DOKTOR ŞAROVANIN XATİRƏSİNƏ

Əziz Klavdiya Fleqontovna!

Sizin şəhərdəyəm indiyə qədər.

Burdan köçdüyünüz əsrə bərabər,
Haçan gəldiyimi mənsə unutdum…

 

 

Şəhər çox dəyişib, görsəniz ancaq,
Köhnə küçələri tanıyardınız.
Volqa isə qalıb necə vardısa,
Həminki axardır, həminki yataq.

 

 

Adamlar yəqin ki, başqalaşıbdır,
Elə həmin dildə danışsalar da.

Elə bil bir ayrı Rusiyadayam,

Baxıram, bir qadın sizə oxşamır…

 

 

Haçandan burdayam, qırx ilə yaxın,

Deməzdim şəhərə məhəbbətim var,

Qalıb öyrəşirsən, ərin arvada,
Öyrəşdiyi kimi… nə sevgi axı…

 

 

Getməyə qorxursan, elə bilirsən,

Burdan uzaqlaşsan, ölümün çatar.

Ölümsə gələcək, ölümə nə var,
Hansı cəhənnəmdə yaşasan da sən…

 

 

Yad şəhər elə bil bir labirintdir,

Bir dəfə düşdünmü, azıb qalırsan,

Sizi sehrlədi balaca Salyan,
Sizdən orda qalan şübhəli qəbir…

 

 

Torpağa qoyulmaq fikrisə məni,
Heç açmır… qəbir də arzulamıram,
Yandıran, külümü göyə sovuran
Tapılsa, bir savab qazanar yəqin…

07. 12. 2018

Samara

Реклама

KOMİK «AYGÜN» POEMASI. “QONAQ DA KÖÇƏRİ BİR QUŞA BƏNZƏR, TƏKCƏ EV SAHİBİ UÇAN DEYİLDİR…”

bağırov_vurğun

Arabir də ürəyinə toxtaq verərək,

Ayaq üstə can çəksə də, yenə yeridi…”

Əmirxan “can çəkirsə”, necə işləyir? Nə yaxşı iş imiş ki, can çəkən adam da öhdəsindən gəirmiş?

Səməd Vuurğun burda yenə filosof əbasına bürünür, deyir ki, bu düyada hər insan öz yerini tutur:

“Mühəndis də, müəllim də, təbib də hər an

Oz işilə, peşəsilə məqsədə çatdı”.

“Hər an məqsədə çatmaq” – bu necə olur?

Hər müəllim (həkim) olan məqsədə çatır?

Sonra:

“Çoxlarına həyan oldu məkan və zaman”.

Səməd Vurğun yəqin zaman və məkan haqqında təlimin olduğunu eşidib, ancaq onun nə olduğunu bilmir. Zaman və məkan insana necə həyan olur?

“Hər ağac da bir müəyyən yerdə boy atdı…”

Bu, aqronom yoldaş Əmirxanın diplom işindəndir?

Aha! Səməd Vurğun deyir ki, təkcə Əmirxan öz yerini itirib!

İdrakı (idrakı qalıbmış) onu danlayır, deyir tayların ildə neçə orden alırlar…

İldə bir neçə orden? Ağ olmadı? Səməd Vurğun özü yəqin alırmış…

İdarakı yoldaş Əmirxana deyir ki, “yerdən bərk yapış”. Səməd Vurğun deyir mən də idrakla razıyam, nə varsa, torpaqdadır…

Kefdir!

Yenə Puşkin Larinanın yanına qayıdır. Daha doğrusu, Səməd Vurğun Aygünün. Məlumdur ki, Tatyana Larina ərə getmişdi. Aygün isə ismətli azərbaycanlı qadındır. Başqasını sevə bilməyib.

“Gəlin sənət ilə yaşadı yalnız!”

Afərin!

Aygün başqa kişi sevməsədə, sevgisi çoxdur. O sevir: varlığı (?), təbiəti, axar suları, zəfəri, bəxtiyarlığı, yüksək əməlləri, saf arzuları.

