Архив | 17.09.2018

TEOFİL QOTYE. GÖYƏRÇİNLƏRİN DEDİKLƏRİ

gautier_big-min

Yarpaqlar tökülür göz önündəcə,

Xəzələ  saralmış çəmən bürünür.

Sərin külək əsir səhər və gecə,
Əfsus! Sonu çatdı gözəl günlərin!

 

Bağa keşik çəkən gözəl güllərin,
Son dəfə açılır xəzinə ağzı.

Son dəfə kokardı taxır georgin,

Gülünbaharların ləçəyı qızıl.

 

Qovuqlar yaradır soyuq yağışlar,
Göllərin səthində, görəyçinlərin

Damların üstündə iclası başlar:

Budur, soyuq gəlir, budur, qış gəlir!

 

Köç hazırlığına başlayır onlar,

Dinir nəğmələri səfər önündə.

Söyləyir birisə: “Afinada, ah,
Qədim divarları görəm yenə də!

 

Uçuram mən ora və Parfenonun,

Yuva bağlayıram metopasında.

Karnizin birində yuvamla onun

Mərmi deşiyinə qapaq salıram.

 

Digəri: “Mənimsə xrdaca hücrəm,

Smirnada kafe tavanındadır.

Qızmar günəş altda orda hacılar,

Təsbeh çevirirlər əmbər dənəli.

 

Girirəm-çıxıram adəti üzrə,
Ağuş buxarında çubuqların mən,

Tüstüdə uçarkən qanadım dəyər,
Onların fəsinə, çalmalarına.

 

Üçüncü: “Balbekdə, frontonundan,
Məbədin yuvamı hər il qururam.

Caynaqla asılıb qalıram ordan,
Hər yedizdirəndə balalarımı”.

 

Dördüncü söyləyir: “Ünvanım mənim,
Rodosdur, sarayı cəngavərlərin.

Hər qış çalışıram kapitelini
Sütunun yuvama orda çevirəm”.

 

Beşinci: “Yaş məni ağırlaşdırır,
Fikrim var dayanam buna görə də,

İlıq Maltanın ağ terraslarında,

Orda səma da göy, orda su da göy”

 

Altıncı sözləyir: “Mənə xoş gəlir,
Qahirə; başında minarələrin,
Bir naxış yapıram samanla, gillə,
Hazırdır beləcə qış evim mənim”.

 

Yeddinci söyləyir: “yuva qururam,

Mən Nilin ikinci astanasında.

Orda yaxşıca bir yuva yeri var,

Qranit fironun tacına baxsan”.

Hamı: “Qatarımız nə qədər ölkə,

Üstündən aşaraq uçacaq sabah,

Düzən, qarlı zirvə və ağ köpüklə,
Bəzənən dənizlər qalar arxada”

 

Sıralanıb yapma çıxıntılarda,
Çığırtı qoparır, qanad çiləyir,

Görəndə meşədə qızıl pas artır,
Coşur sevinci də göyərçinlərin.

 

Onlar nə desələr, mən anlayıram,
Çünki şair özü quşa bənzəyər.

Ancaq əsirdir o, qanadlarını,

Görünməz barmaqlıq sındırar, əzər.

 

Qanad, qanad, qanad verin ki, uçum,

Ryükert nəğməsində dediyi kimi

Qanadımı qızıl günəşə açım,
Al-yaşıl bahara tutum üzümü.

Fransızcadan tərcümə

16-17. 09. 2018

Samara

QOTYENİ ÇEVİRƏRKƏN: HACILAR DAMA OYNAYIR YA TƏSBEH ÇEVİRİRLƏR?

 

Teofil Qotyenin “Ce que disent les hirondelles” (“Göyərçinlərin dedikləri” ya “Göyərçinlər nə deyr”) şeirində quşlar köç ərəfəsində yığışıb yollanacaqları yerlərdən danışırlar. Biri Afinanı tərifləyir, biri Smirnanı.

L’autre : «J’ai ma petite chambre 
A Smyrne, au plafond d’un café. 
Les Hadjis comptent leurs grains d’ambre 
Sur le seuil d’un rayon chauffé.

