevirdim sizi” min ildir…
15.11. 2019, Samara
Adlı inşaatçı, mühəndis kişi!
Beləmi özünə sən gün ağladın?
Qəbrinin üstündə xaç dikəldilib,
Yatırsan xaçpərəst məzarlığında…
Ağamusa oğlu, müsəlman oğlu!
Qəbrinin üstündə bu dəsgah nədir?
Xaça meyidini keçirdi oğlun,
Qəbrin həm qəribdir, həm qəribədir.
Yerin rahatdırmı, mühəndis cənab?
Belə deməmişdin axı özün sən.
Varmı sorğu-sual? Tapırsan cavab?
Qiyamət gəlməmiş qiyamətdəsən.
Məhəmmədov Fərhad Ağamusoviç!
Xaç altında yatan qərib soydaşım.
Həm sənə söyüşdür, xaça həm söyüş,
Əcayib həm qəbrin, həm qəbir daşın.
Haçaya keçirib sanki kəlləni,
Səni müqəvvaya döndərib oğlun.
Yerlim, çaşdırırsan gedib-gələni,
Adına nə əklil, nə də xaç uyğun.
Elinə, dilinə yaddı övladın,
Malına, puluna hərisdi ancaq.
Öldün, ölündən də şərəfi aldı,
Müsəlman qəbrinə xaçı sancaraq.
Ağamusa oğlu! Ağamusoviç!
İndi qazandığın, yığdığın harda?
Kim görür qəbrində xaçı, xaç çəkir,
Sənsə çevrilirsən bəlkə məzarda…
13.11. 2019, Samara
Bəzən gecə göcü şeytan azdırır,
Keçirik qaranlıq məhəllələrdən.
Ulduzlar sönüküb, fənər də azdır,
Seçmirsən qarşıdan gələnləri də.
Bu yerdə nə desən gözləmək olar,
Nəyin var alarlar, həm döyülərsən,
Haraya gəlməyə burda kimin var? –
Tələs, ayağını diri götür sən!
Keçirsən dalanı arxayın ancaq,
Gedirsən, burulub tini, irəli.
Bilirsən qabaqda işıq yanacaq,
Nə quldur? Qoy gəlsin, varsa hünəri!…
Məzarlıq yanından yol düşür hərdən,
Ertədir, işıqdır hələ həndəvər.
Qorxur, üşənirik, bilmirik nədən,
Çaşır, ayaqların dalınca gəlmir.
Nədir bu qorxunu yaradan, ya kim,
Nədir bu sarsıntı, bu süstlük hardan?
Bıçaqla, tüfənglə gələn deyil ki,
Çıxıb dalımızca biri məzardan?
Həyatın zülmünə, qəzalarına,
Nemət tək öyrəşib yaşayır insan.
Yuxu qorxusu var məzarlıqların,
Əbədi yuxudur bizi qorxudan…
12.11. 2019, Samara
Püstəxanım nənəmin xatirəsinə
Gənc ikən bir dostla vaxt yubadaraq,
Gecələr nənəmə qonaq gedirdim.
Qapını döyən tək açırdı arvad,
Nə qaşqabaq salır, nə deyinirdi.
Adama bir acı siqaret çəkir,
Pürrəng çay içirdik daş sətəkandan.
Sonra başımıza yorğanı çəkir,
Bir az danışırdıq o yan-bu yandan.
Elə söz ağzında nənəm yatırdı.
Yatmağa qoymurdu məni min fikir.
Başımda həm eşqin havası vardı,
Həm də görmədiyim ölkələr çəkir…
Salyan vağazalısa ovuc içində,
Gecə kəsilmirdi təkər səsləri.
Fikrim harda ola, düşünəm nədən,
Ritmi qulağımda vurur relslərin.
Fit çalıb sovuşur yük qatarları,
Geçir qanla-tərlə Bakı Astara,
Moskva-Tehran da keçir arabir,
(Keçirdi Salyandan o da bir ara…)
Parovoz fitiylə, təkər səsiylə,
Canını səyahət istəyi didər.
Bir yük vaqonunda yer tapıb elə,
Gedəsən yolların sonuna qədər.
Sibirə, Şimala, Parisə qədər
Gedəsən, qüssədən rədd olum deyə.
