POL VERLEN. DEDİKLƏRİMİ GERİ GÖTÜRMƏRƏM

verlain-19

Ce que j’ai dit, je ne le reprends pas

Yetər! Götürmərəm mən dedikləırimi geri,
Çünki doğrudur onlar, çünki gəlib beyindən,

Qoruyaram onları ölən günüməcən mən,
Bütöv, bölünməz və saf, baxmayaraq ən ali

 

 

Küskünlüyün ən rəzil təkəbbürlə hərbinə,

Fəqət filizdən çıxan qürurlu metal kimi,

Sonda sizin buluddan sıyrılaram mən hökmən,

Hər cür öcəşmələrə, hər qəmə hazır yenə.

 

Qəlb açaram ürəyi mamırdan yuva sayaq,
Döyündürən həm adi, həm də şirin duyğuya!

Çirkin “qəlbi Parisin” indi unudular da.

 

Artuadan Qaskona və Şampandan, Arqondan

Tutmuş Burqonna qədər, fransız ruhu, canlan!

Yaşasın bir ürək ki, bir ürəyi yaşadar.

Fransızcadan tərcümə

03-04. 12. 2018

Samara

Реклама

“AYGÜN” KOMİK POEMASI. Ü. HACIBƏYOV HAQQINDA: “O İNANDI KOMMUNİZMİN AL BAYRAĞINA…”

bağırov_vurğun

Gecələr ac qalıb ağladı çağa,
Ana balasını duymadı bəzən…”
Çağa gündüzlər tox olur?

“Düşdü Əmirxanın canı qorxuya…”

Aha!
“Bəzən soyuqladı alnındakı tər…”
Yoldaş Əmirxan özün soyuqlamır, təri soyuqlayır… Uşaqlar bu əsərdən Azərbaycan dilini öyrənməlidirlər…

“Hərdən də hirslənib başına döydü…”

Sonra Səməd Vurğun bir neçə dəfə haşiyələr çıxır, deyir ki, səadətdən ilham alır, onun nəfəsindən isə dağlar ilhama gəlir, “üfüqləri çatıq görəndə şimşək olmaq istəyir” və s. bu cür demaqoqiya…

“Aygün xəstəlikdən qalxdı ayağa…”

Əslində yataqdan qalxarlar, xəstəlikdən ayılarlar, sağalarlar…

Eyvana çıxıb dörd yanı seyr edir (eyvandan “dörd yan” necə görünər), şəhər qaynayır, bütün insanlar xoşbəxtdirlər…

Stalinin vaxtında ağzın nə idi xoşbəxt olmayaydın, əlli-qayaqlı gedərdin..

Və çağasını götürüb evi tərk edir…

O getdi sürətli bir ildırım tək…”

İldırım elə sürət bildirmirmi? Sürətsiz ildırım olar?

Ürək sinəsində qalxdı ayağa…”

ÜRək də ayağa qalxarmış…Dinc oturmur…

Yoldaş Əmirxan gəlib görür ki, nə Aygün var, nə çağa…

“Ev də qərq olmuşdur qaranlıqlara…”

(“Evə girəndə işığı yandırmır?)

Aygün məktub yazıb qoyub:

“Əmirxan, yazıqsan, öz qədrini bil,
Neçə yol demişəm sənə bu haqda…”

Əmirxan məktibi oxuyub bərk-bərk ….əsnəyir (qanacaqsız!).

Əsdi varlığına tozlu bir külək…”

Bakı küləyi  varlığa əsəndə də tozlu əsir…

“Dağ boyda gövdəsi döndü yumağa”.

Təsəvvür edirsiniz?

Yoldaş Əmirxan ümid edir ki, arvadı acığı soyuyan kimi çapa-çapa qayıdıb gələcək…

Sonrakı səhnədə Aygünü ağsaçlı bir insanın qarşısında görürük. Bu insan isə, əlbəttə, Üzeyir Hacıbəyovdur. Səməd Vurğun Üzeyir Hacıbəyova Qazax aşıqları kimi uzun-uzadı tərif verir. Adam istəyir ki, əlini qaldırıb desin: “Aşıq, saxla!”

