Архив | 25.12.2012

Delviq. Tənha ay duman içrə üzür, yırğalanırdı…

DELVİQ

Tənha ay duman içrə üzür, yırğalanırdı,

Tənha igid təpədə ah çəkib odlanırdı.

Toxunmurdu məyus at nədənsə tər otlara.

“Yarıma çatdır məni, sadiq atım, çaparaq.

Əbəs deyil sinəmi üzən əzablı ahlar,

Əbəs deyil ürəyim mənə nəsə pıçıldar.

Əbəs deyil yemirsən məyus-məyus duraraq,

Yarıma çatdır məni, sadiq aıım, çaparaq.”

Birdən götürüldü at, igid gaynadı, coşdu,

Əziz, qorxulu yurda o bir ox kimi uçdu.

Gecə keçdi,ağardı palıdlıqdakı kilsə,

Kişnədi, şahə qalxdı at təzə qəbir üsdtə

1820

Robert FROST. HƏMİNƏM, ÖZÜMƏM

 

          İNTO MY OWN

 

Istərəm bu donuq, bu ulu meşə,

Qaranlıq pərdəyə tutulu meşə,

Olmaya sadəcə zülmətə surət,
Taleyin yoluna yönələ fəqət.

 

Gec-tez bir gün gələr, mən də axırı,

Əvvəli görünməz düzə çıxaram.

Açılmaz qarşımda üfüq ha gedəm,

Qumu təkər izli yol da görmərəm.

 

Axı nədən ötrü geri dönüm mən,

Xiffətimi çəkən, məni dost bilən,

Özü düşər izə, məni haylayar,

Və görər qəlbimdə hələ yeri var.

 

Görər ki, mən həmin adamam, amma,

İnamım çoxalıb inandığıma.

CAVİDİN XATİRƏSİNƏ

ANA                                            

                                            

Yıxılıb həyətin boz asfaltına,

Nəfəs almağı da bilinmir indi.

Baxır, kütlə görür həndəvərində,

Tanımır məhəllə camaatını.

 

Ana gözlərinin işığı sönüb —

Ata bərabəri, adı and oğul,

Dünən anasına qol-qanad oğul,

Yurda qol-qanadı bükülü dönüb.

 

Ağır xəstəliklə, ağır yarayla,

Yataqda qalsaydı illər uzunu.

Yalvarar, Tanrının bəlkə özünü,

Rəhmə gətirərdi dualarıyla.

 

Nazını çəkərdi son ümidinin,

Bəsləyib şəfalı bar yetirərdi.

Təzədən döşünə süd gətirərdi,

Əlac desəydilər ana südünü.

 

Əsir tutulsaydı, hərbə çıxardı,

Düşmən ordusuna həmlə çəkərdi.

Yalın əlləriylə qırıb-tökərdi.

Əlli min əsgəri. Qala yıxardı.

 

Dəf edər təbii fəlakətləri,

Alardı oğlunu sudan və oddan.

Halı yeri-göyü indi ağladan,

Göylə əlləşərdi bala xətrinə.

 

Torpağın altıdır soyuq yer indi…

Yer isti, göy isti, odlanır asfalt.

Göz dolu, qəlb dolu, yetişir saat,

Tanrıya üz çevir, Tanrını dindir…

22-23 aprel 2011 Samara

 

ALQIŞLAR… ALQIŞLAR…

    

Bir neçə il bundan qabaq, dəqiq desək, 2005-ci ildə biz də, yəni Samara azərbaycanlıları, Üzeyir Hacıbəyovun növbəti doğum gününə həsr olunmuş və cəmiyyətimizin sadə imkanları çərçivəsində tədbir hazırlamışdıq. Foto stendi hazır olanda şəkillərin birindən diksinən kimi oldum, halbuki onu əvəllər, yəni bir otuz  il qabaq, yəqin ki, görmüşdüm. Görsəm də, şəkil o vaxt məndə nə nə təəccüç, nə təəssüf doğurmuşdu. Həm də otuz il əvvəl Azərbaycanda hamı əl çalırdı, Üzeyir bəy şəkildə də də olsa niyə çəpik vurmayaydı ki…