Belə ki canına od qoyur kədər,
Gedərsən qovğaya, müharibəyə…
Vağzaldan uzaqdır mənzilin indi,
Yaxından çay axır, gəmilər gedir.
Nə imkan, nə həvəs harasa gedim,
Qovğam, hərbim isə öz içimdədir…
10.11. 2019, Samara
Hava il uzunu ağırdı kənddə,
Yaz ürək açmırdı, ağırdı payız.
Bəzən kəsilmirdi yağış bir həftə,
Ya fəsil ötərdi bircə damlasız.
Torpağı bozarır, duz çıxarırdı,
Duzlağın özü də uzaq deyildi.
Tozu küləklərin göz çıxarırdı,
Rütübət hopurdu iliyinə də.
Kür qırağındaydı, su qıtdı ancaq,
Mal-qara təşnəydi, yanırdı insan.
Çətin açılırdı orda qaşqabaq,
Hamı incik idi orda hamıdan…
Ancaq o torpağın neməti vardı,
Meyvə yetirirdi ölü dirildən.
Heyva elə heyva, nar elə nardı —
Dilimi, dənəsi baş gicəllədən.
Üzüm yetirirdi giləsi baldan,
Əncirin şirəsi dil dağıdırdı.
Tutu həm məzəydi, həm dava-dərman,
Şaftalı ağızdan su axıdırdı.
Nazını çəkərək o şor torpağın,
Çiçək bitirirdi əliylə insan.
Çalar çoxluğundan çaşardı ağlın,
Bircə an dayanıb qönçəyə baxsan…
Mən də oralıyam, o torpaqdanam,
Torpağın özüyəm, duzluyam, şoram.
Məni də küləklər sarsıdan zaman,
Qarsıdır dodağı, gözə doluram.
Mən də bezdirənəm, vərəmlədənəm,
Var küsüb gedənim, qarğıyanlarım.
Mən də şor torpağam, həminəm həm də,
Tanrı qüdrətiylə yetişir barım.
Meyvə, çiçək deyil məndə yetişən,
O nə yeyiləndir, içilən nə də.
Soydaşım, oxusan, ya da eşitsən,
Sənə bərəkətim çatar bəlkə də…
08. 11. 2019, Samara
Bu ömür nə uzandı, ah,
Yaxınlaşır yetmişi də!
Əfəllərəm bu gün-sabah,
Mən bu qədər deməmişdim…
Gedib atam, gedib anam,
Gedib bacım, qardaşım da.
Cavanlardan utanıram –
Mən bu qədər deməmişdim…
Seçmək olmur günü gündən,
Seçmək olmur yazı qışdan.
Tarix olub təvəllüdüm –
Mən bu qədər deməmişdim…
Ömürlər də, ölümlər də,
Tanrım, sənin öz işindir.
Sözdür, indi deyirəm də —
Mən bu qədər deməmişdim…
05. 11. 2019
Samara
Nə qədər cinlənə bədağızlılar,
Necə düşsələr də onun üstünə,
Ürəksaflığı ki, o gözlərdə var,
Bütün şeytanlardan güclüdür yenə.
Onlar səmimidir, sevimli həm də
Xoş baxışlarıyla alır ürəyi.
Heç nədən bulanıb ləkələnmədi,
Buludsuz qəlbinin saf, təmiz göyü.
Yüz səfeh qetybətdən və kinli nitqdən
Bir toz dənəsi də dəymədi ona.
Yayılan böhtanlar toxundu nə də,
İpək saçlarının dalğalarına,
İpək saçlarının dalğalarına.
1865
Ruscadan tərcümə
01-01.11. 2019, Samara
«КАК НИ БЕСИЛОСЯ ЗЛОРЕЧЬЕ…»
Как ни бесилося злоречье,
Как ни трудилося над ней,
Но этих глаз чистосердечье —
Оно всех демонов сильней. Читать далее
Elə ki, payızın dövranı başlar,
Vaxt olur qısaca – füsünkar, gözəl.
Gündüzdə büllurun parıltısı var,
Şəfəq qızartısı axşamı bəzər.
Tarlalar ətrafda boşalıb indi,
Harda ki, zəmini gəzib şən oraq.
Təkcə təzə şumun şırımlarında,
Hörümçək torudur parlayan ancaq.