“O inandı kommunizmin al bayrağına…”

Salyanlılar demişkən, ala, burda saxla… Sən bu Üzeyiri apardın kommunizmə soxdu ki…

“Avropanın kölgəsində o dincəlmədi,
Tör-töküntü yığanlardan sənətkar olmaz…”

Üzeyir Avropadan öyrəndiyinə görə Üzeyir olub, Üzeyir “Traviata”ya qulaq asmasaydı, Leyli və Məcnun” olmazdı… Səməd Vurğun ya öyrənməyib, ya tör-tör-töküntü götürüb, ona görə bu gündədir… Budur Səməd Vurğunun yazdığı:
“Yamaqlardan tikilməmiş bütöv bir libas…” (Üzeyir Hacıbəyovun tərifi)

Sonra Səməd Vurğun yoldaş Əmirxna ilişir:
“Di, kefin necədir, əhli-kef oğlan,

Niyə yatmayırsan səhərə qədər,
Didirmi gövdəni taxtabitilər…”

İndiyəcən bilmirik ki, yoldaş Əmirxanın işi-peşəsi nədir. Ümumiyyətlə, bu Əmirxan surətində inandırıcı bir cizgi yoxdur. Ba adam bakılı hətta caz və fokstrot həhəskarı kimi qələmə verilsə də, onda bakılılıq, şəhərlilik əlaməti yoxdur. Elə Səməd Vurğunun özü kimi kəndçidir…

Səməd Vurğun yenə haşiyə çıxıb yazır ki, beş ildir ki, beş ildir Aygünü görmür… Burda demək olar ki, bu poemanı yazanda Səməd Vurğun Puşkinlik eşqinə düşüb, Puşkin öz mənzum romanının qəhrəmanlarıyla görüşdüyü kimi, Səməd Vurğun da Aygünlə görüşür, yəni Aygünün simasında Səməd Vurğun azrbaycanlı Tatyana Larina yaratmaq iddiasında olub… Ancaq Puşkin incə cərrah alətləriylə işləyibsə, Səməd Vurğun ancaq balta işlədib…

Bu da Puşkin, pardon, Səməd vurğun balı:

“Orkestro dilə gəlir neçə nəfəslə…

Qaşlarını çatır bərk-bərk, hamı susaraq…”

Azərbaycalılarda adətdir, orkestro çalınan kimi qaşlarını “bərk-bərk çatırlar…”

Çalınan musiqi isə:

“Söhbət açır o, gələcək qərinələrdən.

 Kommunizmin gülşənindən gül dərə-dərə

Cumub gedir fikirlərə, düşüncələrə»,

Çalınan simfoniniyaya Səməd Vurğun beləcə iki yüz cəfəng misrada tərif verir. Kommunizmin gülşəninə aparan bu sinfoniyanı kim yazsa yaxşıdır? Əlbəttə, Aygün!

Özü də dirijorluq edir:

“Orkestri dolandırır öz əlləriylə…”
Yəni orkestri hərləyir… Bayaq “orkestro” idi, indi “orkestr” oldu…

O ki qaldı yoldaş Əmirxana, yoldaş Əmirxan yavaş yavaş ehtirtaslardan soyuyur. Məclislərdə başqa ər-arvadlara sağlıalar deyiləndə:

“Bərk yapışdı boğazından namus ilə ar…”

İkisi birdən yapışanda pis olar…

“Başındasa yuva saldı lal düşüncələr…”

Bir az yuxarıda müəllif demişdi ki, Əmirxanın “başına böyük fikir gəlmədi…”

“İllər keçdi, o tanınmış bir şəxs olmadı….”

Hardan olardı…

“Ancaq əli bir gün belə işsiz qalmadı…”

Deməli, bu Əmirxan zəhmətkeş imiş?Ay Səməd Vurğun, bBəs bayaqdan demirdin ki, pozğundur, gecə səhərəcən kef məclislərində olur, gündüz də axşamacan xorna çəkir?
(ardı var)

Məqalənin tam mətni burda:

https://xeyrulla.com/2018/11/30/səməd-vurgunun-aygun-komik-poemasinin-təhlili-toy-paltarini-soyunmayan-gəlin-və-mugan-səhrasi/

RƏSUL RAZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “OLUM YA ÖLÜM”

RASUL_RZA

Azərbaycan ədəbiyyatında yaxşı satirik, yumoristik, yəni oxuyanda, eşidəndə adamı ürəkdən güldürən əsərlər yox kimidir. Cəlil Məmmmədquluzadə, əlbəttə, milli dühadır, özü də yeganə dühadır. Ondan sonra kim gülməli yaza bilib? Sabit Rəhman? “Toy”da, əlbətə, maraqlı səhnələr var, gülməli replikalar da çoxdur. Başqa komediyaları məişət lağlağıları səviyyəsindədir. Yəni Azərbaycan komediyalarına baxanda adamı gülmək yox, acıq tutur. İstəyirsən aktyorları yıxasan yerə, Məşədi İbad demişkən, ağzına-ağzına vurasan…

Ədəbiyyatımızda gülüş axtaran adam gərək şeir oxuya, poema oxuya. Azərbaycanın adlı-sanlı, Lenin ordenli, Stalin mükafatlı şairlərinin ciddi sayılan əsərləri əslində satiradır, yumordur, daha doğrusu, məzhəkədir. Sovet vaxtı onlar əz əsərlərini ciddi qələmə veriblər ki, hökumət ilişməsin. Həm də satira və yomora Lenin ordeni və Stallin mükafatı vermirdilər.

