BODLERİN «SAAT» ŞEİRİ RAMİZ RÖVŞƏNİN TƏRCÜMƏSİNDƏ. DİLETANTIN TƏHLİLİ

бодлер

Birinci bənd.

“Horloge! dieu sinistre, effrayant, impassible,
Dont le doigt nous menace et nous dit: «Souviens-toi!”
“Saat”! Nəhs, qorxulu, soyuq tanrı, barmaqları bizi hədələyir və bizə deyir: “Xatırla!”

R. Rövşənin tərcüməsində:

“Bu saatın içində Allah yaşayır, Allah,

O səni barmağıyla hədələyir, qorxudur”.

İlk baxışdan yaxındır. Ancaq əslində ciddi ziddiyyət var. Bodler “bu saat” demir, konkret saata müraciət etmir, burda artikl ya işarə əvəzliyi yoxdur,  bu şeirdə Saat Zamanın maddiləşmiş surətidir, tanrı da onun içində yaşamır, çünki saat – vaxt – tanrının özüdür…

Orijinalda Vaxtın-Tanrının üç təyini var, üçü də neqativdir, tərcümədə bunların heç biri yoxdur. “Allah” sözünün təkrarlanmağı isə riqqət ifadə edir və müəllifi – spikeri, yəni Bodleri, mömin və həqir müsəlmana çevirir…

«Les vibrantes Douleurs dans ton coeur plein d’effroi
Se planteront bientôt comme dans une cible;»

“(titrəşən (sayrışan) Ağrılar sənin qorxu dolu ürəyinə

hədəfə sancılacan kimi enəcək, ürəyini alacaq)

R. Rövşənin tərcüməsində:

“Deyir, unutma, ömrün gec-tez sona çatacaq,

Gördüyün hər nə varsa, ötəri bir yuxudur”.

Bu, beytin Bodlerə, əlbəttə, heç bir aidliyi yoxdur, ölüm haqqında məişət səviyyəli təsəvvür və mülahizə Bodlerin incə və mürəkkəb metaforasını əvəz edib. Buna bədii tərcümə demək olarmı? Bu, ümimiyyətlə tərcümədirmi?

 

Şeirin beşinci bəndi:

Souviens-toi que le Temps est un joueur avide
Qui gagne sans tricher, à tout coup! c’est la loi.
“Xatırla ki, Zaman zirək bir oyunçudur (qumarbazdır), fırıldsqsız udur, həmişə, bu, qanundur.

R. Rövşənn tərcüməsində:

“Vaxtdan güclü qumarbaz tapılmaz ki, tapılmaz,

Neyləsən, əvvəl-axır vaxt udacaq səni də”.

Orijinala yaxındır, hərçənd qüsurludur:  “Vaxt” sözü iki dəfə işlədilib. «Tapılmaz» sözünün iki dəfə işlədilməsi də misranı doldurmaqdan ötrüdür.

Ancaq ikinci beytin tərcüməi fəlakətdir.

Orijinalda:

“Le jour décroît; la nuit augmente; souviens-toi!
Le gouffre a toujours soif; la clepsydre se vide”.

“Gün azalır, gecə uzanıt, xatırla! Uçurum (girdab) həmişə təşnəlidir, klepsidra (yunanca su saatı) boşalıb”.

Ramiz Rövşənin tərcüməsi:

“Neçə il yaşasan da, deyəcəksən, azdı, az,

Yaşamağa bir azca möhlət verin yenə də”.

Bu beytin orijnalla azacıq da olsa yaxınlığı var? Yoxdur” Ramiz Rövşən burda Bodlerin əvəzinə Bəxtiyar Vahabzadənin şeirini «tərcümə edib» fransıza yamayır:

 «Nə görmüşəm dünyada bu cahana gələndən? 
Ahhh elə bilirəm ki, dünən doğulmuşam mən, 
Ömrümü verdim bada, 
Nə görmüşəm dünyada? «…

(məqalənin əvvəli)

 

Реклама

ŞARL BODLER.  SƏS

 

бодлер

(La Voix)

Beşiyim evdə kitabxananın önündə idi,
Roman, nağıl və elm vardı bizim Babildə.

Külü latınların yunan tozuyla birləşən yerdi,

O vaxt mənimsə boyum bir kitab qədərdi elə.

Mən iki səs eşidirdim. Mətin və içdən olan,
Deyirdi: “Sanki qutabdır bu Dünya ləzzətli;

Sənə o boyda mən iştah verərəm, var imkan,
Elədə kef çəkəcəksən həmişə qiymətli”.

İkinci : “Get, xəyallarında  dolaş aləmi sən

Mümkünü adla və aş hər nə varsa məlum olan!”

Dinirdi zümzümə ki, mehlə gələr sahildən.

Ya da kabusdu bu, ağlar və bilinməz hardan.

Səsiylə oxşayar həm, həm də qəlbə qorxu salar.

Söylədim: “Bəli, şirin səs!”  Nə biləydim ki, fəqət,

O zamandan mənim, əfsus, fəlakətim başlar
Və hüdudsuz bu həyatın bəzəyindən xəlvət,

Səhnələr arxasında qapqara bir girdabda,

Açıq-aşkar göründü çox qəribə dünyalar
Mən, bəsirət azarlısı, dolaşmışam burda,
İlandır hər tərəfim ki, necə qaçsam da vurar.
O zamandan da elə mən, necə peyğəmbərlər,

Sevirəm incə eşq ilə dəniz və səhranı.

Ağlaram toyda və bayramda, yasda mən gülərəm,
Şərabın ən acıısında şirin həzz alıram.

Mənə tez-tez həqiqətən olan yalan görünər,
Gözüm səmada qalır, xəndəyə yuvarlanıram.

Verir təsəlli səs: “yaşat xəyallarını, divanə!
Tanımaz, bil, bu gözəl neməti ağıllılı olan!”.

ilk dəfə 28 fevral 1861-ci ildə çap olunub

Fransızcadan tərcümə

15.05.2018

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 145-Cİ SONET

sonnet 145.jpg
                              Those lips that love’s own hand did make

Sevgi kimi şirin dodaqlarından,
İki söz ucaldı: “Nifrət edirəm!”

Onun həsrətiylə yandığım zaman;

Qüssəli halımı amma görən dəm,

 

Şəfqət ürəyində yarandı birdən,
Dilini qınadı, şirin bilirdim,
Dilini həmişə, indi yenidən,
Elə bil ki, lütfə öyrədilirdi.

 

“Nifrət edirəmi” dəyişdi sonda,

Gecənin sonunda necə gün doğar.
Cin kimi qovulub gedər səmadan,
Gecə cəhənnəmə bəlkə qərq olar.

 

              “Nifrət edirəm”ə “sənə yox”u da,
              Artırıb, qaytardı məni həyata.

 

İngiliscədən tərcümə

07-08. 2018

Samara

QEYD: 145-ci sonet Şekspir sonetləri içində unikallığı ilə seçilir, çünki başqa sonetlərdən fərqli olaraq yambik pentametrlə deyil, yambik tetrametrlə yazılıb. Heca sayı ilə desək, hər misrada on yox, səkkiz heca var. Azərbaycancaya bu sonet də 11 heca ilə çevrilib, çünki bizim səkkizhecalı şeirlə, təəssüf ki, Şekspir sintaksisini orijinala nəinki adekvat, hətta yaxın da vermək mümkün deyil. Orijinala yaxın ölçü seçən rus tərcüməçiləri sonetdən çox az şey saxlaya bilirlər.