Səsi eşidilmir quşların daha
Hələ uzaqsa da qış boranları,
Dincəlib yuxuya gedən tarlaya,
İndi təmiz, isti mavilik axır…
1857
Ruscadan tərcümə
28-29.10. 2019, Samara
Есть в осени первоначальной
Короткая, но дивная пора —
Весь день стоит как бы хрустальный,
И лучезарны вечера… Читать далее
Ərəbqardaşbəyli, 1960-cı illər
Nə məscid, nə hamam, nə də ki, klub,
Bizim kəndimizdə vardı o vaxtlar.
Kefi cavanların kartdı, oturub,
Hərdənbir tuğayda oynayırdılar.
Kəndimiz kiçikdi, ildə bir neçə,
Toy vardı. Gözlərdi toyları hamı.
Səbir tükənirdi vaxt yetişincə,
Kəndin toylar idi əsil bayramı.
Yeddi-səkkiz cavan toy günü səhər
Salyana gedərdi bəyin başında.
Bayram paltarları geyinərdilər,
Kürü keçirdilər, sonra maşında,
Salyan şəhərinə yetişən kimi,
Nömrə hamamına üz qoyurdular.
Dəstə keçirdisə yanından kimin,
Baxıb gülürdülər işi duyaraq.
Başdan tük qapandı Salyan uşağı,
Qurdu ulayırdı kəndçi görən tək.
“Qorxuram hamamda bəy kirə çıxa”,
Deyirdi qırışmal baxıb gülərək.
Arvadlar keçəndə qımışırdılar,
Sataşan, söz atan bəzən olurdu.
Cavanlar elə bil vuruşdaydılar,
Hamama gedən yol cəbhə yoluydu.
Nömrə hamamına gəlib çatan tək,
Qarşılanırdılar sevinclə hökmən.
Hamamçı, kisəçi, süpürgəçi də,
Pul, xələt güdürdü həmişə bəydən.
Nömrə ayrılırdı tez cavanlara,
Ətirli sabun da, təzə qətfə də.
Kisəçi işləmir, kişi can qoyur,
Sürtülən az qalır özündən gedə…
Bitirdi, nəhayət, hamam dəsgahı,
Çıxırdı şəhərə yenə cavanlar.
Odekolon ətriylə basıb ətrafı,
Bəy qonaqlığına gedirdi onlar.
Girib yol üstündə yeməkxanaya,
Küftə yeyirdilər yüz-yüz araqla.
Üstündən içərək limonlu çayı,
Kəndə dönürdülər gülüşlə, lağla…
Zurna çalınırdı kənddə bu zaman,
Bir azdan gəlin də gətirilrdi.
“Ay aman, bəy gəlir, baxın, hamamdan!”
Deyib qaçırdılar uşaqlar indi…
Sonra toy… Çal-çağır səhərə qədər,
Sonra qovuşardı təzətoylular.
Razıydı, xoşbəxtdi toya gələnlər,
Bəylə gəlin isə… Bunu bilən var?
Davam eləyirdi kəndin həyatı,
Başqa toyların da vaxtı gəlirdi.
Bəyə öz toyundan hamam dəsgahı,
Bəlkə də ən şirin xatirə idi…
30-31.10. 2019, Samara
Sevirəm lüteran ibadətini,
Mərasim onlarda sadə və ciddi,
Ali təyinatı mənə bəllidir.
Bu lüt dibvarların, bu boş məbədin.
Baxın! Çıxırsınız indi siz yola,
Durur qarşınızda son dəfə İnam:
Aşıb astananı keçməyib hələ,
Evisə haçandan boşalmış tamam.
Hələ astananı aşmayıb yəqin,
Qapı bağlanmayıb dalınca hələ,
Çatdı vaxt! Tanrıya dua eləyin
Dua edirsiniz son dəfə belə.
1834
Ruscadan tərcümə
26-27.10. 2019, Samara
Я ЛЮТЕРАН ЛЮБЛЮ БОГОСЛУЖЕНЬЕ…
Я лютеран люблю богослуженье,
Обряд их строгий, важный и простой, –
Сих голых стен, сей храмины пустой
Понятно мне высокое ученье. Читать далее
xeyrulla xayal 