Mən Rəsul Rzanın şeirlərinə baxıram, gülməkdən özümü saxlaya bilmirəm, hərçənd gülmək mənim heç harama yaraşmır. Bir də ki, birdən rus polisi gəlib soruşa ki, nəyə gülürsən, nə cavab verərəm? Rəsul Rzanın şeirlərini göstərsəm, eə biəcək ki, mən onu dolayıram, çünki bu rus polisi tatarski ne ponimat. Deyəcək ki, yox, sən Putinə gülürsən. Düş qabağıma…

Ona görə də astadan gülürəm, ağzımı dəsmalla tuturam…

İndi Rəsul Rzanın gülməli şeirlərindən biri. Adı “Olum ya ölüm” dür. “Ölüm” sözü qorxutmasın, ölüm-zad yoxdur, hamısı gülümdür. Yəni gülmək…

Bəli, günlərin bir günü Rəsul Rza gözlərini qapayır. “Söndürdün son ulduzu”. (Əslində iki ulduzu söndürüb, çünki göz iki dənədir, Rəsul Rza gülmək üçün belə yazır). Gözlərini qapayan kimi qulağına səs gəlir. Bakıda gözlərini qapayanda qulağa hansı səs gələ bilər. Məsələn, mənim qulağıma “Marojna! Marojna!” səsi gəlib. Ancaq mən adi bir insanam, Rəsul Rza isə Stalin mükafatlı, Lenin ordenli şairdir, onun qılağı “Marojna” kimi küçə sözlərini götürməz. Rəsul Rzanın qulağına Hamletin səsi gəlir. Hamlet də “Çahargah təsnifi” oxumayacaq ki. Hamletin öz repertuarı var. “Olum ya ölüm!” Rəsul Rza istəyir yaxınlaşa Haletə və deyə ki, bala, atanə öldürən elə sənin öz əmindir. (Rəsul Rza bunu gülmək üçün yazır, çünki Hamlet “Olum ya ölüm” monoloqunu deyəndə əmisinin qatil olduğunu çoxdan bilirdi, birinci pərdədən).

Ancaq Rəsul müəllim yerindən dura bilmir, “ayaqlarından qurğuşun asılır”. (Qulaqlara yox, ayaqlarA qurğuşun!). Şair neyləsin? Məcbur olub gözlərini açır. Gözlərini açandan sonra istəyir Hamleti də, Laerti də çağıra və deyə: “Balalarım! Atın ədavəti, kini!”

Bax, burda düyün, kolliziya, intriqa yaranır. Boynuma alım ki, özüm də dəqiq bilmirəm nə yaranır, çünki nəzəri biLiyim yoxdur. Bəlkə də Hiçkok saspensi yaranır, nəfəsini saxlayıb ürəyin çırpına- çırpına gözləyirsən ki, Rəsul Rza “balaları”na nə deyəcək. Onun nə güclü arqumenti var ki, Hamletlə Laerti qanlı əlbəyaxadan çəkindirsin?

Aha!

“Xəbəriniz varmı,
Dünən dağ kəndlərində,

Dolu vurub əkini!”

Ağlınıza gələrdimi? Heç Şekspirin ağlına gəlməyib! Şekspirin ağlına belə şey gəlsəydi,  “Hamleti”  uzağı ikinci pərdədə bitirərdi.

Ay dad-bidad, nə “olum, nə ölüm”, əkini dolu vurub!

Sözün düzün, bu sonluğun hikmətini dərindən başa düşmədim, ancaq çox güldüm. Bəlkə gülməkdən partlardım, yaxşı ki, yenə rus polisi yadıma düşdü, özümü bir təhər saxladım…

Çünki rus polisi Azərbaycan polisi kimi savadlı deyil, əkini bəlkə də ona başa salmaq olar, dolunu da başa düşür, ancaq Hamleti, Laerti başa düşməz…

Vallah, rus polisi görən kimi məni gülmək tutur. Burda da heç ayrı polis yoxdur, polislər hamısı rusdur…

06.12. 2018

Samara