Bu göyərçin yuvasını kafenin tavanında qurur. Burda Hacılar (Hadjis) “comptent leurs grains d’ambre”, yəni kəhraba dənələrini sayırlar.

Bu nə deməkdir?

Bu şeirin ruscaya tərcümələrindən biri (ən yaxşısı) görkəmli şair Nikolay Qumilyova məxsusdur. O, ikinci beyti belə çevirir:
“Хаджи играют в шашки мирно,
С ногами сидя на софе”.

Yəni hacılar dama oynayırlar, ayaqları da divanda.

Doğrudanmı hacılar dama oynayırlar?

Yox, əslində hacılar təsbeh çevirirlər!

Smirna Qotyenin vaxtında türklərin olub, hacıların kafedə olmağı buna görədir. Ancaq onların dama oynamaqları şübhəlidir. Nərd ağlabatan olardı. Ancaq şübhə yoxdur ki, Qotyenin mətnində söhbət təsbehdən gedir.

Qumilyov, şübhəsiz ki, məndən fərqli olaraq, fransızcanı ana dili kimi bilib. Ancaq yəqin ki, müsəlmanların təsbeh çevirdiklərini ya bilməyib, ya da tərcümə üzərində işlərkən bu, ağlına gəlməyib.

O ki, qaldı indiki hacılara, onlar nəinki dama oynarlar, onlar hər cür başqa oyunlardan da çıxarlar…

17.09. 2018, Samara

++++++++++++++++

Théophile Gautier

«Ce que disent les hirondelles»

Déjà plus d’une feuille sèche
Parsème les gazons jaunis ;
Soir et matin, la brise est fraîche :
Hélas ! les beaux jours sont finis!

On voit s’ouvrir les fleurs que garde
Le jardin, pour dernier trésor :
Le dahlia met sa cocarde,
Et le souci sa toque d’or.

La pluie au bassin fait des bulles ;
Les hirondelles sur le toit
Tiennent des conciliabules :
Voici l’hiver, voici le froid !

Elles s’assemblent par centaines,
Se concertant pour le départ.
L’une dit : « Oh ! que dans Athènes
Il fait bon sur le vieux rempart !

« Tous les ans j’y vais et je niche
Aux métopes du Parthénon.
Mon nid bouche dans la corniche
Le trou d’un boulet de canon. »

L’autre : « J’ai ma petite chambre
À Smyrne, au plafond d’un café.
Les Hadjis comptent leurs grains d’ambre
Sur le seuil, d’un rayon chauffé.

« J’entre et je sors, accoutumée
Aux blondes vapeurs des chiboucks,
Et parmi des flots de fumée
Je rase turbans et tarboucks. »

Celle-ci : « J’habite un triglyphe
Au fronton d’un temple, à Balbeck ;
Je m’y suspends avec ma griffe
Sur mes petits au large bec. »

Celle-là : « Voici mon adresse :
Rhodes, palais des chevaliers ;
Chaque hiver, ma tente s’y dresse
Au chapiteau des noirs piliers. »

La cinquième : « Je ferai halte.
Car l’âge m’alourdit un peu,
Aux blanches terrasses de Malte,
Entre l’eau bleue et le ciel bleu. »

La sixième : « Qu’on est à l’aise
Au Caire, en haut des minarets !
J’empâte un ornement de glaise,
Et mes quartiers d’hiver sont prêts.

« À la seconde cataracte, —
Fait la dernière, — j’ai mon nid ;
J’en ai noté la place exacte.
Dans le pschent d’un roi de granit. »

Toutes : « Demain, combien de lieues
Auront filé sous notre essaim,
Plaines brunes, pics blancs, mers bleues
Brodant d’écume leur bassin ! »

Avec cris et battements d’ailes,
Sur la moulure aux bords étroits,
Ainsi jasent les hirondelles,
Voyant venir la rouille aux bois.

Je comprends tout ce qu’elles disent,
Car le poète est un oiseau ;
Mais, captif, ses élans se brisent
Contre un invisible réseau !

Des ailes ! des ailes ! des ailes !
Comme dans le chant de Ruckert,
Pour voler là-bas, avec elles.
Au soleil d’or, au printemps vert !