POL VERLEN. BÖHTANLANMALI ŞEİRLƏR

verlain-19

Vers pour être calomnié

Mən bu axşam əyilib yuxunu seyr edirdim,
Yataq sadə, yuxu dinc, bütün bədən uyumuş.

Və gördüm o düşünən, oxuyan düz buyurmuş,
Gördüm günəşin altda elə hər şey fanidir.

 

Ah necə də canlıdır, incədir bu möcüzə,
Bir anda boyun əyən çiçək kimiyik elə!
Ah, hökmən dəliliklə sonlanan düşüncələr!
Sən yat, körpəm! Qayğından yuxu gəlməz gözümə.

 

Ah, bu eşq səfaləti! Zavalı eşqim mənim,

Yox əvvəlki nəfəsi indi daha sinənin!

Bu qapalı baxışsa ölümün əlaməti!

 

 

Gülür dodaqlarımda yuxulu bu dodaqlar,
Başqa gülüşü gözlər, daha coşqun və şaqraq,

Tələs, oyan və söylə: “Ölümsüzmü ruh qəti?”

Fransızcadan tərcümə

01-02. 12. 2018

Samara

Реклама

KOMİK «AYGÜN» POEMASI: O GƏRNƏŞİB ÖZ YERİNDƏN DURDUĞU ZAMAN, GÜCƏ DÜŞDÜ YEYİB-İÇMİŞ AĞIR BƏDƏNİ…»

bağırov_vurğun

Bəli, məlum olur ki, yoldaş Əmirxan yaman gündəymiş, cazı, çürüməkdə olan Amerika imperializminin sovet insanlarının mənəviyyatını pozmağa yönəlmiş bu janrı sevirmiş!

“O, fışqırıq çala-çala çıxdı qapıdan…”

Aha! Fışqırıq! Qanacağına bax!

Sonra Səməd Vurğun məruzə edir ki (yəqin NKVD-yə çatdırır), “yüngül başlı, boş ürəkli” insanlar var ki, “fokstrotu sevirlər”…

Aha, burda cazdan başqa fokstrot məsələsi də var. Pozğunlar!

Məlum olur ki, Amirxanın fıştırığını Aygün vecinə almayıb.

“Əmirxanın getməyini duymadı gəlin…”

“Çal, gözəlim!”

Bunu Səməd Vurğun deyir… Özgənin arvadına…

Sonra şair gözlənilməz kəşf edir:

“Qış gecəsi uzun olur…”

Bütün şəhər yatıb.

“Dörd tərəfdən qıfıllanmış bir otaq kimi…”

Hansı otaq dörd tərəfdən qıfıllanır?

Hamı yatıb, Aygün oyaq. Səməd Vurğunun gözəli durub pəncərənin arxasında

“Bir ürəkdə qıfıllanıb qalsa arzular

Şamlar kimi şölə çəkib yanar apaçıq”.

Yenə “apaçıq”…

Əgər qıfıllanıb qalıblarsa, necə “apaçıq” yanarlar?

Aygün pəncərəni açır.

“Quldur kimi qılınc çəkib soxulur külək…”

Küləyin soxulmağı başa düşüləndir, ancaq qılınc çəkməyi ağ oldu…

Yenə pəncərəni bağlayır…

Yoldaş Əmirxan isə məclisdədir. Səməd Vurğun Vəkilov deyir ki, o pozğun məclisi təsvir etməyi öz əsərinə layiq bilmir!

Əsər!

Maraqlıdır, görəsən nə pozğunluq imiş? Heç olmasa, gərək ucundan-qulağından yazaydı. İndi hər oxucu öz pozğunluğu ölçüsündə təsəvvürünə bir şey gətirəcək…

Yoldaş Əmirxan evə səhər açılanda qayıdır. Doyunca pozğunluq edəndən sonra. Qıçları bir-birinə dolaşır. Gözlərinə qan sızıb.

“O məclislər aşiqinin, keflər oğlunun,
Nə vaxtında yeməyi var, nə də yuxusu”.

Keflər oğlu! Akademik şairimizin hər ifadəsi incidir!

Yoldaş Əmirxan ağzı üstə çarpayıya döşənərək axşamacan “xorna çəkir”.

Tfu!

Aygün isə körpəsini bağrına basıb nəfəsnə qulaq asır…

Sonra Aygünün daxili monoloqu gəlir. (daxili monoloqda Səməd Vurğunun tayı yoxdur, Şekspir işi deyil).

“Etibarsız, mən yanıram səhərə qədər,
Osa içib nəşələnir evindən uzaq…”

Daxili monoloqunu bitirən kimi Aygün “filkirlər dünyasında” yuxuya gedir. Yoldaş Əmirxanın xornasına məhəl qoymur…

Ancaq bir  saat keməmiş birdən qalxır, “yorğanı üstdən ataraq”.