Ağ-qara, bir az köhəliyindən, bir az da Vüqar dostumuz böyüdəndə konturları pozulmuş şəkil “dünyada ən demokratik konstitusiya” olan Stalin konstinusiyasının qəbulundan sonra seçilən SSSR Ali Sovetinin birinci sessiyasında çəkilmişdir. Fraqmentdəki Azərbaycan deputatlarıdır, ön planda isə Üzeyir Hacıbəyovdur. Yurddaşlarımız bütün başqa çoxmillətli deputatlara qoşulub şıdırğı əl çalırlar. Üzeyir bəy də əl çalır. Fraqmentdə görünməyən rəyasət heyətində isə yəqin ki, Stalin başda olmaqla insan qanıyla qidalanan partiya rəhbərliyi oturub…

Yazdıqları “əsərlər” məktəb vaxtı az qala çəkic və iskənə ilə başımıza yeridilən muzdur ya proletar mənşəli müəlliflərin nəinki əl çalmağı, hətta onlara çörək, fəxri adlar, ordenlər verənlərin çəkmələrini öpməyi də bizi təəccübləndirməz. Ancaq bəy balasının, milli dövlətçiliyin həm vəftizçilərindən, həm də banilərindən birinin elə sessiyanın getdiyi saatlarda deputatlar içindən öz qurbanlarını seçən bolşevik cəlladlarına əl çalması Üzeyir bəy taleyinin iyirminci əsrdə sovet imperiyası xalqlarınlın yasadığı çoxlaylı, çoxşaxəli faciənin qanı damarlarda donduran səhnələrindən biri olduğunu xatırladır.

Çox çəkməyəcək və Üzeyir bəyin “Koroğlu”su Moskvada oynanacaq. Bolşevik rejiminin ölkə vətəndaşlarıyla rəftarı mənə Nizaminin rəvayətində  yol yoldaşına verdiyi bir qurtum su üçün onun gözünü çıxaran Şəri xatırladır. Hər opera tamaşası, hər tikilən körpü, uşaq bağçası, idman sarayı, istirahət evinə göndəriş üçün sovet adamları zirzəmilərdə güllələnibər, həbs düşərgələrinə təpiliblər, yurdlarından qovulublar. İndi, əlbəttə, Axmatovanın dediyi kimi, vegeterianlıq dövrüdür, indi yeni metro stansiyalarının, pensiya ya tələbə təqaüdü artımlarının, qaz kəmərlərinin və sutəmizləmə qurğularının əvəzində adamların həyatı yox, onların konstitusiya hüquqları və insan ləyaqəti alınır.

Vacib bir şeyi yadımıza salaq: Şərin Xeyirə gözü bahasına verdiyi su Xeyirin özünün idi…

Onu hətta türmədə vəhşiliklə döymüş və dəlixanada işgəncələr vermiş adamlar haqqında da ağır sözlər danışmağı özünə yaraşdırmayan İosif Brodski bir vaxt faşıstlərlə, xüsusən Mussolini ilə aşnalıq qatmış böyük rus bəstəkarı Stravinskiyə də qınamaqdan qaçır. Deyir ki, bəstəkarın vəziyyəti mürəkkəbdir, o, simfoniya yazıb — iki yüz nəfərlik orkestri cibindən çıxarmayacaq ki…