Əsil Azərbaycan sovet qadınıdır.

Aygünün evində şadyanalıq.

Başdan-ayağadək geyib qırmızı,

 Məclisə gün kimi şölələr yayır”.

Cürbəcür yeməklər, zəfəranlı plov. “Süfrədə rəngbərəng şərablar da var”.

“Yanır sağ döşündə qızıl bir nişan,

 Üstündə əksi var bizim rəhbərin…”
Aha! Rəhbərin! Stalinin!

“Əl çalıb oynayır dostlar, tanışlar,

Külək də tərpədir pəncərələri…”

Zəlzələdir? Bəlkə pərdələri tərpədir?

Beşinci badədəm sonra qarabağlı müğənni Eülyar qızışıb oxuyur…

Aha!

“Deyesən yamanca vurulub Elyar!”

Birdən qapının zəngi üç dəfə vurulur.

Aha!

“Yonulmuş daş kimi arıq bir bədən,

Dayandı Aygünün qabağında lal”.

Yonulmuş daş hökmən arıq olur? Baxır nə boyda daşı yonursan, nə üçün yonursan…

“Aygünə bir dəstə gül verib, dərhal,

Gözləri yaşarmış çıxdı qapıdan…”

Yoldaş Əmirxan gözünü yaş elə tutub ki, qızını da görmür… Arvad Stalin mükafatı alıb…

Qonaqlar dağılışırlar. “Bir-bir, iki-bir”.

Sonra Səməd Vurğun maraqlı bir şey deyir. İndiyəcən heç kimin ağlına gəlməyib:
“Qonaq da köçəri bir quşa bənzər,
Yalnız ev sahibi uçan deyildir…”
Qəşəng deyilib. Bunu yekə hərflərlə yolların qırağına dirəklərə vurmaq lazımdır. İndiyəcən ev sahibinin uçan olduğunu güman edən cahillər var…

Aygün fikrindən səhərəcən yatmır. Bir romans yazır.

Elyar da yatmır. (O qədər içındən sonra gərək ölü yuxusuna gedəydi).

“Mənimdir o meyxoş, o dolğun çiçək”.

“Meyxoş” nədir?

“Dolğun çiçək” – yəni ətli-canlı?

Səməd Vurğun da Elyarı fitvalayır:

“Madam ki, eşqini sevirsən ancaq,

Sözündə bərk dayan, dönmə geriyə”.

Eşqi necə sevmək olar? Eşq elə sevgi deyil?
Yox, Səməd Vurğun dovşana “qaç”, tazıya “tut” deyir. Sevgi üçbucağı qurur.

“Hardasan, Əmirxan, hardasan indi?

Yoxsa ağır yatıb yuxu görürsən?

Bir oyan qəflətdən, meydan sənindir,

Oyan ki, Aygünü əldən verirsən”.

Yoldaş Əmirxan da gecəni yatmayıb. Öz-özünü danlayır:

“Ölüm də yoxdur ki, canımı ala,

Mənim də adıma kişi deyirlər…”

“Taleyim nə yaman günə qalmışdır,
Məni bu günümdə hrç kim bəyənməz”.

“Başıma uçsa da qayalı bir dağ,
Bir də üz qoymaram Aygün tərəfə…”.

Səməd Vurğunda dağ çoxdur, hamısı da qayalı. Ay zalım oğlu, başına qayalı dağ uçsa səndən nə qalar ki, harasa gedəsən…

Yəni bu yöndəmsizlik yoldaş Əmirxanın günahı deyil, Səməd Vurğun onun adından belə heyvərə, küt baltadan çıxmış şeirlərlə onu biabır edir…

Sonra Səməd Vurğun uzun-uzadı Aygünün daha bir yuxusuz gecəsini təsvir edir və ixucusuna bildirir ki, gəlinin “xoş ətirli gül dodaqları öpüşə həsrət qalıb”. “Gözünün yuxusu çəkilir dəm-dəm desə də”, iki misra sonra məlumat verir ki, “Səhərin eşqilə Aygün oyandı… Geydi saxladığı toy paltaını…”