(Belə çıxır ki, yorğanı altdan da atmaq olar…)

Deyir ki (öz-özünə), duran kimi (yəni yoldaş Əmirxan) bütün sözlərimi üzünə deyib getməliyəm.

Ancaq daxili monoloqun içində bir daxili monoloq da varmış (Şekspir belə şeyləri bilməzdi). “Ürəyindən dilə gəlir xeyirxah bir səs”. Bu xeyirxah səs deyir ki, tələsmə, yüz ölç, bir biç, öz evini dağıtma, o da (yəni yoldaş Əmirxan)  bir insandır, “bəlkə yenə doğruluğun yoluna düşdü”.

Bu sözləri eşidəndən sonra Aygünün rəngi “ilk baharın laləsi” kimi açılır…

Yoldaş Əmirxan isə xorna çəkməkdə…

Axşam olanda yoldaş Əmirxan yuxudan doyur və gərnəşib durur. Gərnəşəndə qağır bədəni gücə düşür…

O, gərnəşib öz yerindən qalxdığı zaman

Zora düşdü yeyib içmiş, ağır bir bədən.

Duran kimi dava düşür. Aygünün qaşqabağı yoldaş Əmirxanın xoşuna gəlmir (yuxarıda Səməd Vurğun demişdi ki, gəlinin rəngi lalə kimi açılıb).

“Beş kişinin qazancını qazanıram mən!”

Hardan? Bank yarır? Anaşa satır?

Yoldaş Əmirxan deyir ki, bundan sonra kefindən qalmayacaq, yəni pozğun həyatına davam edəcək. “Əl çək yaxamdan!”

Gəlin tablamır. “Açılır birdən”.

Aygün tələb edir ki, yoldaş Əmirxan ona “aşna” deməsin və “vərdişindən əl götürsün”.

“Eşqimizin sarayını yıxma, uçurma…”

Aha!

“Sözün düzü, Əmirxanın ürəyinə də

Məhəbbətin, nəzakətin şöləsi düşür”.

Vəssalam! Amerikalılar illərlə psixonalitiklərə ətək-ətək pul verirlər, məhkəmələr, vəkillər… Burda beş kəlmə sözlə iş düzəldi.

“Qaqsırını öz boynuna alır Əmirxan”.

Əslində “Öz taqsırını boynuna alır” olmalıdır. Bunun eybi yox, yaddan çıxarmayaq ki, Səməd Vurğunun babası iyirmialtılar olub…

“Qucaqlayır o, gəlinin boynunu birdən…”

Burası erotikadır, 18+. Ötürək getsin…

Deyəsən, işlər düzəlib.

“Gəlinciyin sinəsində sevindı ürək,

Öz ərini, uşağını bərk sevə-sevə”.

Uşaq da böyüyür.

“Uzandıqca uşaqcığın (?) sarı telləri,

Öz ətrini yaydı evə gül qönçısi tək”.

Görəsən bu ətir konkret hardan yayılır? Sarı tellərdən?

Lənət şeytana!

“Aygün Əmirxanla bir axşam yenə,
Oxumaq üstündə bərk sözə gəldi”.

Əmirxan Aygünü yola gətirməyə çalışır:

“Olmaz ki, meylini evə salasan,

Öz ilhamını da bizdn alasan?”

Yoldaş Əmirxan qorxur ki, Aygün Mozart kimi, Bethoven kimi bir bəstəkar olandan sonra onu bəyənməz…

“Getsən, birdəfəlik gedəsən gərək…”

Aygün getmir, ancaq xəstələnir…

Maraqlıdır ki, yoldaş Əmirxanın yetim olduğunu bilirik, ancaq komik poemadan belə çıxır ki, Aygün nəinki yetimdir, o hətta ayrı planetdən gəlib, onu bir ana doğmayıb, yer üzündə heç kimi yoxdur…

Bir ay “o gözəl nigar” iztirab içində yandı şam kimi…

“Döşləri quruyub kəsildi süddən…”

Aygün üç ildən çoxdur ki, gəlindir. Uşağın gərək iki yaşı ola. Süddən ayırmaq vaxtı deyil?
(ardı var)

Məqalənin tam mətni burda:

https://xeyrulla.com/2018/11/30/səməd-vurgunun-aygun-komik-poemasinin-təhlili-toy-paltarini-soyunmayan-gəlin-və-mugan-səhrasi/