Samarada bu yaxınlarda, yenə gücümüz çatan kimi, Qara Qarayevin doxsan illiyini qeyd etdik. Biz azərbaycanlıların çoxu üçün Qara Qarayev zirvədir və zirvə kimi də həm özünə çəkir, həm də vahimələndirir. Qarayev, əlbəttə, kütlə bəstəkarı deyil, ancaq indi bəzi iri kəndlərdə də musiqi məktəbləri var, onun əsərlərinin kütləviliyi mümkündür. Buna xeyli dərəcədə mane olan, bu fikir nə qədər əcayib görünsə də, Azərbaycanda sovet dövründən başlanmış və Bakıda indiyəcən mövcud olan linqvistik seqreqasiyadır, yəni əsərlərinin çoxundakı aşkar milliliyə baxmayaraq, Qarayevə özünü müstəqil mədəni-etnik muxtariyyət kimi aparan rus dilli azərbaycanlıların bəstəkarı kimi baxılır. Bu münasibət ölkədə linqvistik parçalanma qalanadək az dəyişə bilər. Ancaq bunacan nə qədər çox vaxt keçsə də, Qarayev yaşı ilə müqayisədə heç nəıdir. Mən, əlbəttə, doxsan ili demirəm. Qarayev dühasının yaşı Avropa musiqisinin inkişaf tarixinə bərabər əsrlərdir. Ancaq o da yazdığı simfoniyaların ifası üçün orkestri cibindən çıxara bilməzdi və bəlkə də buna görə(ürəyimizin sakitliyi üçün deyək ki, buna görə) Leninin, partiyanın, iyirmialtıların şərəfinə monumental musiqi yazırdı. Əliyev qurultayları həmişə birləşmiş xorun ifasında “Partiyamızdır!” əsərinin ifasıyla bitirdi.

“İzn verin Leninin gözəl və işıqlı sözlərini misal gətirim: ”Biz gələcəyin partiyasıyiq…”

Bu, Azərbaycan Kommunist partiyasının iyiyrmi səkkizinci(!) qurultayında Qara Qarayevin çıxışındandır. O, Mərkəzi komitənin üzvü, SSRİ Ali Sovetinin deputatı idi. Qarayev Ağsu dairəsindən seçilirdi. Bir dəfə, deyəsən elə o qurultayın keçirildiyi il, məni az qalmışdılar pedaqoji məktəbdən qovsunlar. Mən yaxınlaşmaqda olan seçkilərdən danışan pedaqogika müəlliminə dedim ki, seçkilər ədalətli deyil, Qarayev böyük bəstəkardır, ancaq onun neçə illərdir deputatı olduğu rayonların camaatından xəbəri yoxdur…  Həmkarları tərəfindən sayılmayan, az rüşvətə qane olan keçmiş raykom katibi birdən cin atına mindi: ”Otuzuncu illər olsaydı, əlli-ayaqlı gedərdin!” Dərsi kəsib məni müəllimlər otağına apardı, burda yekdil qərara gəldilər ki, mən qovulmalıyam, ancaq gərək direktor məzuniyyətdən qayıda…

Mən sarsılmışdım, atam vaxtilə qolçomaqlıqdan salınıb var-yoxdan çıxsa da, özünü siyasət xatasından uzaq saxlayan adamdı. Deyərdi mən o məktəbə bir ətək rüşvət vermişəm, sənin Qarayevlə nə işin var…

Rüşvətxorluğu qədər maarifpərvərliyi və sağlam fikirliliyi də olan direktior məzuniyyətdən qayıdan kimi məni çağırıb dedi ki, bala, sənin dediklərin düzdür, ancaq bunu ağıza alıb danişmaq olmaz, get dərsini oxu…

O vaxtdan oxuyuram, azdan-çoxdan öyrənirəm, çox şeyə öyrəşirəm, gurultulu və davamlı alqışlardan başqa. İyirminci əsrdə milyonların fəryadı bu alqışlarla batırılıb.

Alqışlarla insan vicdanının səsi batırılıb. Elə indi də batırılır…

Cənablar, sizlərdən heç olmasa bəstəkar olmayanlar qoy çəpik çalmasınlar, siz ki simfoniya yazmırsınız və sizin orkestrə ehtiyacınız yoxdur…

19.02.08 Samara

 

 

QAYITMA

Qapı həmin qapı, qıfılı özgə,

Hasar ucaldılıb bir neçə daş da.

İt hürmür, duyaraq iyini bəlkə

Köhnə zəncirindən, baxır təlaşla.

 

İndi yıxılardı ayaqlarına,

Bir vaxt bu xaltanı gəzdirən köpək.

Burnunu sürtərdi başmaqlarına,

Ulardı, yad torpaq iyini bilcək.

 

Əyilmək istəyir, əyilmir, gedir,

Zəncir cingiltisi, boğuq bir hürüş.