Allah xeyir eləsin…

(ardı var)

Məqalənin tam mətni burda:

https://xeyrulla.com/2018/11/30/səməd-vurgunun-aygun-komik-poemasinin-təhlili-toy-paltarini-soyunmayan-gəlin-və-mugan-səhrasi/

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “YAĞIŞ”

RASUL_RZA

Günlərin bir günü, dəqiq desək, 1961-ci ildə  Rəsul Rza gedir İndoneziyaya. Görünür, o vaxt indoneziyalılar Rəsul Rzanın yaradıcılığını, xüsusən «Lenin» poemasını o qədər seviblər ki, bu dahi insanın özünü görmək istəyiblər. Rəsul Rza Cakarta şəhərində indoneziyalılarla səmimi görüşlər keçirib, Sovet Azərbaycanındakı coşqun inkişafdan danışıb və elə şəhər meydanında başlayıb onlara “Lenin” poemasını oxumağa. Poemanın yarısına çatmamış yağış başlayıb. İndoneziya yağışı da Azərbaycan yağışı deyil, elə yağır ki, elə bil Azərbaycan polisi mitinqçiləri şlanqla sulayır. Rəsul Rza məcbur olub “Lenin” poemasının ifasını saxlayır, indoneziyalılardan üzr istəyib qayıdır mehmanxanaya. Oturur pəncərənin qabağında, yağışa baxıb ilhamlanır və elə “Yağış” adlı bir şeir yazır.

“Neçə gündür yağış yağır, 
Necə yağır, necə yağır”.
Birinci misra insanı ağladırsa, ikinci misra güldürür. Əslində ikinci misranı bir neçə dəfə dalbadal oxusan, o da ağlamalı olar. “Necə yağır, necə yağır…” Elə bili bizim arvadla sinə vurub ağlaşırlar…

Sonrası çox maraqlıdır. Xüsusən forması. Yəqin burda Rəsul Rza İndoneziya poeziyasının texnikasından faydalanıb:

Səhər yağır. 
Axşam yağır. 
Gündüz yağır. 
Gecə yağır. 
Bir şey qalmadı ki? Məsələn, axşamçağı. Görünür, İndoneziyada axşamçağı olmur. Elə birdən axşam düşür…

Oxucunu maraqlandıran odur ki, böyük şairimiz bu şeiri necə bitirəcək. Bilirik ki, axırda “yağır” sözü olacaq. Rədif isə “gecə” sözünə qafiyə olmalıdır.

Gəlin axtaraq: gecə, becə, keçə, cücə…

Alınmır: beçə necə yağar, cücə necə yağar?

Bizim kimi adi və həqir adamlarla dahi şairlərin fərqi odur ki, onlar həmişə yeganə mümkün və zəruri sözü tapıb yerinə qoyurlar.

“O yanda səhralar yanır,
Burda yağış heçə yağır…”

Heçə!

Yoldaşlar, gözümüzün qabağında Rəsul Rza iki misra ilə ümumdünya miqyaslı faciə yaratdı. Səhralar yanır! O yanda! Burda yağış heçə yağır!

Heçə yağır…

Biabırçılıq…

O günlərdən altmış ilə yaxın vaxt keçib. O vaxtdan görün səhralar nə qədər yanıb, nə qədər yağış heçə yağır…

Burda, əlbəttə, ölçü götürmək lazımdır. Bəlkə Kəmaləddin Heydərov yaranmış bu dözülməz halı düzəldə bilə.

Düzəltməsə də, bu gözəl şeirə bir qəşəng mahnı yazar, AzTV iilə oxuyarlar, dünya ictimaiyyətinə çatar.

Deyilənlərə görə, İndoneziyada Az TV ən çox sevilən kanaldır…

07.12. 2018

Samara