ŞAİR EMİL MEHDİYEV HAQQINDA XATİRƏ: RƏSUL RZA «KOSOY DOJDU» NECƏ «KÖNDƏLƏN YAĞIŞ»A ÇEVİRİB…

RASUL_RZA

M. Kirov adına Qırmızı Əmək Bayrağı ordenli Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiuya şöbəsində mənimlə oxuyanlar arasında Emil Mehdiyev də vardı. Yaşını dəqiq bilmirəm, yəqin 35-40 arasında olardı. Emil Mehdiyev uşaq şeirəri yazırdı, bir neçə kitabın müəllifi, Yazıçılar İttifaqının üzvü idi. 225 nömrəli orta məktəbdə keçən dərslərə Emil Mehdiyevi arvadı gətirirdi, çünki şair hər iki gözündən kor idi…

Emil Mehdiyevlə mən son kurslarda az-çox yaxından tanış oldum, hərdən tənəffüslərdə söhbət edərdik. Təzə çıxmş bir kitabçasını da mənə yazıb bağışlamışdı.

Bir dəfə Rəsl Rzadan söz düşdü. Emil onu təriflədi, “Bakı” şeirini nümunə gətirdi.

“Qarı, çiskin, yağışı,
Əyri, köndələn Bakı…”

“Gör nə deyib? Köndələn yağış! Bu, tapıntıdır!” – Emil vəcdlə deyir və ağ, zərif dərili üzü işıqlanırdı…

Emillə razılaşıb mən də vəcdə gəldim və həmin gün yatanacan fikir içində oldum ki, şairlər belə bənzətmələri hardan tapırlar…

Bir neçə ildən sonra Moskvaya düşdüm və üç il orda yaşadım. Moskvada da yağış çox yağır. Hər cüründən. Gördüm ki, ağıldan zirək ruslar hər yağışa cürbəcür adlar qoyublar. Məsələn yağışın bir növünə “kosoq dojd” deyirlər…

Yəni “köndələn yağış…” Rəsul Rza ruscadan çevirib…

Bu günlərdə Emil Mehdiyevi xatırladım. İnternetdə axtardım – yoxdur. Başqa Emil Mehdiyevlər var, ancaq mən axtaran yoxdur. Bir kəlmə də ondan yazmayıblar. Bir kəlmə də! Vikipediyada yüzlərlə binamus, şərəfsiz azərbaycanlı haqqında məqallələr yazıb qoyublar, hətta «qanun oğruları» haqqında məqalələr var. Tanınmış uşaq şairi hamının yadından çıxıb…

Ancaq “Bakı” şeirini tapdım…

Oxudum, gördüm elə maraqlı olan “köndələn yağışdır”. Qalanı cəfəngiyyatdır.

“Qızınmışam qışında,
Donmuşam baharında”.

Bunu oxucu necə başa düşməlidir?

“Hər havası, hər fəsli,

Başqa bir aləm Bakı”.

Burda Bakıya aid nə var? Bunu hər şəhər haqqında demək olar, hərçənd deməmək yaxşı olar.Necə yəni “hər havası başqa bir aləm”? Sən mənə Bakı havasını göstər, nala-mıxa vurma!

“Yarpaqların, güllərin,

Niyə hərdən nəm olur?”

A kişi, necə yəni niyə? Yağış yağır, ona görə! Camaata bağlamısan?!

“Sinəndə qatar-qatar,

İşıq karvanları var”.

Karvan elə qatar deyilmi? Yox, sən öləsən, bu da millətlə Səməd Vurğunun oyununu oynayır. Basməmmədi eləyib gedir…

“Şöhrətini adını,
Daim qoruyan Bakı…”
Bakı şöhrətini (varsa) necə qoruyur? Yox, sən konkret de, bilək ki, nəyi nəzərdə tutursan!

“İftixarım, öyüncüm,

Qələbəm, zəfərimsən”…

Ruslar buna söz qarınağrısı deyirlər. (slovesnı ponos) Yəni söz su kimi məlum yerdən

axıb tökülür…  Burda bakılıq nə var?

“Hər millətdən, hər eldən,
Sənə mehr salan var…”

Bu, düzdür. Bakıda erməni çox idi…

Elim, günüm, məskənim,

Eşqim, hərsətim Bakı…”

Burda da Bakı yoxdur…”Yurdum, yuvam, məskənim…” Biri Azərbaycana deyirdi, biri Bakıya…Hamısı bir-birinin tayı…

Nahaq başımızı ağrıtmayaq…

Mən Emil Mehdiyevdən danışmaq istəyirdim. İstiqanlı adam idi… Bir dəfə “Ədəbiyyat nəsəzriyyəsi” müəllimi Təhsin Mütəllibov ondan soruşdui: “Emil, uşağınız var?” Emil həmişəki kimi astadan, kübar səslə dedi ki, uşağı yoxdur. Təhsin Mütəllibov tragikomik tonla: “Neynək, mən yazıq heç evlənməmişəm ki…”

Bilmirəm, Təhsin Mütəllibov sonralar evləndi ya yox…

05.12. 2018

Samara