Baxır, addımını keçən ləngidir,

Tanımır. Gör haçan olub son görüş…

 

Qatar sıyrılaraq çıxır şəhərdən,

Sancılır zülmətə. Vaqonda yeri

Yandadır. Söykənib şüşəyə düşən

Əksinin çiyninə, yuxuya gedir…

16 may 2007, Samara

QLOBAL İSTİLƏŞMƏ

Leysan yanvar yağışı,

Döyəcləyir çətrimi.

Bu küləyə qarışan
Yoxsa Muğan ətridir?

 

Hava gəlib deyəsən,

Ağacların başına.

Qışın günü bəs nədən,

Tumurcuqlar irişir?

 

Elə dəyişib iqlim,-

Qütbləri çaş salır

Quşlar – ayıra bilmir,

Baharları, qışları.

 

Çəkilmir başağrısı,

Avropanın haçandır.

Dağların başı qarsız,

Kurortlarsa ziyanda.

 

Şimalda ayıların,

Qış yuxusu pozulub.

Deyirlər haray vurur,

Gəzirlər başılovlu.

 

Hələ bunlar nədir ki –

Guya bütün Arktika

Bir cam dondurma kimi,

Gec-tez əriyib axar.

 

Peşmandır yenə tanrı,

Bəlkə yaratdığına?

Yenəmi adamların,

Planlayır qərqini?

 

Bəs niyə başlayan yox,
Gəminin inşasına?

Gecə-gündüz bəlkə Nuh,

Şitillikdə çalışır?…

Yanvar 2007, Samara

 

Robert FROST. GÜLÜSTAN KOLAZ

                                           

(THE FLOWER BOAT)

 

Başını dəlləyə tapşırıb yenə,

Balıqçı danışır olar-olmazı.

Evinsə ambarla bitən küncünə,

Söykənib nə vaxtdan dəniz kolazı.

 

Haçansa bir aləm balıq içində

Dönərdi, coşanda dənizin yeli.

İndi onun yükü bəhrəli çimdir,

Gül-çiçək ləkinə kolaz çevrilib.

 

Ümdə diləkləri coşqun havadır,

Bunu Eliziya yükü anladır.

Xoşbəxt adaların axtarışına,

Kolazla qocanı tale yolladar.

 

1894 ya 1895

 

 

Delviq. ROMANS

                                                  A.A. DELVİQ

            

Nə gözəl gün, nə səadət dolu dəm!

Həm günəş, həm sevda!

Çəkilib kölgə gedir çöllərdən,

Yenə könlüm işıqla dolmaqda.

Oyanın çöllər, oyanın meşələr,

Həyat eşqi hamını yandırsın.

Mənə məxsusdur o, əlbəttə, mənə,

Məni könlüm buna inandırdı.

Ah, qaranquş, qısılıb pəncərəyə,

Nə ötürsən şən-şən?

Yoxsa yaz eşqi səni yaxdı deyə,

Oxuyursan bu cür məhəbbətdən?

Ah, uzaq məndən, elə sənsiz də,

Aşiqi eşqin odu yandırdı.

Mənə məxsusdur o, əlbəttə mənə,

Məni könlüm buna inandırdı!

1820-ci illər

BƏZİLƏRİ DİZ ÜSTDƏ…

Bəziləri diz üstdə,

Bəziləri çömbəlir.

Soyuqlarda, istidə,

Balacalar dincəlmir.

 

Yaxın, başbaşadırlar,

Çalışırlar alovla.

Dolub-boşalmaqdadır,

Hər an xırda çalovlar.

 

Qum dağılır, tökülür,

Başa gəlmir tikilən.

“İşçilər”sə çəkilmir,

Həvəsləri tükənmir.

 

Bir tarix məsələsi,

Elə bil həll edilir:

Niyə Babil qülləsi

Başacan tikilmədi?

 

Çalovlardan qum axır,

Ovuclardan qum sızır.

Sanki qum saatıdır,

Bu uşaqlar özləri.

 

Zaman keçir qum kimi,

Qum kimi axır Zaman.

Sızar, gedər tikdiyin,

Barmaqlar arasından…

21-22 aprel 2007, Samara